Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Michna Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 sierpnia 2023 roku sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 6 marca 2023 r., nr SKO.NP/4115/14/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 6 marca 2023r., nr SKO.NP/4115/14/2023 utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy L. Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia 19 grudnia 2022r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania M. G. (dalej jako skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką H. P. ur. 18.02.1933r., legitymującą się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w N. nr [...], uznającym ją za niezdolną do samodzielnej egzystencji na stałe, ze stwierdzeniem, że powstanie niezdolności do samodzielnej egzystencji datuje się na dzień 30 listopada 2006r.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

Wójt Gminy L. decyzją z dnia 19 września 2022r., nr [...] odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, że w przedmiotowym wypadku nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023r., poz. 390, dalej: "u.ś.r."). Organ wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. K 38/13. Jednocześnie organ uznał, że w sprawie zachodzi również inna negatywna przesłanka wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz pkt 5 u.ś.r. Zwrócono uwagę, że w obiegu prawnym do dnia 31 października 2022r. pozostaje decyzja przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy. Co prawda strona oświadczyła, że rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i wnosi o uchylenie decyzji, jednak dopiero po przyznaniu wnioskowanego świadczenia. Organ uznał jednak, że warunek pod jakim zostało złożone oświadczenie o wyborze zbiegających się świadczeń nie ziścił się. Stwierdzono, że w świetle art. 17 ust. 1b ustawy, strona nie spełniła wymogów, pozwalających na przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca, zarzucając zaskarżonej decyzji organu I instancji naruszenie:

- art. 17 ust. 1b u.ś.r., którego postać (wadliwe ustalenie zakresu i treści obowiązywania podstawy materialno-prawnej sprawy) bezpośrednio wpłynęła na treść rozstrzygnięcia, gdyż organ pominął treść orzeczenia TK z dnia 21 października 2014r., sygn. K 38/13 w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej art. 17 ust. 1b u.ś.r. i oparł decyzję odmowną w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności na przesłance wieku powstania niepełnosprawności;

- art. 32 ust. 1, art. 190 ust. 1 i 3, art. 8 ust. 1 i ust. 2, art. 7 Konstytucji RP,

- art. 6 i art. 8 k.p.a., poprzez odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności, co w związku z wyrokiem TK z dnia 21 października 2014r., sygn. K 38/13 pozostaje w sprzeczności z zasadą praworządności i zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

W konsekwencji powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji.

SKO w Tarnowie w wyniku rozpoznania odwołania, decyzją z dnia 4 listopada 2022r., sygn. akt SKO.NP/4115/356/2022 uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazano, że organ I instancji nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku TK z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13, przez co wydał decyzję błędną. Nadto stwierdzono, że oświadczenia wnioskodawczyni dotyczące niepodejmowania zatrudnienia są na tyle lakoniczne, że wymagają potwierdzenia w materiale dowodowym, tym bardziej że Kolegium nie dostrzegło dowodów obrazujących historię zatrudnienia wnioskodawczyni tj. świadectw pracy, czy też innych, wskazujących na wykonywaną przez stronę np. pracę dorywczą. Jednocześnie Kolegium uznało, że istotnym w sprawie jest również wskazanie, jakiego charakteru pomocy wymaga osoba niepełnosprawna, a ponadto, jak się to przekłada na zakres wykonywanych przez opiekuna czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych. Dopełnieniem obrazu stanu zdrowia niepełnosprawnej matki będzie ponadto uzupełnienie dokumentacji medycznej, kart informacyjnych, zaświadczeń itp. obrazujących stan zdrowia podopiecznej oraz przebieg jej leczenia. Kolegium ponadto wskazało, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji zawarł zapis, że wnioskodawczyni pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku ze sprawowaniem opieki nad matką od 1 marca 2015r. do nadal. Okoliczność ta stała się następnie jedną z przyczyn odmowy przez organ I instancji przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się do powyższego Kolegium wskazało, że na dzień wydania decyzji odwoławczej, przedmiotowa okoliczność, z uwagi na upływ czasu jej obowiązywania wygasła, przez co procedowanie w tym aspekcie stało się bezprzedmiotowe.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji decyzją z dnia 19 grudnia 2022r. po raz kolejny odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podano, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki wnioskodawczyni wynika, że niezdolność do samodzielnej egzystencji istnieje od 30 listopada 2006r., czyli powstała później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Po drugie organ pomocowy stwierdził, że w sprawie zachodzi ponadto negatywna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., wyłączająca możliwość pobierania przez osobę sprawującą opiekę jednocześnie świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dodatkowo organ zwrócił uwagę, że w obiegu prawnym pozostaje decyzja przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy. Dodał, że skarżąca złożyła co prawda oświadczenie o rezygnacji z niniejszego zasiłku, ale dopiero po otrzymaniu świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle poczynionych ustaleń, warunek pod jakim zostało złożone oświadczenie o wyborze zbiegających się świadczeń nie ziścił się, bowiem organ doszedł do przekonania, że w świetle art. 17 ust. 1b u.ś.r., strona nie spełniła wymogów, pozwalających na przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Odwołanie od ww. decyzji po raz kolejny wniosła ww. wnioskodawczyni, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., art. 32 ust. 1, art. 190 ust. 1 i 3, art. 8 ust. 1 i ust. 2, art. 7 Konstytucji RP, art. 6 i art. 8 k.p.a. i powielając dotychczasowe argumenty w sprawie. W świetle powyższego, wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Następnie SKO w Tarnowie postanowieniem z dnia 10 lutego 2023r., nr SKO.NP/4115/14/2023 zwróciło się do Dyrektora GOPS w L. o przesłanie uwierzytelnionej kopii decyzji przyznającej wnioskodawczyni specjalny zasiłek opiekuńczy na okres zasiłkowy 2021/2022 oraz 2022/2023, jednocześnie przedłużając termin na zakończenie sprawy do dnia 10 marca 2023r.

W odpowiedzi na postanowienie Kolegium, pismem z dnia 16 lutego 2023r., nr GOPS-SR-071/71/23 Dyrektor GOPS w L. przesłał kopie decyzji, o które wnioskowało SKO w Tarnowie.

Po rozpatrzeniu odwołania SKO w Tarnowie wydało decyzję z dnia 6 marca 2023r., o której mowa na wstępie. W uzasadnieniu powołano się na treść art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5, art. 24 ust. 2, art. 27 ust. 5 u.ś.r. i wskazano, że rozstrzygając sprawę ponownie, konieczne jest - wbrew stanowisku organu pomocowego - wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku TK z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13. W sprawie nie można było uznać, że wydany przez TK wyrok nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednakże z wyłączeniem tej części przepisu, która z dniem 23 października 2014r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Biorąc powyższe ustalenia pod uwagę stwierdzono, że decyzja organu I instancji była wadliwa, ponieważ zapadła na skutek błędnej wykładni przepisów prawa materialnego. Pomimo dokonania przez organ, błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. Istotne w sprawie jest również to, że strona nie wykazała w dostateczny sposób, że zakres sprawowanej opieki nad matką, uniemożliwia jej w sposób zupełny, podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ II instancji powołał się na liczne orzeczenia sądów administracyjnych w zakresie interpretacji art. 17 ust. 1 u.ś.r. i wskazał, że w decyzji kasatoryjnej z dnia 4 listopada 2022r. Kolegium zwróciło uwagę na występujące w aktach oświadczenia strony dotyczące omawianego aspektu sprawy. Zwrócono uwagę, że w piśmie z dnia 22 sierpnia 2022r. strona oświadczyła, że nie podejmuje pracy, gdyż opiekuje się matką. Ponadto Kolegium powołało się na treść decyzji organu pomocowego z dnia 19 września 2022r., cytując jej zapisy. SKO w Tarnowie wskazało także na treść oświadczenia skarżącej z dnia 30 listopada 2022r. i wywiodło ostatecznie, że skarżąca ani nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ani też nie zaniechała podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Zdaniem organu II instancji, skarżąca niemalże nigdy nie pracowała, trudno bowiem uznać za aktywność zawodową opiekę nad dwoma osobami starszymi zorganizowaną przez GOPS i określaną przez organ, jako praca społeczno-użyteczna. Stan faktyczny sprawy dowodzi ponadto, że wnioskodawczyni jest matką siedmiorga dzieci, którymi, jak podała, opiekowała się cały czas, podczas gdy aktywny zawodowo był jej małżonek. Sytuacja ta wskazuje na brak podstaw do przyjęcia, że w ww. przypadku zachodzi przesłanka rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej, skoro strona do tej pory aktywności takiej nie przejawiała. Potrzeba zatrudnienia nie występowała u skarżącej w okresie bezpośrednio poprzedzającym zaistnienie okoliczności, pociągających za sobą konieczność sprawowania opieki nad matką, skoro nie podejmowała ona aktywności zawodowej dużo wcześniej, niż deklarowana potrzeba opieki. W ocenie organu odwoławczego, ww. nie zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką, a jej dotychczasowa bierność zawodowa nie pozwalała też na przyjęcie, że właśnie z powodu niepełnosprawności matki (powstanie niezdolności do samodzielnej egzystencji datuje się na dzień 30 listopada 2006r.) zatrudnienia nie podejmuje. Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Kolegium, nie sposób uznać, by skarżąca, po tylu latach braku aktywności zawodowej, właśnie w okresie, kiedy składała wniosek o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nosiła się z zamiarem podjęcia zatrudnienia. Następnie organ II instancji wywiódł, że czynności opiekuńcze wykonywane przez wnioskodawczynię wobec niepełnosprawnej matki, mają charakter typowych czynności codziennych, nie mających znamion opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., przez co nie wymagają nieprzerwanej obecności osoby opiekunki. W sprawie, koniecznym było także wyjaśnienie problemu specjalnego zasiłku opiekuńczego, który zdaniem organu pomocowego, stanowi dodatkową przesłankę negatywną z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., dającą podstawę do odmowy wnioskowanego świadczenia. Podano, że w toku sprawy wnioskodawczyni oświadczyła, iż rezygnuje z poszukiwania pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką i w związku z tym pobiera świadczenia, tj. w okresie od 1 marca 2015r. do nadal specjalny zasiłek opiekuńczy. Nadto w oświadczeniu z dnia 22 sierpnia 2022r. wskazała, że rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem 31 lipca 2022r., ale dopiero po przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium nie dopatrzyło się decyzji przyznającej niniejszy zasiłek, wobec tego zwróciło się do organu I instancji o przesłanie uwierzytelnionej kopii decyzji przyznającej ww. specjalny zasiłek opiekuńczy na okres zasiłkowy 2021/2022 oraz 2022/2023. Po otrzymaniu kopii ww. decyzji, Kolegium uznało, że nie można rozpatrywać zbiegu uprawnień do świadczeń opiekuńczych w aspekcie możliwości wyboru świadczenia korzystniejszego zgodnie z treścią art. 27 ust. 5 u.ś.r., ponieważ taka możliwość uaktualniłaby się w przypadku, gdyby jedyną przesłanką odmowy przyznania stronie dochodzonego świadczenia była okoliczność pobierania przez nią specjalnego zasiłku opiekuńczego, co w sprawie nie zachodzi. Tym samym, przywoływanie przez organ I instancji tej okoliczności, jako będącej podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było nieuzasadnione. W ocenie SKO w Tarnowie, decyzja organu I instancji odpowiada prawu, ponieważ w przedmiotowym wypadku nie zaistniał związek przyczynowo-skutkowy, co wynika z faktu, że strona nigdy nie była aktywna zawodowo, a ponadto nie wykazała w dostateczny sposób, zakresu czynności, jakie wykonuje względem niepełnosprawnej matki. Nie kwestionując złego stanu zdrowia matki strony podkreślono, że sama konieczność sprawowania opieki, czy też wykonywanie czynności, stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r., samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Pomimo tego, że matka skarżącej posiada znaczny stopień niepełnosprawności, nie sposób jednak zdaniem organu II instancji przyjąć, aby skarżąca z uwagi na stan zdrowia niepełnosprawnej (dokumentacja medyczna), zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się matką, rzeczywiście nie mogła podjąć żadnej pracy. Podkreślono, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób, opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny i nie może być traktowane, jako zastępcze źródło dochodu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca ww. decyzji organu II instancji zarzuciła:

1. dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia;

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, co nie wpływa

na uprawnienie opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego;

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par, 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką oraz związku przyczynowego, pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a pogorszającym się stanem zdrowia jej matki, determinującym konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi, skarżąca przedstawiła uzasadnienie merytoryczne ww. zarzutów z przytoczeniem orzecznictwa i poglądów doktryny w tym zakresie. W świetle powyższego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, a ponadto o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji, podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. W zakresie zarzutów skargi, uznał je za bezpodstawne i powołał się na treść zaskarżonej decyzji. W konsekwencji wniesiono o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając sprawę, organ odwoławczy nie naruszył także przepisów prawa materialnego. Jednocześnie wskazać należy, że przedmiotowa sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 6 marca 2023r., którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia 19 grudnia 2022r., w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023r., poz. 390), w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których, uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia, mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Ww. przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b powołanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia; 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Podkreślić należy, że jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Ustawodawca wymaga zatem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020r. I OSK 516/19).

W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015r., I OSK 2820/13).

W okolicznościach kontrolowanej sprawy, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji nastąpiła z powodu braku realizacji przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy. W ocenie SKO natomiast, stanowisko organu I instancji względem skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 było błędne, jednak nie wpłynęło ono na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia. Kolegium zauważyło bowiem, że co prawda organ I instancji odmówił skarżącej przyznania świadczenia z uwagi na fakt, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, jednak w orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, że okoliczność ta nie wyłącza uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie budzi to wątpliwości, zwłaszcza w kontekście jednolicie ujmowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r., o którym mowa powyżej. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym, w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium.

Wobec powyższego, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności, nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy.

Podkreślić należy, że w przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że skarżąca opiekuje się matką, legitymującą się orzeczeniem, uznającym ją za niezdolną do samodzielnej egzystencji na stałe. Z dokumentacji medycznej wynika bowiem, że u matki skarżącej zdiagnozowano miażdżycę tętnic kończyn, nadciśnienie samoistne, żylaki kończyn dolnych oraz zawroty głowy i odurzenie. Nadto w aktach sprawy zalega ocena sprawności psychofizycznej matki skarżącej, sporządzona przez pracownika socjalnego. W jej treści odnotowano, że ww. jest osobą w wieku 89 lat, wycofaną z kontaktów społecznych (nie wychodzi z domu), cierpiącą na zwyrodnienie kręgów szyjnych, zaburzenia błędnika, choroby krążeniowe. Niepełnosprawna ma problemy z samodzielnym poruszaniem się, nie jest w stanie sama przygotować posiłku, wszelkie czynności związane z higieną osobistą są wykonywane przy pomocy córki, tj. mycie, kąpanie, dbanie o włosy. Nadto córka wykonuje czynności polegające na ubieraniu, podawaniu leków, umawianiu wizyt lekarskich, załatwianiu spraw urzędowych, dbaniu o bezpieczeństwo.

W sprawie nie jest zatem sporny zakres opieki skarżącej nad matką, a także stan zdrowia jej matki, którego organy nie kwestionują. Sporne jest natomiast, czy zakres opieki sprawowanej nad matką, uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.

W ocenie Sądu, należy zgodzić się z organem II instancji, który uznał, że skarżąca ani nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ani też nie zaniechała podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Nie można również tracić z pola widzenia, że skarżąca jest matką siedmiorga dzieci, którymi, jak sama podała, opiekowała się cały czas, podczas gdy aktywny zawodowo był jej małżonek. Sytuacja ta wskazuje na brak podstaw do przyjęcia, że w przypadku skarżącej, zachodzi przesłanka rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej, skoro strona do tej pory aktywności takiej nie przejawiała. Materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że ww. nie pracowała, za aktywność zawodową nie można też uznać opieki zorganizowanej przez GOPS, jako praca społeczno-użyteczna nad dwójką starszych osób. Wskazać również należy, że stosunku zatrudnienia, skarżąca nie wykazała w okresie bezpośrednio poprzedzającym konieczność sprawowania opieki nad matką. Co więcej, dotychczasowa bierność zawodowa skarżącej, nie pozwoliła na przyjęcie, że nie podjęła ona zatrudnienia właśnie z powodu niepełnosprawności matki (powstanie niezdolności do samodzielnej egzystencji datuje się na dzień 30 listopada 2006r.).

Stwierdzić należy, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

Nie sposób też przyjąć w badanej sprawie, aby konieczność opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, powodował brak możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy (wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 918/22).

System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskująca musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędna w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym, rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.

Zdaniem Sądu, SKO w Krakowie prawidłowo przyjęło, że w kontrolowanej sprawie nie zaistniał związek przyczynowo-skutkowy, co wynika z faktu, że skarżąca nigdy nie była aktywna zawodowo. Nie kwestionując złego stanu zdrowia matki skarżącej, należy podkreślić, że sama konieczność sprawowania opieki, czy też wykonywanie czynności, stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Pomimo tego, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że matka skarżącej, posiada znaczny stopień niepełnosprawności, nie sposób jednak przyjąć, aby skarżąca z uwagi na stan zdrowia niepełnosprawnej, zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się matką, rzeczywiście nie mogła podjąć żadnej pracy.

W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że pomoc Państwa jest możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o tę pomoc wykaże, w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki (bytu) osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. możliwości oparte na współdziałaniu wszystkich dzieci osoby potrzebującej, ewentualnie wynikające z możliwości zatrudnienia opiekuna, czy skorzystania z usług opiekuńczych), a mimo tego - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb i stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia, bądź sytuacja ta uniemożliwia jego podjęcie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2022r., III SA/Kr 1048/22, CBOSA).

Równocześnie, interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wymaga odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji). W ocenie Sądu, pomoc Państwa powinna być stosowana tam, gdzie jednostka (rodzina) nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022r. I OPS 2/22 wskazał, że obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty, nie oznacza obowiązku wspierania każdego w taki sam sposób. To ustawodawca powinien określić formy i zasady wsparcia państwa, a takie zasady zostały określone, m.in. w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu, brak uwzględnienia przy ocenie konieczności rezygnacji lub powstrzymania się od zatrudnienia przez skarżącą przepisów o obowiązku alimentacyjnym, prowadziłby do naruszenia przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i niedopuszczalnego modyfikowania przepisów określających obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, a w rezultacie do nieprzewidzianego ustawą zwolnienia pozostałych zobowiązanych z obowiązków alimentacyjnych względem matki. (wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1389/22 CBOSA). W konsekwencji Kolegium, prawidłowo uzasadniło odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Za niezasadne Sąd uznał także zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W ocenie Sądu ustalenia organu II instancji, należy uznać za prawidłowe. Uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. ma miejsce jedynie wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy, nie ustalają one faktów, czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak: wyrok NSA z 27.04.2020, II OSK 445/19). O dowolności oceny można byłoby mówić wyłącznie w przypadku uzyskania wniosków niewynikających w sposób logiczny ze zgromadzonego materiału dowodowego lub pominięciu określonych dokumentów lub dowodów, jako niezdatnych do poparcia przyjętej z góry tezy (tak wyrok NSA 16 lipca 2020r., II OSK 837/20). Tymczasem organ dokonał kluczowych dla zastosowania art. 17 u.ś.r. ustaleń faktycznych, a ustalenia przyjęte za podstawę zaskarżonej decyzji, znajdują pełne oparcie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

Prawidłowe jest zatem stanowisko organu, że okoliczności stanu faktycznego sprawy, uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad matką. Zarzuty skargi w tym względzie są nieuzasadnione.

Reasumując, zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako nieuzasadnioną.