Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędziowie: sędzia NSA Tomasz Bąkowski sędzia del. WSA Grzegorz Antas (sprawozdawca) Protokolant: starszy asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej U. A., K. K., S. A., I. A., M. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 2153/24 w sprawie ze skargi U. A., K. K., S. A., I. A., M. A. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 17 czerwca 2024 r. nr RdU-41-1/S/24 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 grudnia 2024 r., IV SA/Wa 2153/24 oddalił skargę U. A., K. K., S. A., I. A. oraz M. A. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców (dalej: RdSU) z 17 czerwca 2024 r., nr RdU-41-1/S/24, utrzymującą w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: SUdSC) z 27 października 2023 r., nr DPU.420.3356.2022, którą wskazany organ, działając na podstawie art. 19 ust. 1 pkt 1 i art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 2023 r. poz. 1504), dalej: u.u.c.o., po rozpatrzeniu wniosku U. A. z 8 lipca 2022 r., obejmującego również jego żonę (K. K.) oraz troje niepełnoletnich dzieci (S. A., I. A., M. A.), odmówił ww. cudzoziemcowi, obywatelowi [...], narodowości [...] nadania statusu uchodźcy oraz udzielenia ochrony uzupełniającej.

Skarżący złożyli skargę kasacyjną, którą zaskarżyli powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi I instancji, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 w zw. z art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) dalej: p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), dalej: k.p.a., w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez Sąd I instancji, że organ uczynił zadość spoczywającym na nim obowiązkom w sytuacji, gdy RdSU nie podjęła wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokonała oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób dowolny, co miało przełożenie na uzasadnienie zaskarżonej decyzji, sporządzone z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało uznaniem przez Sąd I instancji, że skarżący nie spełniają przesłanek do objęcia ochroną międzynarodową oraz oddaleniem skargi;

2) art. 10 w zw. z art. 79a k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez wskazywanie przez Sąd I instancji, że skarżący powinny byli odnieść się do zarzutów kierowanych w ich stronę przez organ w sytuacji, gdy część argumentacji pojawiła się dopiero w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji; organ nie umożliwił skarżącym ustosunkowania się do nich przed wydaniem decyzji - brak informacji w trybie art. 10 w zw. z art. 79a k.p.a. bezpośrednio przed wydaniem decyzji, przy jednoczesnym nieodniesieniu się przez organ w toku postępowania do zgłoszonych wniosków o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania uzupełniającego skarżącego i przesłuchania skarżącej, czy choćby wezwania ich do złożenia wyjaśnień na piśmie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało uznaniem przez Sąd I instancji, że skarżący nie spełniają przesłanek do objęcia ochroną międzynarodową oraz oddaleniem skargi;

3) art. 44 ust. 1 u.u.c.o w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez niepostrzeżenie przez Sąd I instancji, że RdSU nie zastosowała przepisów art. 44 ust. 1 u.u.c.o. — jeśli w ocenie organu zachodziły jakiekolwiek sprzeczności, czy też niespójności w zeznaniach złożonych przez skarżącego oraz zgromadzonym materiale dowodowym, organ był zobligowany umożliwić skarżącemu odniesienie się do tych sprzeczności/niespójności, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało uznaniem, że skarżący nie spełniają przesłanek do objęcia ochroną międzynarodową i oddaleniem skargi;

4) art. 44 ust. 1 i 2 w zw. z art. 44 ust. 7 u.u.c.o. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącej jako strony postępowania o udzielenie ochrony międzynarodowej, jakkolwiek było to uzasadnione, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało uznaniem, że skarżący nie spełniają przesłanek do objęcia ochroną międzynarodową i oddaleniem skargi;

5) art. 42 u.u.c.o. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez Sąd I instancji, że organ prawidłowo odstąpił od zastosowania przepisów art. 42 u.u.c.o., co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało uznaniem, że skarżący nie spełniają przesłanek do objęcia ochroną międzynarodową i oddaleniem skargi;

6) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 43 pkt 1 u.u.c.o. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez Sąd I instancji, że organ uczynił zadość spoczywającym na nim obowiązkom w sytuacji, gdy RdSU nie dokonała szczegółowych, adekwatnych do zindywidualizowanej sytuacji skarżących, rozważań dotyczących sytuacji w kraju pochodzenia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało uznaniem przez Sąd I instancji, że skarżący nie spełniają przesłanek do objęcia ochroną międzynarodową oraz oddaleniem skargi;

7) art. 15 w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez Sąd I instancji, że organ uczynił zadość spoczywającym na nim obowiązkom wynikającym z ww. przepisów prawa w sytuacji, gdy organ ograniczył się tylko do pobieżnej kontroli decyzji organu I instancji, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało uznaniem, że skarżący nie spełniają przesłanek do objęcia ochroną międzynarodową i oddaleniem skargi;

8) art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez niepoddanie gruntownej analizie wszystkich aspektów niniejszej sprawy przez Sąd I instancji, w których są wątpliwości, i w których ustalenia organu są odmienne od wniosków i twierdzeń skarżących, bądź zostały pominięte przez organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji, powielenie stanowiska organu bez należytego odniesienia się do stanowiska prezentowanego przez skarżących, co miało istotny wpływ, gdyż skutkowało oddaleniem skargi;

9) art. 13 ust. 1 w zw. z art. 14 ust. 3 w zw. z art. 18a u.u.c.o. poprzez niewłaściwe zastosowanie przez organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji i uznanie, że skarżący nie spełniają przesłanek do nadania im statusu uchodźcy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co jest wynikiem naruszenia ww. przepisów postępowania;

10) art. 15 pkt 2 w zw. z art. 18a u.u.c.o. poprzez niewłaściwe zastosowanie przez organ i uznanie, że skarżący nie spełniają przesłanek do udzielenia im ochrony uzupełniającej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co jest wynikiem naruszenia ww. przepisów postępowania.

Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji RdSU oraz poprzedzającej ją decyzji SUdSC, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki, enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Nie znajduje potwierdzenia, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.

Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w sytuacji, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, którymi kierował się wojewódzki sąd administracyjny, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta wyklucza kontrolę kasacyjną orzeczenia lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu. Uzasadnienie wyroku z 11 grudnia 2024 r. oddalającego wniesioną przez skarżących skargę na decyzję RdSU pozbawione jest tego rodzaju wadliwości, ponieważ wynika z niego, dlaczego Sąd I instancji uznał tenże akt za odpowiadający prawu. Ocena prawna, jaka stanęła u podstaw zastosowania przez Sąd I instancji art. 151 p.p.s.a., pozwala ustalić kwestie, których rozważenie rzutowało - w zakresie wyprowadzonych z nich przez Sąd wniosków - na ocenę potwierdzającą dopuszczalność wydania decyzji odmawiającej udzielenia ochrony międzynarodowej.

Naruszenie art. 3 § 1 p.p.s.a. należy wiązać z sytuacją, gdy sąd, do którego skarga wpłynęła, uchyla się od obowiązku wykonania kontroli, o której mowa w tym przepisie, co, jak już zostało powyżej wyjaśnione, w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Również brak jest podstaw do zarzucenia sądowi administracyjnemu naruszenia art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., gdy zastosowane przez sąd kryterium oceny prawidłowości decyzji opiera się na kontroli jej legalności (zgodności z prawem), a zgłoszony przez wnoszącego skargę kasacyjną zarzut kwestionuje wyłącznie argumenty, którymi posłużył się sąd, uznając decyzję za odpowiadającą prawu.

Nieuzasadnione, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, jest przekonanie skarżących kasacyjnie, że RdSU z naruszeniem art. 15 w zw. z art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. ograniczyła się tylko do "pobieżnej kontroli" decyzji organu I instancji, bez samodzielnego ponownego rozpoznania sprawy "od nowa". Akceptacja ustaleń SUdSC nie miała wskazywanego charakteru, opierała się bowiem na merytorycznej weryfikacji stanowiska tego organu, czemu towarzyszyło pogłębione odniesienie się do przebiegu dotychczasowego postępowania i treści wniesionego odwołania od decyzji z 27 października 2023 r.

Trafna jest uwaga, że organ administracji publicznej powinien wyjaśnić stronom zasadność przesłanek, którymi kieruje się przy załatwieniu sprawy. Wbrew formułowanej ocenie skarżących kasacyjnie, RdSU w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją w pełni powyższe wymaganie jednak zrealizowała, przedstawiając w jej uzasadnieniu argumentację pozwalającą skarżącym poznać powody sprzeciwiające się uwzględnieniu złożonego wniosku. Treść tejże argumentacji zasadniczo odpowiadała stanowisku przyjętemu przez SUdSC, a jedynie cząstkowo odwoływała się do okoliczności niepodlegających rozważeniu w toku postępowania I-instancyjnego, stąd zarzut, że organ odwoławczy przed wydaniem decyzji nie dopełnił w trybie art. 10 § 1 w zw. z art. 79a k.p.a. obowiązku informacyjnego, nie może ważyć na kierunku rozstrzygnięcia. W toku postępowania wnioskodawca reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, stosownie do art. 44 ust. 1 u.u.c.o., miał możliwość złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących niespójności/sprzeczności w przedstawionych oświadczeniach, niemniej nie doprowadziło to do zmiany oceny tych oświadczeń, wskazującej, że nie opierają się one na wiarygodnych i spójnych informacjach uzasadniających ubieganie się przez cudzoziemca o udzielenie ochrony międzynarodowej (art. 42 u.u.c.o.).

Logiczna jest konstatacja skarżących kasacyjnie, że ponieważ "część argumentacji pojawiła się dopiero w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji" nie mieli oni możliwości wskazania przed wydaniem zaskarżonej decyzji, jakie jest ich stanowisko odnośnie do niej. W kontekście powyższej uwagi brak jest jednakże podstaw, by przypisywane Sądowi I instancji stwierdzenie, że skarżący "powinni byli odnieść się do zarzutów kierowanych w ich stronę przez Organ" rozumieć jako nałożenie na stronę skarżącą obowiązku procesowego, którego nie mogła ona w oczywisty sposób dopełnić. Istota zamieszczonej w uzasadnieniu wyroku oceny prawnej sprowadza się do zaakcentowania, że materiał dowodowy został oceniony przez SUdSC, a następnie przez RdSU, w sposób prawidłowy, wraz z zauważeniem, iż skarżący w złożonej do Sądu skardze nie odnieśli się do wszystkich kwestii, które stanowiły podstawę podjętego negatywnego rozstrzygnięcia. Zaniechanie, które Sąd uczynił przedmiotem swoich rozważań, nie jest zatem tym samym, na które wskazuje skarga kasacyjna, nawiązując bezpośrednio do przebiegu postępowania zakończonego decyzją RdSU i momentu poczynienia w nim ustaleń, które – zdaniem skarżących kasacyjnie – powinny zostać zakwestionowane.

Bezzasadny jest zarzut przyjmujący, że postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z uchybieniem art. 44 ust. 7 u.u.c.o. Z akt sprawy nie wynika, by małżonka skarżącego, w imieniu której wystąpił on o przyznanie ochrony międzynarodowej, zażądała jej przesłuchania. Z pisma procesowego z 23 lutego 2024 r. wynika, że skarżący, jako odwołujący się od decyzji SUdSC z 27 października 2023 r., poza prośbą o dopuszczenie dowodu z uzupełniającego przesłuchania jego osoby na wskazaną w tym piśmie okoliczność, zwrócił się również o dopuszczenie przez organ dowodu z przesłuchania w charakterze strony jego małżonki. Uprawnienie, o którym mowa w art. 44 ust. 7 u.u.c.o., ma charakter ściśle osobisty i przysługuje wyłącznie podmiotowi w nim wskazanemu. W konsekwencji, w sytuacji gdy przesłuchania nie żąda sam małżonek, lecz o czynność tę wnosi wnioskodawca, decyzja o skorzystaniu z tego środka dowodowego jest uzależniona od oceny przez organ jego zasadności. Zatem nie można mówić o istnieniu w tym wypadku bezwzględnego obowiązku organu, a do niego odwołują się zgłoszone w skardze kasacyjnej uwagi.

Sąd I instancji nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Nie mają racji skarżący kasacyjnie, twierdząc, że RdSU nie podjęła wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokonała oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób dowolny. RdSU szczegółowo przeanalizowała bowiem sytuację wnioskodawcy w zakresie, w jakim zachodziła konieczność określenia, czy powrót do kraju pochodzenia może skutkować poddaniem go prześladowaniu lub wyrządzeniem poważnej krzywdy związanej z nieludzkim lub poniżającym traktowaniem albo karaniem. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnioski, jakie RdSU wyprowadziła z materiału dowodowego, nie naruszają kryteriów wskazanych w art. 80 k.p.a., albowiem, jak słusznie przyjął Sąd I instancji, opierają się na logicznym wykazaniu, że złożone przez skarżącego zeznania dotyczące podejrzeń służb czeczeńskich o posiadanie przez niego wiedzy o ukrytej broni i w konsekwencji – jego zatrzymań i stosowania przemocy (poddawania torturom), jakkolwiek nawiązują do stosowanych metod działania organów ścigania, to pozbawione są w całości wiarygodności. Powyższe stwarzało podstawę, by uznać, że historia ujawniona przez cudzoziemca dotycząca grożącego mu w kraju pochodzenia niebezpieczeństwa została wytworzona jedynie na potrzeby zainicjowanej procedury o udzielenie ochrony międzynarodowej.

Wbrew postawionemu zarzutowi, organy uczyniły zadość wymogowi ustalenia mających znaczenie dla sprawy okoliczności faktycznych odnoszących się do kraju pochodzenia wnioskodawcy (art. 43 pkt 1 u.u.c.o.) i przeprowadzenia ich analizy. W aktach administracyjnych znajdują się przygotowane przez Wydział Informacji o Krajach Pochodzenia Urzędu do Spraw Cudzoziemców opracowania dotyczące aktualnej sytuacji bezpieczeństwa i zagrożeń dla ludności cywilnej w [...] ([...]), a także zasad odbywania w tym państwie służby wojskowej. To ostatnie opracowanie (z [...] maja 2024 r., nr [...]), na którym bazował organ, zawiera odrębne, szczegółowe części poświęcone siłom zbrojnym [...] (s. 9), zasadniczej służbie wojskowej w [...] (s. 42-44) oraz przebiegowi mobilizacji na [...] w związku z [...] w [...] (s. 69-75).

Jakkolwiek rekrutacja bojowników do walki przeciwko [...] na terenie samej [...] niewątpliwie organizowana jest w ogólnej atmosferze przymusu i z naruszeniem standardów praw człowieka, to jednak nie można mówić o systemowym charakterze przymusowej wysyłki [...] na wojnę w [...]. Uwzględnić również trzeba, że pozaprawne metody mające nakłonić do "ochotniczego" wstąpienia w skład oddziałów wojskowych ograniczone są terytorialnie do terenu [...], wobec czego osiedlenie się cudzoziemca na pozostałym terytorium [...] sprawi, że będzie on tam podlegał wyłącznie ogólnym, federalnym zasadom poboru i mobilizacji. Z akt administracyjnych sprawy kontrolowanej przez Sąd I instancji wynika ponadto, iż skarżący przed wyjazdem z kraju pochodzenia, który miał być motywowany zagrożeniem wynikającym z wcielenia go do sił zbrojnych [...] i skierowania do walk na terytorium [...], przez dłuższy czas zamieszkiwał poza obszarem [...], tj. na terytorium [...].

Nie cechuje się wadliwością stwierdzenie, że wiek skarżącego uniemożliwia zaliczenie go do osób, które znajdując się w wieku poborowym, zobowiązane są w [...] odbyć zasadniczą służbę wojskową. Brak dowodu na odbycie tejże służby sprzeciwia się możliwości uznania, że skarżący, znajdując się na terytorium [...], może być zagrożony mobilizacją. Nie objęła ona zresztą, na co wskazują zebrane informacje, wszystkich żołnierzy rezerwy, ale tylko wybrane grupy posiadające określone umiejętności. W głównej mierze w walkach, w których nie chce uczestniczyć skarżący i z tego powodu obawia się powrotu do kraju pochodzenia, biorą udział żołnierze zawodowi i żołnierze kontraktowi. Odpowiadający ustaleniom wynikającym z materiału zgromadzonego w aktach sprawy raport opracowany przez Agencję Unii Europejskiej ds. Azylu (EUAA) z 21 listopada 2024 r. ("Major developments regarding human rights and military service"; Q82-2024), odnoszący się do tzw. "ukrytej mobilizacji" – czyli masowego zwiększania liczby żołnierzy kontraktowych i członków formacji ochotniczych, nie wskazuje na to, by skarżącego można było zaliczyć do osób, w stosunku do których zachodzi wysokie prawdopodobieństwo (przymusowego) wcielenia w skład tych formacji wojskowych, których udział w walkach na [...] wiąże się realnym ryzykiem bezpośredniego lub pośredniego udziału w masowych naruszeniach praw człowieka i międzynarodowego prawa humanitarnego.

Wobec niepodważenia legalności ustaleń faktycznych poczynionych przez organy oraz zaakceptowanych przez Sąd I instancji, nie mogły okazać się zasadne zarzuty naruszenia prawa materialnego (art. 13 ust. 1 w zw. z art. 14 ust. 3 i art. 15 pkt 2 w zw. z art. 18a u.u.c.o.), jeżeli do uchybienia ww. przepisów u.u.c.o. przez Sąd miałoby dojść wskutek ich niewłaściwego zastosowania, pozostającego konsekwencją błędnego uznania, że skarżący nie spełnia przesłanek do nadania statusu uchodźcy oraz udzielenia ochrony uzupełniającej.

Mając na uwadze powyższe względy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.