Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Janusz Bociąga Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Renata Czeluśniak (spr.) Protokolant Asystent sędziego Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi A. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata M. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.

Burmistrz decyzją z dnia [...] 2013 r. znak: [...] odmówił przyznania A. I. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad mężem J. I. na okres od 1 lipca 2013 r. do 31 października 2013 r.

Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 16a, art. 20 ust. 3, art. 24, art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), § 1 i § 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. poz. 3), rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. poz. 959), art. 104 kpa, art. 6 ust. 2a i 2b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.), art. 66 ust. 1 pkt 28 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że w dniu 23 lipca 2013 r. wpłynął wniosek A. I. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad mężem – J. I., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 21 grudnia 2010 r. wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności przy Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie na czas określony do dnia 31 grudnia 2013 r. Burmistrz wskazał, że A. I. pozostaje w związku małżeńskim z J. I. i nie mają oni na utrzymaniu innych członków rodziny. Ponadto ustalono, że A. I. nie wykonywała żadnej pracy zarobkowej i nie była nigdzie zatrudniona, nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym mężem J. I., z którym jest właścicielką gruntów rolnych o powierzchni 0,24 ha, tj. 0,168 hap.

Burmistrz ustalił, że dochód roczny rodziny A. I. za rok 2011 r. wynosił 16.872,54 zł netto. Na ten dochód złożyły się dochody podlegające opodatkowaniu wykazane na oświadczeniu J. I. o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych w kwocie 16.872,54 zł. Organ ustalił, że miesięczny dochód rodziny w roku bazowym (2011) wynosił zatem 1.406,05 zł, tj. 703,02 zł w przeliczeniu na dwie osoby w rodzinie i przekracza kryterium dochodowe uprawniające do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego (623 zł) o kwotę 80,03 zł.

W ocenie organu I instancji A. I. nie zrezygnowała z zatrudnienia, ani innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem, czyli nie została spełniona przesłanka zawarta w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z czym należało odmówić prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 lipca 2013 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego do dnia 31 października 2013 r., tj. do końca okresu zasiłkowego 2012/2013.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. I., opisując trudną sytuację swojej rodziny, duże wydatki na opłaty i leki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 1 października 2013 r. znak: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przywołał art. 5 i art. 16a u.ś.r. i wskazał, że istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny, czy A. I. jest osobą, która zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem niezdolnym do samodzielnej egzystencji. Kolegium podkreśliło, że A. I. nie wykonywała żadnej pracy zarobkowej, ani nie była nigdzie zatrudniona. Organ odwoławczy stwierdził, że za osobę, która zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, należy w istniejącym stanie prawnym uznać osobę, która będąc zatrudniona zrzekła się istniejącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o których mowa w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych w celu sprawowania opieki. Tym samym nie można było przyjąć, że odwołująca się zrezygnowała z pracy lub innej pracy zarobkowej zgodnie z ustawową definicją rezygnacji z zatrudnienia. Kolegium stwierdziło, że w świetle obowiązujących przepisów prawa niepodejmowanie zatrudnienia nie jest przesłanką do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Skargę na decyzję SKO wniosła A. I., wskazując, podobnie jak w treści odwołania, na trudną sytuację materialną oraz zdrowotną swojej rodziny, wymagającą dużych nakładów finansowych oraz brak środków finansowych na żywność i opał. Podniosła, że wyrokiem z dnia 22 listopada 2012 r. WSA w Krakowie uchylił decyzje odmawiające przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, uznając skargę za pozbawioną uzasadnionych podstaw i podtrzymując pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

WSA w Krakowie wyrokiem z 14 maja 2014 r. oddalił skargę A. I.

W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że z prawidłowo dokonanych i niekwestionowanych przez skarżącą ustaleń stanu faktycznego sprawy wynikało, że skarżąca nie wykonywała żadnej pracy zarobkowej, ani nie była nigdzie zatrudniona. W konsekwencji organy prawidłowo uznały, że nie została spełniona podstawowa przesłanka zawarta w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z czym należało odmówić skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad mężem. WSA wyjaśnił, ze za osobę, która zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, należy bowiem w istniejącym stanie prawnym uznać osobę, która, będąc zatrudniona, zrzekła się istniejącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o których mowa w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych w celu sprawowania opieki. Zdaniem Sądu nie mogła również przynieść zamierzonego skutku argumentacja skarżącej dotycząca wyroku WSA w Krakowie z 22 listopada 2012 r. sygn. akt III SA/Kr 313/12, ponieważ wyrok ten dotyczył świadczenia pielęgnacyjnego, więc innego świadczenia aniżeli świadczenie wnioskowane w sprawie poddanej obecnie kontroli Sądu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. I., domagając się uchylenia wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego świadczonego z urzędu. Skarga kasacyjna oparta została o obie podstawy z art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wyrokowi zarzucono naruszenie:

1) prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, tj. art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że skarżąca nie podejmując zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad niepełnosprawnym mężem, nie spełnia kryterium rezygnacji z zatrudnienia, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że sformułowanie "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" nie oznacza tylko zrezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ale także niepodejmowanie czynności zawodowych w celu podjęcia opieki nad osobą niepełnosprawną;

2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 134 § 1 ppsa poprzez fakt, że Sąd nie będąc związany zarzutami skargi, nie wyszedł poza jej granice, mimo że w przedmiotowej sprawie powinien to uczynić, w szczególności stwierdzając nieprawidłowość obliczenia dochodu na osobę w rodzinie skarżącej;

b) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez brak kontroli nad działalnością organu administracyjnego – tj. braku kontroli nad ustalonym przez organy stanem faktycznym, który został ustalony w sposób wadliwy;

c) art. 141 § 4 w związku z art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) ppsa, art. 16a ust. 3, art. 16a ust. 2, art. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 27 ust. 1, art. 27b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku na podstawie błędnych podstaw faktycznych;

d) art. 151 ppsa w związku z art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) ppsa, art. 16a ust. 3, art. 16a ust. 2, art. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 27 ust. 1, art. 27b ust. 1 i 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych poprzez oddalenie skargi, które to orzeczenie zapadło w oparciu o błędnie obliczony dochód w rodzinie skarżącej;

e) art. 141 § 4 ppsa poprzez sporządzenie błędnego uzasadnienia wyroku polegające na niewyjaśnieniu podstawy prawnej uznania, że skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego wyrażonego w art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a Sąd ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że ustawodawca uzależnił przyznanie zasiłku od kryterium dochodowego.

NSA wyrokiem z dnia 19 lutego 2016 r. sygn. akt I OSK 393/15 uchylił wyrok WSA w Krakowie i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

W ocenie NSA Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz naruszył art. 141 § 4 ppsa. NSA w całości podzielił zarzut naruszenia prawa materialnego. NSA uznał, że rezygnacja z zatrudnienia oznacza stan dwojaki, zarówno czynny, jak i bierny. Czynny – rozwiązanie umowy o pracę i bierny – niepodejmowanie pracy, w obu wypadkach z uwagi na okoliczności uniemożliwiające zatrudnienie. Dlatego sprowadzenie rezygnacji tylko do stanu czynnego byłoby sprzeczne ze znaczeniem tego pojęcia w języku polskim. NSA podkreślił, że znaczenie pojęcia "rezygnacja z zatrudnienia" zostało nieprawidłowo wyłożone nie tylko w świetle wykładni językowej, ale celowościowej i systemowej. Wskazał, że pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia", o którym mowa w art. 16a ust. 1 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako stanu polegającego zarówno na rozwiązaniu umowy o pracę, jak i jej niepodejmowania, potwierdza nowelizacja tego przepisu, dokonana ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567). Od 1 stycznia 2015 r. art. 16a ust. 1 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom ... jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Ponadto NSA w podzielić zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa poprzez jakikolwiek brak odniesienia się przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do poprawności ustalenia dochodu skarżącej. Zdaniem NSA, wadliwość uzasadnienia wyroku polegająca na nieodniesieniu się do kwestii dochodu uniemożliwia instancyjną kontrolę zaskarżonego wyroku w tym zakresie. NSA orzekł, że ponownie rozpoznając sprawę, Sąd I instancji powinien zweryfikować prawidłowość ustalenia dochodu, biorąc pod uwagę wskazane w skardze kasacyjnej przepisy, tj. art. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 27 ust. 1, art. 27b ust. 1 i 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), zwanej dalej "ppsa". Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa.

Skarga skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 115 ze zm.), regulujący zasady przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zasiłek ten wprowadzony został do ustawy o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 stycznia 2013 r. przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548).

Jak wynika z art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie w art. 16a ust. 8 ustawa wskazuje, iż zasiłek ten nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno - rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,

b) podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów,

c) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego,

d) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, w rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno - wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego;

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Jak wynika z ust. 2 art. 16a ww. ustawy, świadczenie to przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ww. ustawy, czyli przyznanie tego świadczenia ustawodawca uzależnił od spełnienia kryterium dochodowego.

Skoro w niniejszej sprawie zapadł wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, to pamiętać należy, że zastosowanie znajduje art. 190 ppsa, który to przepis w zdaniu pierwszym stanowi, że sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W konsekwencji WSA w Krakowie w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę związany był stanowiskiem NSA odnośnie przesłanki rezygnacji przez A. I. z zatrudnienia, ponieważ NSA jednoznacznie orzekł, że przez rezygnację z zatrudnienia rozumieć należy także niepodejmowanie pracy, w obu wypadkach z uwagi na okoliczności uniemożliwiające zatrudnienie. Zatem w świetle okoliczności ustalonych w postępowaniu administracyjnym oraz uwzględniając przytoczony pogląd NSA, należało przyjąć, że A. I. zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (w rozumieniu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych) w celu sprawowania opieki nad mężem. Ponadto zaznaczyć trzeba, że niesporne w sprawie były okoliczności dotyczące stanu zdrowia męża skarżącej, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga opieki, a opiekę tą sprawuje skarżąca.

Dlatego też dla rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego konieczne było zbadanie czy została spełniona przesłanka kryterium dochodowego, określonego w art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 16a ust. 2). NSA nakazał Sądowi I instancji skontrolowanie prawidłowości ustaleń dokonanych przez organy w tej kwestii.

W art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych zamieszczone zostały definicje legalne pojęć jakimi ustawa się posługuje. Dotyczą one m.in. dochodu, dochodu rodziny oraz rodziny. Definicja legalna, jako norma prawna, posiada moc wiążącą dla adresatów tej normy (podmiotów stosujących prawo) w zakresie rozumienia zdefiniowanego pojęcia. Zatem odstąpienie od definicji legalnej stanowiłoby naruszenie prawa.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dochód oznacza po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r., poz. 361, ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu i składki na ubezpieczenie zdrowotne (pkt 1 lit. a) oraz inne dochody określone w art. 3 pkt b) i c). Natomiast dochodem rodziny zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest suma dochodów członków rodziny. Jednocześnie po myśli art. 3 pkt 2a ww. ustawy dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (przepisy te dotyczą utraty i uzyskania dochodu, w tym także po roku poprzedzającym okres zasiłkowy), a okres zasiłkowy to okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 10).

Ponadto przepis art. 3 pkt 16 definiuje pojęcie rodziny, przez którą rozumieć należy odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.

W kontrolowanym postępowaniu administracyjnym prawidłowo ustalono, że kryterium dochodowe powinno być obliczane przy uwzględnieniu dochodów skarżącej oraz jej męża. Oczywistym jest, że ustalenia odnośnie kryterium dochodowego powinny być dokonywane przez organy z uwzględnieniem zasad regulujących prowadzenie postępowania wyjaśniającego zawartych m. in. w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, a końcowe stanowisko organów winno znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia wydanej decyzji w taki sposób, by spełnione zostały wymogi z art. 107 § 3 kpa. W kontrolowanym postępowaniu administracyjnym organy ustaliły, że skarżąca nie uzyskiwała żadnych dochodów, a więc obliczenia co do kryterium dochodowego opierały się na dochodach uzyskanych przez męża skarżącej. Z akt administracyjnych wynika, że organy (szczególnie organ I instancji, gdyż SKO stwierdziło, że istota sporu sprowadzała się jedynie do oceny, czy skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia) w tej kwestii oparły się na przede wszystkim na treści oświadczeń złożonych przez J. I. (k. 15 i 16 akt adm. I instancji), w których podał kwoty dochodu uzyskanego w roku podatkowym 2011 (18.775,32 zł), wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne (1.689,78 zł), składki na ubezpieczenie społeczne odliczone od dochodu (0 zł) oraz kwotę należnego podatku (213 zł). W uzasadnieniach decyzji organów obu instancji nie przedstawiono sposobu obliczenia kryterium dochodowego, ale przyjęta przez organy kwota dochodu przypadająca na osobę wskazuje, że organy wyliczyły ją właśnie na podstawie przytoczonych wyżej danych. W ocenie Sądu obliczenia te budzą wątpliwości, ponieważ opierają się wyłącznie na treści oświadczeń J. I. i są trudne do zweryfikowania. O ile jeszcze kwota składek na ubezpieczenie zdrowotne pozostaje w prostej zależności do podanej przez J. I. wysokości dochodu (składki wynoszą 9% dochodu), to niemożliwe jest zbadanie, czy dla obliczenia kryterium dochodowego przyjęto prawidłową kwotę należnego podatku. Jak bowiem wskazano wyżej, organy obu instancji oparły się wyłącznie na kwocie podanej przez J. I., w żaden sposób jej nie weryfikując. W aktach administracyjnych znajduje się jedynie nakaz płatniczy dotyczący podatku rolnego i od nieruchomości na kwotę 236 zł (k. 14 akt adm. I instancji). Na takiej podstawie nie jest jednak możliwe stwierdzenie, czy podana przez J. I. i przyjęta do obliczeń przez organy kwota podatku należnego za rok 2011 była prawidłowa. Zwrócić bowiem należy uwagę, że art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyraźnie nakazuje odliczyć od dochodu należny podatek dochodowy od osób fizycznych, a nie np. podatek rolny czy od nieruchomości. Zgodnie natomiast z art. 27 b ust. 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. 2012 poz. 361) wysokość wydatków na cele określone w ust. 1 (przewidującym kwoty, o które obniża się podatek dochodowy) ustala się na podstawię dokumentów stwierdzających ich poniesienie. W skardze kasacyjnej wskazano, zdaniem pełnomocnika, prawidłowy sposób obliczenia kryterium dochodowego, ale bez oparcia danych przyjętych przez organy do obliczenia kryterium na odpowiednich dokumentach, z których wynikałaby kwota należnego podatku, nie jest możliwe stwierdzenie, czy w kontrolowanym postępowaniu organy prawidłowo obliczyły kryterium dochodowe na potrzeby rozstrzygnięcia w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Podkreślić trzeba też, że nie jest zadaniem sądu administracyjnego zastępowanie organów administracji publicznej w dokonywaniu niezbędnych ustaleń faktycznych. Dlatego Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, ponieważ opierały się na niepełnych ustaleniach w zakresie kryterium dochodowego. Takie naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowały wydaniem rozstrzygnięcia na podstawie niemożliwych do zweryfikowania ustaleń faktycznych, na podstawie akt sprawy administracyjnej. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy będą zobowiązane do dokonania jednoznacznych ustaleń odnośnie kryterium dochodowego i zweryfikowania kwot podanych w oświadczeniu J. I., w szczególności kwoty należnego podatku. Podkreślić trzeba, że obliczenia dokonane przez organy powinny znaleźć się w treści uzasadnienia wydanej decyzji.

Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w punkcie I sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" oraz art. 135 ppsa.

W punkcie II przyznano wynagrodzenie dla pełnomocnika z urzędu na podstawie art. 250 ppsa w związku z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. nr 146, poz. 1188 ze zm.), zgodnie z którym koszty nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez adwokata z urzędu, ponosi Skarb Państwa. W niniejszej sprawie koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części, a pełnomocnik złożył stosowny wniosek. Udzielona pomoc prawna polegała na występowaniu przed sądem pierwszej instancji po ponownym rozpoznaniu sprawy, za co przysługują koszty w wysokości 480 zł - stosownie do § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801). Ponadto przyznane koszty adwokackie należy na podstawie § 4 ust. 3 rozporządzenia powiększyć o kwotę podatku od towarów i usług. Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia złożonego na rozprawie wniosku pełnomocnika o podwyższenie kosztów pomocy prawnej.