Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 7 października 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 7 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. M. o przyznanie pomocy finansowej postanawia: 1. wskazać Prezydenta Miasta [...] jako organ właściwy w sprawie; 2. oddalić wniosek Prezydenta Miasta [...] o zasądzenie kosztów postępowania.

Prezydent Miasta [...], wnioskiem z dnia 20 stycznia 2020 r., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość powstałego pomiędzy organem wnioskującym a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku A. M. o przyznanie pomocy finansowej wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 8 maja 2019 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynął wniosek A. M. w o udzielenie pomocy finansowej na pokrycie kosztów opłaty w hostelu w [...], a który Prezydent Miasta w [...] załatwił odmownie (decyzja z dnia [...] lipca 2019 r.). Rozpoznając jednak sprawę w instancji odwoławczej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], uchyliło powyższą decyzję w całości i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia.

W dniu 9 października 2019 r. (działając na zlecenie Ośrodka w [...]) Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] przeprowadził aktualizację wywiadu środowiskowego i przesłał go do Ośrodka w [...].

W dniu 19 grudnia 2019 r. MOPS w [...] przekazał jednak do MOPS w [...] wniosek A. M. podnosząc, że skoro miejscem zamieszkania w/w są [...] bo: wnioskodawca przebywa aktualnie w Hostelu [...] w [...], zmienił adres do korespondencji, podjął leczenie w [...], a w związku z tym [...] są aktualnie jego centrum życiowym, to właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Ośrodek w [...]..

Z tym stanowiskiem nie zgodził się organ wnioskujący, który wprawdzie nie zaprzeczył powyższym faktom, jednakże stał na stanowisku, iż A. M. posiada status osoby bezdomnej. Z tej przyczyny zatem w omawianym przypadku właściwość miejscowa powinna ustalona być w oparciu o przepis art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, a nie w oparciu o art. 101 ust. 1 w/w ustawy.

Argumentując powyższe stanowisko organ wnioskujący twierdził, że A. M. w Hostelu [...] w [...] przebywał od kwietnia 2019 r. i ma tam do dyspozycji tylko pokój ze wspólną łazienką. Pokój ten nie posiada aneksu kuchennego, gdyż aneks kuchenny pozostaje wspólny dla wszystkich gości hotelu. Ponadto A. M. nie ma zawartej umowy najmu w/w pokoju, choć może przebywać w hostelu tak długo, jak długo będzie płacił za pobyt. Ponadto ten zaś podyktowany jest jedynie względami zdrowotnymi (wnioskodawca przyjechał do [...], aby podjąć leczenie, o czym powiadomił Ośrodek w [...] pismem z dnia 4 kwietnia 2019 r.).

Ponadto, organ wnioskujący wywodził, że z treści pisma siostry A. M. z dnia 4 września 2019 r. oraz postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 18 września 2019 r. wynikało, że w/w jest zameldowany na pobyt stały w [...] przy ul. [...] i wprawdzie na podstawie darowizny przekazał on swój udział w nieruchomości, znajdującej się pod tym adresem, siostrze – D.S., ale aktualnie toczy się postępowanie przed Sądem Rejonowym w [...] o jej odwołanie.

Wobec powyższego, w ocenie organu wnioskującego, nie można było uznać, że [...] były miejscem zamieszkania A. M.. Hostel, w którym przebywał, nie był bowiem lokalem mieszkalnym - w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego a zatem należało przyjąć, że A. M. był osobą bezdomną, o której mowa w art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. W związku z tym, zgodnie z dyspozycją art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, właściwym do rozpatrzenia jego wniosku Był Prezydent Miasta [...].

W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta [...] wnosił o wskazanie Prezydenta Miasta [...] jako organu właściwego w sprawie. Twierdził bowiem, że skoro centrum życiowe A. M. koncentrowało się w [...], to choć przebywał on w hotelu - to w tym konkretnym stanie faktycznym – uzasadnione było przyjęcie właściwości organu na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 25 kodeksu cywilnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Prezydentem Miasta [...] był sporem negatywnym, gdyż żaden z w/w organów nie uznał się za właściwy w sprawie rozpoznania wniosku A. M. o przyznanie pomocy w formie dofinansowania kosztów pobytu w hostelu.

Właściwość miejscowa organów, udzielających świadczeń z pomocy społecznej, uregulowana została w art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm., dalej jako "u.p.s."). Stosownie do treści tego artykułu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust.1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadkach zaś szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3).

Omawiana ustawa zawiera również definicję osoby bezdomnej, przy czym w art. 6 pkt 8 u.p.s. ustawodawca przewidział dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym i posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą przy tym występować łącznie.

Mając na uwadze powyższe regulacje, konieczne jest zatem w pierwszej kolejności ustalenie statusu zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy, dla ustalenia sytuacji wnioskującego o przyznanie pomocy w formie dofinansowania do pobytu w hostelu znacznie miały dwie okoliczności: po pierwsze - fakt posiadania przez niego stałego adresu zameldowania, po drugie – brak możliwości zamieszkiwania pod tym adresem. Jak wynikało bowiem z akt sprawy, A. M. zameldowany był wprawdzie na pobyt stały w [...] przy ulicy [...], ale na skutek darowizny dokonanej przez niego na rzecz siostry – D.S., nieruchomość znajdująca się pod tym adresem stała się jej własnością. Z oświadczeń A. M. wynikało zaś, że obecnie pozostaje w sporze z siostrą i wyprowadził się z miejsca zameldowania. Złożył wprawdzie oświadczenie o odwołaniu uczynionej na rzecz siostry darowizny, ale powrót do [...] uzależnia od odzyskania prawa własności do powyższej nieruchomości. Po opuszczeniu zaś miejsca zameldowania A. M. przebywał w Hostelu [...] w [...], gdzie od kwietnia 2019 r. zajmował pokój.

Z powyższych okoliczności wynikało więc, że zarówno w dniu wystąpienia przez Prezydenta Miasta [...] z przedmiotowym wnioskiem, jaki i w dacie orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny, A. M. był osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Przede wszystkim nie zamieszkiwał on w lokalu mieszkalnym. Zgodnie z jednolitym i ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw prawnych do uznania pokoju znajdującego się w hostelu za lokal mieszkalny - w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego - Dz. U. z 2014 r. poz. 150 ze zm.). Ponadto wnioskodawca był zameldowany na pobyt stały w lokalu mieszkalnym, w którym nie miał możliwości zamieszkania. Przyjąć bowiem należało, że opisywany przez A. M. konflikt z siostrą stanowił realną przeszkodę do dalszego przebywania przez niego w miejscu zameldowania.

Odnosząc się zaś do twierdzeń Prezydenta Miasta [...] co do ustalenia właściwości organu w niniejszej sprawie na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s. w zw. z art. 25 k.c., zauważyć trzeba, że z konstrukcji art. 101 u.p.s. wynika, iż w przypadku osoby bezdomnej nie ma znaczenia miejsce jej faktycznego przebywania. Tym samym nie bada się jej zamiaru co do miejsca stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania takiej osoby na pobyt stały. Nie można było zatem uznać, jak wnioskował o to Prezydent Miasta [...], że z uwagi na przeniesienie centrum życiowego A. M. do [...], jego pobyt w [...] winien być traktowany jako aktualne miejsce zamieszkania wnioskodawcy - w rozumieniu art. 101 ust. 1 u.p.s. w związku z art. 25 k.c. Na marginesie zatem należy również nadmienić, że z treści pisma MOPS z [...], które wpłynęło do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 28 lutego 2020 r., wynikało, iż od dnia 1 stycznia 2020 r. miejscem pobytu A. M. był Hostel [...] znajdujący się w miejscowości [...] w powiecie [...].

W zaistniałej zatem sytuacji, w okolicznościach niniejszej sprawy, organem właściwym do rozpatrzenia wniosku A. M. - w oparciu o przepis art. 101 ust. 2 u.p.s. – winien być Prezydent Miasta [...].

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. - orzekł jak w pkt 1 sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek Prezydenta Miasta [...]

o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, gdyż przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości jego uwzględnienia w przedmiotowej sprawie.