Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anetta Chołuj (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Marta Semiczek Sędzia WSA Barbara ciołek Protokolant starszy referent sądowy Magdalena Dworszczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2016 r. przy udziale sprawy ze skargi U. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] listopada 2015 nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej we W. na rzecz skarżącej kwotę 357,00 (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]listopada 2015 r., nr [...], stwierdzające niedopuszczalność zażalenia U. K. (dalej: strona, skarżąca, zobowiązana) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] września 2014 r., nr [...] o uznaniu za nieuzasadnione zarzutów na postępowanie egzekucyjne.

Z akt sprawy wynika, że wobec strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego zaległość podatkową w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał [...] sierpnia 2015 r. zajęć wierzytelności pieniężnych. Odpis tytułu wykonawczego został doręczony zobowiązanej w dniu [...] sierpnia 2015 r.

Pismem z [...] sierpnia 2015 r. pełnomocnik skarżącej – dor. pod. K. M. – wniósł zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Organ egzekucyjny wezwał pełnomocnika zobowiązanej do złożenia pełnomocnictwa procesowego, pod rygorem pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku zobowiązanej. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik złożył pełnomocnictwo procesowe do reprezentowania zobowiązanej: "we wszystkich sprawach związanych ze zobowiązaniami podatkowymi w podatku od towarów i usług".

Postanowieniem z [...] września 2015 r. organ egzekucyjny uznał zarzuty zobowiązanej za bezzasadne. Postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi strony w dniu [...]października 2015 r.

Na powyższe postanowienie pełnomocnik zobowiązanej wniósł zażalenie do organu nadzoru. Organ nadzoru stwierdził jednak, że pełnomocnik nie posiada prawidłowego umocowania do złożenia zażalenia. W konsekwencji organ wezwał pełnomocnika do przedstawienia prawidłowego pełnomocnictwa do reprezentowania zobowiązanej w niniejszej sprawie. Pismem z [...] listopada 2015 r. pełnomocnik przedłożył pełnomocnictwo, w którym wskazano, że jest on umocowany do reprezentowana zobowiązanej "we wszystkich sprawach związanych ze zobowiązaniami podatkowymi w podatku dochodowym od osób fizycznych".

Postanowieniem z [...] listopada 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził niedopuszczalność zażalenia wniesionego przez pełnomocnika. Jako podstawę swojego rozstrzygnięcia organ nadzoru wskazał art. 134 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 18 oraz art. 33 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm., dalej: u.p.e.a.)

W uzasadnieniu postanowienia organ nadzoru wskazał, że postanowienie organu egzekucyjnego zostało nieprawidłowe doręczone dor. pod. K. M.. Organ zauważył, że mimo stosownego wezwania pełnomocnik zobowiązanej nie przedłożył prawidłowego pełnomocnictwa. Nie mógł zatem być pełnomocnikiem strony w postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutu na egzekucję. Przesłane przez pełnomocnika pełnomocnictwo upoważniało go jedynie do działania we wszystkich sprawach związanych z podatkiem od towarów i usług. Tytuł wykonawczy nr [...] obejmował jednak niewątpliwie zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych. Brak formalny wniosku strony nie został zatem uzupełniony, co winno skutkować pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. Organ egzekucyjny przyjął zatem bezpodstawnie, że doręczenie rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego było skuteczne. Oznacza to, że postanowienie organu egzekucyjnego zostało doręczone osobie nieuprawnionej. Nie weszło zatem do obrotu prawnego. Wniesienie zażalenia było zatem niedopuszczalne. Postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] września 2015 r. nie zostało doręczone zobowiązanemu zgodnie z procedurą przewidziaaną w K.p.a.

Na postanowienie organu nadzoru zobowiązana – za pośrednictwem swojego pełnomocnika – wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę, w której zażądała: uchylenia zaskarżonego postanowienia, przeprowadzenia rozprawy oraz zwrotu kosztów postępowania sądowego. Formułując zarzuty skargi strona wskazała na naruszenie:

1) art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 33 § 2 k.p.a. poprzez nieuznanie pełnomocnika za odpowiednio umocowanego w przedmiotowej sprawie, a przez to stwierdzenie niedopuszczalności zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego;

2) art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 64 § 2 k.p.a. poprzez stwierdzenie niedopuszczalności wniesionego przez skarżącą zażalenia na postanowienie, podczas gdy w przedmiotowej sprawie, zgodnie ze wskazanym przepisem w przedmiotowej sprawie przepisy przewidują wydanie postanowienia o pozostawieniu zażalenia bez rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że dokument udzielenia pełnomocnictwa jest jedynie potwierdzeniem istniejącego stosunku łączącego mocodawcę i pełnomocnika w określonym zakresie i nie przesądza o jego istnieniu. Niewątpliwie w przedmiotowej sprawie pełnomocnik posiadał pełnomocnictwo do działania w odpowiednim zakresie (potwierdzają to akta sprawy), a zatem wniesienie zażalenia było dopuszczalne. Istotny jest fakt, że organ egzekucyjny sam uznał umocowanie pełnomocnika poprzez doręczenie mu postanowienia z 10 września 2015 r. oraz innych pism procesowych w przedmiotowej sprawie. Oprócz tego strona wskazała, że Dyrektor Izby Skarbowej oparł swoje wezwanie o przedłożenie pełnomocnictwa na art. 64 § 2 k.p.a., który to reguluje kwestie pozostawienia podania bez rozpoznania. Mimo takiego pouczenia o skutkach procesowych organ nadzoru stwierdził jednak niedopuszczalność zażalenia.

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Organ wyjaśnił, że brak formalny zażalenia (brak pełnomocnictwa) został usunięty, więc nie istniały podstawy do zastosowania w sprawie at. 64 § 2 k.p.a. Istotą zaś zaskarżonego postanowienia był fakt, że w sprawie organ egzekucyjny doręczył postanowienie osobie nieuprawnionej. W efekcie rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne nie weszło do obrotu prawnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 134 K.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

Niedopuszczalność odwołania może wynikać z przyczyn przedmiotowych, jak też z przyczyn podmiotowych. Przedmiotowe przyczyny niedopuszczalności odwołania zachodzą wówczas, gdy brak jest przedmiotu zaskarżenia albo brak jest możliwości zaskarżenia decyzji w formie odwołania (B. A. (w:) B. A., J. B., Kodeks..., s. 532). Odwołanie jest zatem niedopuszczalne, jeżeli:

1) czynność organu nie jest decyzją, lecz np. czynnością materialno-techniczną lub umową cywilnoprawną (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 lutego 2011 r., III SA/Wa 1374/10, CBOSA);

2) decyzja nie została jeszcze doręczona ani ogłoszona stronie;

3) zostało wniesione od projektu decyzji (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 maja 2011 r., II SA/Kr 509/11, LEX nr 993329);

4) zostało wniesione od decyzji organu drugiej instancji;

5) ustawa wyłącza możliwość wniesienia odwołania (samo błędne pouczenie strony o możliwości zaskarżenia nie tworzy uprawnienia do zaskarżenia decyzji organu pierwszej instancji – por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 19 grudnia 2006 r., II SA/Wr 622/06, CBOSA);

6) ustawa wyłącza możliwość wniesienia odwołania od decyzji, przewidując inny tryb weryfikacji, np. powództwo do sądu powszechnego.

Jako przykłady podmiotowych przyczyn niedopuszczalności odwołania wskazać należy następujące sytuacje:

1) niezdolność odwołującego się do czynności prawnych;

2) oczywisty brak po stronie określonego podmiotu legitymacji odwoławczej (np. w razie wniesienia odwołania przez organ administracji publicznej, który na mocy przepisu szczególnego – ze względu na swoje zadania ustawowe – jest uprawniony do wystąpienia do organu właściwego o wydanie określonej decyzji; por. G. Łaszczyca (w:) G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks..., t. 2, s. 210) lub przez organizację społeczną, która nie została dopuszczona do udziału w postępowaniu przed organem pierwszej instancji (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 marca 2013 r., II SA/Gd 651/12, LEX nr 1301147). "Niedopuszczalność odwołania ze względów podmiotowych zachodzi wówczas gdy bez głębszego badania jest oczywiste, że odwołanie wniosła osoba trzecia" (wyrok z dnia 9 stycznia 2014 r. WSA w Szczecinie, II SA/Sz 901/13, CBOSA).

Stwierdzenie przez organ odwoławczy niedopuszczalności wniesienia odwołania bądź zażalenia na podstawie art. 134 K.p.a. winno być poprzedzone dokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego, w przeciwnym razie postanowienie takie narusza art. 7 i 77 tej ustawy.

W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z art. 64 § 1 k.p.a., podanie pozostawia się bez rozpoznania, jeżeli w podaniu nie wskazano adresu wnoszącego i nie ma możności ustalenia tego adresu na podstawie posiadanych danych. Natomiast jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania (art. 64 § 2 k.p.a.).

W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że niezłożenie przez pełnomocnika stosownego upoważnienia powoduje konieczność wezwania samej strony do podpisania odwołania (art. 63 § 3 k.p.a.) na podstawie art. 64 § 2 k.p.a., pod rygorem pozostawienia odwołania bez rozpoznania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 1998 r., I SA/Lu 641/97, niepubl. oraz G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. LEX Wolters Kluwer, Warszawa 2007, s. 371).

Należy bowiem zwrócić uwagę, że uprawnienie do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przysługuje stronie, a pełnomocnik działa w imieniu strony na podstawie udzielonego mu pełnomocnictwa. Jeśli zatem pełnomocnik strony, który złożył zarzuty w imieniu strony nie przedłoży dokumentu pełnomocnictwa, nie można uznać jego czynności, w tym podpisania zarzutów za skuteczne. Zarzuty uznać należy w takiej sytuacji za niepodpisane przez stronę i wezwać ją do podpisania zarzutów na postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. Wymóg podpisania zarzutów wynika z art. 63 § 3 k.p.a. Podanie niepodpisane nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa w rozumieniu art. 64 § 2 k.p.a. Brak podpisu jest brakiem formalnym, podlegającym uzupełnieniu na podstawie art. 64 § 2 k.p.a.

Skoro w rozpoznawanej sprawie w terminie siedmiodniowym, określonym w art. 64 § 2 k.p.a. nie zostało złożone pełnomocnictwo z zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych lecz w zakresie podatku od towarów i usług upoważniające doradcę podatkowego do działania w imieniu skarżącej, organ I instancji zobowiązany był wezwać skarżącą do podpisania zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Organ I instancji po otrzymaniu pełnomocnictwa nie wezwał jednak strony do podpisania zarzutów tylko przyjął, że przedłożone pełnomocnictwo jest prawidłowe i prowadził postępowanie w zakresie zarzutów na postępowanie egzekucyjne z uwzględnieniem pełnomocnika. Niesporne jest, że prawidłowe pełnomocnictwo – na wniosek organu -zostało przedłożone przed organem podatkowym II instancji.

Skoro Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził niedopuszczalność zażalenia z uwagi na nieprawidłowe doręczenie postanowienia do rąk wadliwie umocowanego pełnomocnika, co skutkowało niewejściem do obrotu prawnego postanowienia organu I instancji to prostą konsekwencją takiego stwierdzenia winno być ponowne (właściwe) doręczenie przez organ I instancji postanowienia tym razem do rąk osoby umocowanej – strony.

Tymczasem w realiach badanej sprawy istotne znaczenie ma fakt, że zarzuty złożył (uruchomił) pełnomocnik, którego Dyrektor Izby Skarbowej uznał za nieprawidłowo umocowanego a nie strona. A zatem organ I instancji nie ma możliwości prawidłowo doręczyć postanowienie do rąk strony, ponieważ strona zarzutów nie złożyła.

Rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Skarbowej jest zatem wewnętrznie sprzeczne. Twierdzenie o nieprawidłowości doręczenia i niewejścia do obrotu prawnego stoi bowiem w sprzeczności z jednoczesnym twierdzeniem organu, że w związku z nieprawidłowym pełnomocnictwem wniosek powinien być pozostawiony bez rozpatrzenia.

Nieuzasadnione jest twierdzenie organu, że postanowienie nie weszło do obrotu prawnego, bo nie zostało doręczone osobie uprawnionej. Organ przyjął nieprawidłowy stan faktyczny, bo skoro zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym wnosił pełnomocnik nie można twierdzić, że postanowienie należy doręczyć stronie. Strona nie działa w tej sprawie bezpośrednio. Obecnie w aktach znajduje się prawidłowe pełnomocnictwo i organ odwoławczy powinien ocenić je z uwzględnieniem zasady wynikającej z art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczącej pogłębiania zaufania do organów państwa i przyjąć, że złożone przed organem II instancji pełnomocnictwo konwalidowało wcześniej złożone pełnomocnictwo, co powinno skutkować rozpatrzeniem sprawy merytorycznie. Na tym etapie postępowania bezcelowe i sprzeczne z zasadą szybkości postępowania wyrażoną w art. 12 K.p.a. byłoby nakazywanie organowi odwoławczemu uchylenie postanowienia organu I instancji celem wezwania strony do podpisania zarzutów na postępowanie egzekucyjne.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zaskarżone postanowienie uchylił. O kosztach orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy.