Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1170/18 w sprawie ze skargi M.N. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania oddala skargę kasacyjną.

UZSADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 listopada 2018 r. (sygn. akt I SA/Wa 1170/18), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") - oddalił skargę M. N. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] lutego 2018 r. nr [...] o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość [...] położoną przy ul. [...] (obecnie: [...]) hip. Nr [...], wchodzącą obecnie w skład części dz. ew. nr [...] z obrębu [...], stanowiącą własność Skarbu Państwa.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, M.N. zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie:

I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1) art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 oraz 107 § 3 k.p.a. polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uchylił decyzji organów administracyjnych obu instancji, pomimo, że decyzje te zostały wydane bez dokładnego zebrania i wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie oraz bez dokładnego uzasadnienia faktycznego i prawnego, w szczególności:

-) bez wyjaśnienia i udokumentowania zakresu faktycznego przejęcia terenu nieruchomości, której dotyczył wniosek, nie ustalenia również czy w związku z budową zajęto cały teren nieruchomości czy tylko jej część, a jeśli wyłącznie część to jak dużą, czy właściciel miał zachowaną możliwość korzystania z nieruchomości chociażby potencjalnie;

-) bez ustalenia w jakiej dacie doszło do faktycznego pozbawienia właściciela możliwości władania nieruchomością i oparcia ustaleń faktycznych w tym zakresie na opinii biegłego sporządzonej do innego postępowania, która nie weryfikowała pozostałych dowodów uzyskanych w niniejszej sprawie a w szczególności dokumentacji fotograficznej pochodzącej z publikacji prasowej oraz bez jej odniesienia do konkretnego obszaru, którą to czynność winien przeprowadzić biegły;

-) przy przyjęciu zapisów planu zagospodarowania z dnia 22 maja 1948 r. oraz mapy geodezyjnej jako podstawy ustalenia daty faktycznego pozbawienia możliwości władania nieruchomością, chociaż dokumenty te w ogóle na tę okoliczność nie wskazują bowiem dotyczą one planów i zamiarów jakie wobec nieruchomości były przewidywane, bez jej odniesienia do konkretnego obszaru, którą to czynność winien przeprowadzić biegły;

-) bez ustalenia w którym roku zostało wdane pozwolenie na budowę budynku oraz budowli, które obecnie znajdują się na nieruchomości, której dotyczy wniosek, nie ustalenie w jakiej dacie nastąpiło oddanie tych budynków do użytku;

2) art. 151 p.p.s.a.w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - poprzez oddalenie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. wobec stwierdzenia, że cała nieruchomość została zajęta pod budowę budynków "kwartału rządowego", podczas gdy okoliczność ta nie wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i opiera się wyłącznie na założeniu sądu;

II. prawa materialnego, tj. art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami -poprzez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na przyjęciu, że przepis ten nie znajduje zastosowania do sytuacji prawnej skarżącego.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Ponadto oświadczył, że zrzeka się rozprawy.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2019, poz. 2325), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej a które okazały się nieuzasadnione.

Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 p.p.s.a., to jest na obrazie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) w postaci niewłaściwego niezastosowania przez Sąd Wojewódzki art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami (bez wskazania daty ustawy i miejsca jej publikacji), jak i na istotnym naruszeniu przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), do których autor skargi kasacyjnej zaliczył: art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 oraz 107 § 3 k.p.a. a także art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów procesowych, wyjaśnić na wstępie należy, że przepisy 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 p.p.s.a. mają jedynie charakter wynikowy co oznacza, że zastosowanie ich było uwarunkowane jedynie wynikiem kontroli sądowej zaskarżonej decyzji. Z kolei po myśli art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku sądu powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Te wszystkie wymagania spełnia zaś zaskarżony wyrok, a zatem nie można było w tym przypadku mówić o istotnym naruszeniu przez Sąd I instancji w/w przepisu. Podkreślić przy tym też trzeba, że wydanie wyroku, który nie był dla strony satysfakcjonujący w żaden sposób nie uzasadnia postawienia (tylko z tego powodu) wspomnianego wyżej zarzutu.

Skład orzekający nie podziela także poglądu, że w rozpoznawanym stanie faktycznym doszło w postępowaniu administracyjnym do istotnego naruszenia przytoczonych wyżej przepisów procedury administracyjnej.

Analizowana sprawa dotyczyła wniosku M.N. o przyznanie – w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami – odszkodowania za opisaną na wstępie nieruchomość [...]. Istotne w sprawie zatem były ustalenia faktyczne, dotyczące spełnienia przesłanek, o których mowa w tym przepisie. O ile przy tym niesporne w sprawie było zaistnienie w omawianym stanie faktycznym takiej przesłanki, jak wymóg przeznaczenia działki przed wejściem w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.) pod budownictwo jednorodzinne, o tyle kontrowersję ze strony skarżącego budził pogląd organów obu instancji oraz Sądu Wojewódzkiego, iż nie można było uznać, że poprzednia właścicielka (jej następcy prawni) została pozbawiona faktycznej możliwości władania działką po dniu 5 kwietnia 1958 r.

W związku z powyższym wyjaśnić należy, że stanowisko skarżącego nie było uzasadnione. Przedmiotowa nieruchomość znajdowała się bowiem - zgodnie z projektem Planu Zagospodarowania Przestrzennego m.st. Warszawy Nr 28 (zatwierdzonym przez Naczelną Radę Odbudowy m.st. Warszawy w dniu 22 maja 1948 r. i ogłoszonym w Monitorze Polskim z 1948 r. Nr 50, poz. 290) - na obszarze przeznaczonym: w części - pod budynki użyteczności publicznej a w pozostałej części - na urządzenie dróg wraz z urządzeniami pomocniczymi. Istotne przy tym zaś także było to, iż przedmiotowy grunt przeznaczono pod budowę pawilonu III – siedzibę Ministerstwa [...] (obecnie siedziba [...]). Niewątpliwie zatem cel, na jaki przeznaczono przedmiotową nieruchomość, był szczególny. Dotyczył bowiem wznoszenia zabudowy tzw. "kwartału rządowego", a co skutkowało tym, że budowę tego rodzaju inwestycji – biorąc pod uwagę powszechnie znane realia panujące w okresie lat 50-tych XX wieku – traktowano priorytetowo i prowadzono ją pod szczególnym nadzorem.

Wypada też w tym miejscu podkreślić, że ustalenia w tej sprawie nie opierały się wyłącznie – jak sugeruje to skarżący - na dokumentach planistycznych. Ich treść potwierdzały bowiem inne dowody. Wśród nich zaś m. in. pismo Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, skierowane do Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy z dnia 19 października 1948 r., które wskazywało na lokalizację i kolejność wnoszenia zabudowy "kwartału rządowego" oraz konieczność przekazania Komisji Planowania opisanych wyżej terenów. Z pisma tego wynikało, że pawilon III był już w trakcie budowy, w tym także wjazd do garaży pod budynkiem, wspólny z pawilonem IV przeznaczonym dla Ministerstwa Przemysłu i Handlu. Również zaświadczenie nr [...] z dnia [...] marca 1955 r., wydane na lokalizację kolejnego, ostatniego budynku w kompleksie budynków rządowych przy ul. [...] - hotelu na rogu ulic [...] i [...], potwierdzało na szkicu lokalizacyjnym, sporządzonym w dniu 14 marca 1955 r., istnienie pawilonu III i IV.

Ponadto także publikacje (kopie) Fundacji HEREDITAS pt. "Realizm Socjalistyczny w Warszawie" Urbanistyka i Architektura (1949 - 1956) autorstwa Jarosława Zielińskiego wskazywały, że zarówno budynek Ministerstwa [...], jak i sąsiednie budynki innych ministerstw, były już zrealizowane (vide: zdjęcie nr [...] datowane na 1952 r.). Na stronie zaś 180 w/w publikacji Jarosław Zieliński napisał (cyt.): "W sierpniu 1950 roku najbardziej zaawansowana była budowa skrzydła [...], przeznaczona na siedzibę Ministerstwa [...] (tzw. Pawilon [...])".

Poza tym ze zdjęcia z okładki tygodnika "Stolica", datowanego na sierpień 1950 r. przedstawiającego fragment ulic [...] i [...], wynika, iż na zbiegu tych ulic został już wybudowany gmach Ministerstwa [...], i istniała także ulica [...], na której zlokalizowano podziemną infrastrukturę techniczną, niezbędną do obsługi budynków biurowych pobudowanych przy tej ulicy a nastąpiło to w tym samym czasie co powstałe w latach 1949 – 1956 budynki użyteczności publicznej.

Nie bardzo przy tym wiadomo, dlaczego przedstawione wyżej dowody nie mogły być traktowane jako wiarygodne w tej sprawie. W szczególności nie wyklucza tego fakt, że stanowiły one materiał dla opinii geodezyjnej, sporządzonej w dniu 15 grudnia 2016 r. przez geodetę mgr inż. Z.O. dla sąsiedniej nieruchomości, to jest nieruchomości położonej przy ul. [...] hip. Nr [...], zwłaszcza, że obie te nieruchomości zostały zabudowane w jednym czasie a - jak słusznie zauważył to Sąd Wojewódzki - zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być zaś: dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

Skoro zaś z powołanych dowodów wynikało, że na nieruchomości, stanowiącej obecnie część działki nr [...], roboty budowlane były prowadzone w latach 1950 – 1953, zakończyły się wybudowanie zaplanowanej inwestycji i – jak wyżej to zaznaczono – dotyczyły inwestycji szczególnej z punktu widzenia interesu ówczesnych władz - to fakty te oznaczały, iż - już na kilka lat wcześniej przed dniem 5 kwietnia 1958 r. - dotychczasowa właścicielka (współwłaścicielka) została pozbawiona faktycznej możliwości władania działką. Z tego też powodu zbędne było - w realiach tej sprawy - dociekanie, która działka i dokładnie w jakim momencie została zajęta przez przedsiębiorstwo budowlane, realizujące inwestycję.

Powyższe prowadzi zatem do wniosku, że w niniejszej sytuacji Sąd Wojewódzki również prawidłowo uznał, iż zasadnie organy obu instancji przyjęły, że nie zostały w tym przypadku spełnione wszystkie przesłanki, wymagane przepisem art. 215 ust. 2 u.g.n. a co skutkowało odmową uwzględnienia wniosku

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna nie była usprawiedliwiona i – z mocy art. 184 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

-----------------------

6