Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2026 na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 maja 2026 r. sygn. akt I SO/Ol 2/26 w zakresie oddalenia wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku oraz umorzenie postępowania z wniosku o wyłączenie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego i sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku w sprawie ze skargi J. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 4 sierpnia 2025 r. nr 2001-IEE.7192.58.2025 w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 28 maja 2026 r. sygn. akt I SO/Ol 2/26 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w punkcie pierwszym, działając na podstawie art. 22 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej zwanej: p.p.s.a.), oddalił wniosek J. G. (dalej zwanego: skarżącym) o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku: Małgorzaty Anny Dziemianowicz, Marcina Kojło, Pawła Janusza Lewkowicza, Justyny Siemieniako, Anny Bartłomiejczuk, Elżbiety Lemańskiej, Marka Leszczyńskiego, Małgorzaty Roleder, Barbary Romanczuk, Elżbiety Trykoszko, w punkcie drugim, działając na podstawie art. 161 § 2 p.p.s.a., umorzył postępowanie z wniosku o wyłączenie sędziów NSA Piotra Piszczka i Dariusza Mariana Zalewskiego oraz sędziego WSA w Białymstoku Andrzeja Melezini w sprawie ze skargi skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej zwany: DIAS) z 4 sierpnia 2025 r. nr 2001-IEE.7192.58.2025 w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego.

Sąd wydał postanowienie w oparciu o następujący stan faktyczny sprawy.

Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na postanowienie DIAS z 4 sierpnia 2025 r. nr 2001-IEE.7192.58.2025 w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego.

Postanowieniem z 5 listopada 2025 r. WSA w Białymstoku odrzucił skargę, a następnie postanowieniem z 26 listopada 2025 r. działając na podstawie art. 195 § 2 p.p.s.a. uchylił ww. postanowienie sądu,.

Skarżący wniósł zażalenie na postanowienie z 26 listopada 2025 r., które to Naczelny Sąd Administracyjny (w składzie jednoosobowym – przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek) postanowieniem z 13 stycznia 2026 r. oddalił.

Następnie pismem z 17 lutego 2026 r. skarżący wniósł o wyłączenie sędziów: Małgorzaty Anny Dziemianowicz, Pawła Janusza Lewkowicza, Marcina Kojło, Justyny Siemieniako, Elżbiety Lemańskiej, Marka Leszczyńskiego, Małgorzaty Roleder, Barbary Romanczuk, Elżbiety Trykoszko, Anny Bartłomiejczuk, Andrzeja Meleziniego, Dariusza Mariana Zalewskiego oraz Piotra Piszczka od rozpoznania niniejszej sprawy.

Zarządzeniem z 17 marca 2026 r. Przewodniczący Wydziału I WSA w Białymstoku uznał za zbędne składanie wyjaśnień przez sędziego Andrzeja Melezini, który jest na stałe oddelegowany do NSA i nie orzeka w ww. sądzie. W przypadku pozostałych sędziów orzekających w WSA w Białymstoku, tj. Małgorzaty Anny Dziemianowicz, Pawła Janusza Lewkowicza, Marcina Kojło, Justyny Siemieniako, Elżbiety Lemańskiej, Marka Leszczyńskiego, Małgorzaty Roleder, Barbary Romanczuk, Elżbiety Trykoszko, Anny Bartłomiejczuk, zostały złożone do akt sprawy oświadczenia (karty nr 77 – 86 akt sądowych), z których wynika, że między nimi a skarżącym nie zachodzi okoliczność z art. 19 p.p.s.a., tj. tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do ich bezstronności w rozpoznawania niniejszej sprawie. Ponadto oświadczyli, że w niniejszej sprawie nie zachodzi także żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, wymienionych art. 18 p.p.s.a.

W związku z tym, że w niniejszej sprawie zachodziła sytuacja, w której WSA w Białymstoku nie mógł podjąć postanowienia w przedmiocie wyłączenia z powodu braku dostatecznej liczby sędziów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 22 § 3 p.p.s.a. wyznaczył WSA w Olsztynie do rozpoznania wniosku skarżącego o wyłączenie sędziów.

WSA w Olsztynie zaskarżonym postanowieniem z 28 maja 2026 r. oddalił wniosek o wyłączenie sędziów orzekających w WSA w Białymstoku z uwagi na to, że w sprawie w jego ocenie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające zastosowanie instytucji wyłączenia sędziego w oparciu o art. 18 p.p.s.a. oraz nie zachodzą przesłanki ustawowe wskazane w art. 19 tej ustawy. Wskazał także, że z akt sprawy wynika, że sędziowie: Piotr Piszczek, Dariusz Marian Zalewski i Andrzej Melezini nie orzekają w WSA w Białymstoku. W zw. z powyższym umorzył postępowanie w zakresie wyłączenia tych sędziów.

Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wskazując na brak bezstronności składów sądu w związku z udziałem "we wspólnych przedsięwzięciach społeczno, naukowo, biznesowych i stowarzyszeniowych (...)".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie i jako bezzasadne podlega oddaleniu.

Podkreślenia na wstępie wymaga, że podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego i asesora sądowego, zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 i 3 p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.) jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (wyrok TK z 20 lipca 2004 r. SK 19/02, OTK-A z 2004 r., nr 7, poz. 67).

Przepis art. 19 p.p.s.a., który był podstawą wniosku, zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia. Wskazuje mianowicie, że niezależnie od wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego lub asesora sądowego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Oznacza to, że wniosek o wyłączenie sędziego lub asesora sądowego powinien odnosić się do określonego sędziego (asesora sądowego) i wskazywać na istnienie takich okoliczności, które mogą rodzić wątpliwość co do jego bezstronności.

Podkreślenia wymaga również, że we wniosku o wyłączenie sędziego (asesora sądowego) strona, zgodnie z art. 20 p.p.s.a., powinna uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia, natomiast sędzia (asesor sądowy), którego dotyczy wniosek, zobowiązany jest do złożenia wyjaśnienia (art. 22 § 2 p.p.s.a.). Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą.

W niniejszej sprawie skarżący nie wskazał na jakąkolwiek konkretną sytuację, zachowanie czy wypowiedź sędziów lub asesora sądowego, które mogłyby uzasadniać wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie, rodzić podejrzenie o jakiekolwiek uprzedzenia. Wobec zaś braku wskazania przez skarżącego przekonujących podstaw żądania wyłączenia sędziów oraz wobec złożonych do akt oświadczeń sędziów – nie zachodziły przyczyny do uwzględnienia wniosku skarżącego. O zasadności wniosku o wyłączenie sędziów i/lub asesorów nie może decydować wyłącznie subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być bowiem traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów.

WSA w Olsztynie trafnie ocenił, że w sprawie nie zachodzą okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie wnioskowanych sędziów, tj. Małgorzaty Anny Dziemianowicz, Marcina Kojło, Pawła Janusza Lewkowicza, Justyny Siemieniako, Anny Bartłomiejczuk, Elżbiety Lemańskiej, Marka Leszczyńskiego, Małgorzaty Roleder, Barbary Romanczuk, Elżbiety Trykoszko.

Z akt sprawy wynika, że ww. sędziowie, których wyłączenia domagał się skarżący złożyli oświadczenia, że w sprawie nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 p.p.s.a., ani inne tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności w sprawie skarżącego (art. 19 p.p.s.a.).

Natomiast we wniosku skarżącego o wyłączenie sędziów, jak i w zażaleniu brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonych oświadczeń. Jak zaś stwierdził Sąd Najwyższy: "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 sierpnia 1971 r. sygn. akt l CZ 212/71, OSNC z 1972 r., nr 3, poz. 55).

W tym miejscu wskazać należy, że instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (por. postanowienie NSA z 17 maja 2017 r. sygn. akt I OZ 878/17; treść tego orzeczenia dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Tego rodzaju okoliczności jako niepoparte żadnymi dowodami uprawdopodabniającymi istnienie uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności wskazanych sędziów nie mogą stanowić podstawy do zastosowania instytucji wyłączenia sędziego.

W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie trafnie uznał, że złożony w sprawie wniosek o wyłączenie sędziów nie zasługiwał na uwzględnienie. Ocena ta nie została podważona w złożonym przez skarżącą zażaleniu.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA w Olsztynie, że postępowanie w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego NSA Piotra Piszczka, sędziego NSA Dariusza Mariana Zalewskiego oraz sędziego WSA Andrzeja Meleziniego stale delegowanego do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, podlegało umorzeniu. Sędzia Piotr Piszczek brał udział wyłącznie w zakończonym postępowaniu zażaleniowym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wobec czego jego udział w niniejszej sprawie ustał z chwilą zakończenia tego postępowania. Natomiast sędzia Dariusz Marian Zalewski, jako sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie mógł brać udziału w rozpoznaniu skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. To samo odnosi się do sędziego Andrzeja Meleziniego, który – mimo zachowania statusu sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego – wykonuje obowiązki orzecznicze w Naczelnym Sądzie Administracyjnym w ramach stałej delegacji. W konsekwencji w odniesieniu do wskazanych sędziów brak było przedmiotu postępowania o ich wyłączenie. Instytucja wyłączenia sędziego służy bowiem zapewnieniu bezstronności składu rozpoznającego konkretną sprawę i odnosi się wyłącznie do sędziego, który ma brać udział w jej rozpoznaniu (art. 20 i art. 22 p.p.s.a.). W tych okolicznościach WSA w Olsztynie trafnie uznał, że postępowanie w tej części stało się bezprzedmiotowe, co uzasadniało jego umorzenie.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.