Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Artur Mudrecki po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia C.N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Łd 83/14, w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi kasacyjnej C.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Łd 83/14, oddalającego skargę C.N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 18 listopada 2013 r., nr [...], w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za listopad 2010 r. oraz określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za grudzień 2010 r. i styczeń 2011 r. postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie; 2) przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych.

1. Postanowieniem z dnia 5 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Łd 83/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek C.N. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L.

Sąd pierwszej instancji zauważył, że rozpoznawany w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy był drugim wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożonym w niniejszej sprawie. Prawomocnym postanowieniem z 11 marca 2014 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał wnioskodawcy prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi i oddalił wniosek w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych.

Wskazane prawomocne postanowienie wiązało nie tylko strony, ale także sąd Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy było dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony.

Sąd pierwszej instancji odnosząc się do obecnie rozpoznawanego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy zauważył, że skarżący jako nową okoliczność świadczącą o pogorszeniu jego sytuacji materialnej wskazywał na wniesienie posiadanych uprzednio akcji E. do nowo utworzonej spółki cypryjskiej E., której właścicielem pozostaje skarżący. W ocenie Sądu okoliczność ta pozostawała jednak bez wpływu na kondycję finansową skarżącego. Strona nie może powoływać się na brak środków niezbędnych do zaspokojenia obciążających go kosztów sądowych, ponieważ, sposób rozporządzania posiadanym przez stronę majątkiem pozostaje suwerenną decyzją strony, ze wszystkimi konsekwencjami wynikającymi z podjętych kroków.

Wątpliwości Sądu budził też fakt niespójnych oświadczeń strony, co do miejsca zamieszkania: w złożonym formularzu PPF oraz zaświadczeniu o zatrudnieniu wskazano adres w L., przy ul. L., podczas, gdy z treści pisma z dnia 2014 r. wynikało, że stałe miejsce pobytu skarżącego znajduje się na terytorium Belgii. Sąd zauważył, że skarżący nie podał wysokości uzyskiwanych w Belgii dochodów oraz ponoszonych kosztów. Za gołosłowne uznał twierdzenia skarżącego odnośnie realizacji ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Kopia ugody zawartą przed sądem belgijskim potwierdzającą wysokość alimentów, nie była informacją wystarczającą do udokumentowania wysokości oraz faktu realizacji obowiązku alimentacyjnego na rzecz córki, do czego skarżący był zobowiązany na podstawie zarządzenia sądu z dnia 14 listopada 2014 r.

2. W zażaleniu, sporządzonym przez pełnomocnika skarżącego, zaskarżając powyższe postanowienie, wniesiono o jego zmianę poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie wyznaczonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, ewentualnie poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych – w postaci zwolnienia wpisu od skargi kasacyjnej. Zarzucono naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) (dalej u.p.p.s.a.).

W uzasadnienia zażalenia stwierdzono, że nie jest możliwe opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej akcjami, zaś skarżący złożył dokument z którego wynikało, że wartość rynkowa wnoszonych przez niego akcji do spółki była niska. Wyjaśniono, że skarżący nie osiąga dochodów w Belgii, ponoszenie alimentów znacznie obciąża budżet skarżącego, który ponosi również koszty żywności i podstawowych środków higieny. Nawet przy założeniu, że alimenty te nie są płacone, pozostała skarżącemu kwota nie pozwala na ponoszenie pełnych kosztów postępowania.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a. prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba taka wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w toku postępowania zainicjowanym kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Prawomocnym postanowieniem z 11 marca 2014 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał wnioskodawcy prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi i oddalił wniosek w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych.

Zwrócić należy uwagę, że w powołanym postanowieniu z dnia 11 marca 2014r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych uznano za nieuzasadniony, gdyż był przedwczesny (vide str. 3 uzasadnienia). W tej sytuacji podzielić należało argumentacje żalącego, że wniesienie skargi kasacyjnej przez skarżącego powinno być uznane za nową okoliczność uzasadniającą ponowne rozpoznanie wniosku.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że w obecnie rozpoznawanym wniosku, nową okolicznością, na którą powoływała się strona, wskazującą na pogorszenie się jej sytuacji materialnej było wniesienie posiadanych uprzednio akcji E. do nowo utworzonej spółki cypryjskiej E., której właścicielem pozostaje skarżący. Sąd pierwszej instancji ocenił okoliczność tę jako nie mającą wpływu na kondycję finansową skarżącego. Pominął jednak, że posiadanie przez skarżącego akcji w spółce E. stanowiło, w pierwotnym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, jeden z argumentów uzasadniających odmowę zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych w zakresie całkowitym (vide str 4 uzasadnienia). W tej sytuacji nie można było podzielić stanowiska Sądu pierwszej instancji, uznającego za beznaczenia podnoszoną okoliczność, że wartość rynkowa wniesionych akcji była niska z uwagi na wysokie zobowiązania spółki E. Zgodzić należało się z żalącym, że fakt zbycia akcji o niskiej wartości nie polepszał sytuacji finansowej skarżącego.

Analiza akt prowadzi do wniosku, że sytuacja finansowa skarżącego jest trudna. Z przedłożonych oświadczeń wynika, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest jego wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.680 zł brutto. Skarżący oświadczył, że nie posiada żądnego majątku. Obciążony jest obowiązkiem alimentacyjnym na rzecz swojej córki na mocy orzeczenia sądu belgijskiego w kwocie 250 euro, jednak z uwagi na niskie dochody nie jest w stanie płacić alimentów w całości. Wskazał także, że jest wpisany do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych; w stosunku do niego jest prowadzone szereg egzekucji cywilnych i administracyjnych na kwotę około 30.000.000 zł. W aktach sprawy znajdują się dokumenty uprawdopodobniające przedstawione informacje.

W świetle powyższych okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że skarżący wykazał spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.

Z tych względów, na podstawie art. 188 u.p.p.s.a w zw. z art. 197 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji.