Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Nowak, , Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Sędzia WSA Elżbieta Zielińska – Śpiewak (spr.), Protokolant Ref. Staż. Magdalena Bąba, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2015 r. sprawy ze skargi Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej "[...]" sp. z o.o. w [...] na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak [...] w przedmiocie uznania praktyk jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów oddala skargę

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] Rzecznik Praw Pacjenta działając na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 3 i 4, art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r., poz. 159, ze zm.), dalej: "ustawa o prawach pacjenta", oraz art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, ze zm.), dalej "k.p.a.", uznał praktyki stosowane w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "[...]" Spółka z o.o. z siedzibą w [...], dalej "skarżąca", jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów i stwierdził zaniechanie stosowania tych praktyk z dniem [...] stycznia 2015 r.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił następujący stan faktyczny:

W dniu 2 i 5 stycznia 2015 r. skarżąca uczestniczyła w proteście lekarzy rodzinnych zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Zielonogórskie. Z telefonicznego zgłoszenia dokonanego w dniu 5 stycznia 2015 r. wynika, że podmiot leczniczy w tym dniu był zamknięty. W toku postepowania skarżąca złożyła wyjaśnienia, z których wynikało, że na początku stycznia 2015 r. nie udzielano świadczeń zdrowotnych z powodu nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia. Pacjenci zostali poinformowani, że udostępnienie dokumentacji medycznej może nastąpić po złożeniu stosowanego wniosku (w formie pisemnej, na adres podmiotu leczniczego bądź za pomocą poczty elektronicznej). Informacja tej treści została wywieszona na drzwiach przychodni.

W dniu 7 stycznia 2015 r. zostało zawarte porozumienie pomiędzy lekarzami zrzeszonymi w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Zielonogórskie a Ministrem Zdrowia, w wyniku którego zakończył się protest lekarzy.

W opinii organu w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. były stosowane praktyki polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowane zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia i zamknięciem podmiotu leczniczego. Wskutek powyższego pacjenci mogli złożyć wnioski o udostępnienie dokumentacji medycznej jedynie w formie pisemnej, wysyłając wniosek na adres siedziby skarżącej bądź korzystając ze środków porozumiewania się na odległość (w tym przypadku poczty elektronicznej). Wynika to z pisma skarżącej z dnia 19 stycznia 2015 r. oraz przekazanych w nim załączników.

Organ wskazał jednocześnie, iż zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta przez praktykę naruszające zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczenia zdrowotne, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjenta suma praw indywidualnych.

Stosowana przez skarżącą praktyka była bezprawna, gdyż ograniczono sposób przyjmowania od pacjentów wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej (jedynie do formy pisemnej bądź elektronicznej) nie uwzględniając tych pacjentów, którzy z różnych względów nie mogli skorzystać z tych form komunikacji z podmiotem udzielającym świadczeń zdrowotnych, w tym przede wszystkim ze względów ekonomicznych.

Zamknięcie podmiotu leczniczego w sytuacji, w której istniała pilna potrzeba uzyskania dokumentacji medycznej (wystawienie recepty uprawniającej do nabycia leku, przeprowadzenie zabiegu operacyjnego, skorzystanie ze świadczeń udzielanych przez inny podmiot) stanowiło także naruszenie dyspozycji § 78 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz. 1697, ze zm.), dalej "rozporządzenie Ministra Zdrowia", zgodnie z którą udostępnienie dokumentacji następuje bez zbędnej zwłoki.

Organ stwierdził ponadto, biorąc pod uwagę treść przekazanego przez pacjenta sygnału (zamknięcie podmiotu leczniczego w dniu 5 stycznia 2015 r.) oraz fakt, że dzień 6 stycznia 2015 r. był dniem ustawowo wolnym od pracy a także wyjaśnienia podmiotu leczniczego, z których wynikało, iż nie udzielał świadczeń zdrowotnych również w dniu 2 stycznia 2015 r., że praktyki stosowane przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "[...]" miały miejsce w dniu 2 i 5 stycznia 2015 r.

W opinii organu, powyższa praktyka podmiotu leczniczego nie była adresowana do konkretnej osoby lecz była wymierzona w każdego potencjalnego pacjenta. Ponadto organ podkreślił, że stosowanie praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjenta może nastąpić nie tylko przez działanie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, ale również przez zaniechanie.

Skargę na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] kwietnia 2015 r. złożył Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "[...]" Spółka z o.o. z siedzibą w [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) naruszenie art. 59 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 23 ust 1. i art. 26 ust 1. i art. 27 ustawy o prawach pacjenta, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że nieudzielanie świadczeń opieki zdrowotnej z uwagi na brak lekarzy ubezpieczenia zdrowotnego w dniu 2 i 5 stycznia 2015 r., stanowi ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej, co narusza zbiorowe prawa pacjentów;

2) naruszenie art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że nieudzielanie świadczeń opieki zdrowotnej z uwagi na brak lekarzy ubezpieczenia zdrowotnego w dniu 2 i 5 stycznia 2015 r., stanowi zaniechanie mające na celu naruszenie zbiorowych praw pacjenta;

3) naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie i powoływanie się w uzasadnieniu na fakty uprzednio nie ustalone, to jest na złożenie przez pacjenta ustnego wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej w siedzibie podmiotu leczniczego oraz powoływanie się na istnienie pilnej potrzeby udostępnienia dokumentacji.

Zdaniem skarżącej wskazane przez nią naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem skutkowały wydaniem decyzji stwierdzającej naruszenie zbiorowych praw pacjentów i zaniechanie stosowania tych praktyk w dniu 7 stycznia 2015 r.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał własne stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowi art. 59 ust. 1 pkt 1 i art. 64 ust. 3-4 ustawy o prawach pacjenta. Zgodnie z tymi przepisami w sytuacji, gdy podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizator strajku zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 59 ust. 1 tej ustawy, nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i nakazaniu jej zaniechania lub wskazaniu działania niezbędnego do usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów, wyznaczając terminy podjęcia tych działań, natomiast Rzecznik Praw Pacjenta wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania.

Definicję praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów zawiera art. 59 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta. Zgodnie z jego treścią przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się dwa rodzaje zachowań:

1) bezprawne zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych oraz

2) stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu zorganizowanie wbrew przepisom o rozwiązywaniu sporów zbiorowych akcji protestacyjnej lub strajku przez organizatora strajku,

- mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjentów suma praw indywidualnych.

Naruszenie zbiorowych praw pacjenta wymaga spełnienia określonych przesłanek: bezprawności, zorganizowanego działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjenta praw lub ich ograniczenie. Bezprawność to zachowanie sprzeczne z ww. ustawą i innymi ustawami określającymi prawa pacjenta i zobowiązania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych lub niedopełnienie obowiązku wynikającego z norm określonych we wskazanych przepisach. Dopuszczalne jest przyjęcie, że odpowiedzialność na podstawie przywołanego przepisu zachodzi również w przypadku działania w innym celu i przewidywanie możliwości pozbawienia pacjenta praw lub ich ograniczenia.

W świetle powyższego nie jest ważny skutek, tylko sam fakt określonego zachowania, co oznacza, że podjęte zachowania nie muszą w istocie doprowadzić do pozbawienia lub ograniczenia praw pacjenta. W powyższym przepisie chodzi o zapewnienie szczególnej ochrony w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych pacjentom jako zbiorowości, grupie, niezależnie od podstawy prawnej świadczenia zdrowotnego.

Aby praktyka została zakwalifikowana jako naruszająca zbiorowe prawa pacjentów, konieczne jest wykazanie, że dochodzi do naruszenia praw nieoznaczonej liczby pacjentów. Naruszenie zbiorowych praw pacjentów wymaga powtarzalności zachowania, wskazującej na stałość postępowania. Praktyka określona w art. 59 ust. 1 pkt 1 ma polegać na zachowaniu bezprawnym oraz zorganizowanym. Bezprawność to zachowanie sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego lub niedopełnienie obowiązku wynikającego z normy prawnej, orzeczenia sądowego lub zobowiązania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2826/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W niniejszej sprawie ustalony przez organ stan faktyczny nie jest kwestionowany przez stronę skarżącą. Podstawowy problem sprowadza się do oceny czy ograniczenie pacjentom dostępu do dokumentacji medycznej spowodowane zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku zamknięcia w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej "[...]" Spółka z.o.o. z siedzibą w [...], w związku z protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Zielonogórskie stanowiło praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta.

Stosownie do art. 23 ust. 1 cyt. ustawy, pacjent ma prawo dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych świadczeń zdrowotnych. Jest to prawo pacjenta, który może żądać wglądu, w tym także do baz danych w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń, sporządzenia wyciągów, odpisów lub kopii dokumentacji, wydania oryginału przy spełnieniu określonych warunków. Ponadto w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania udostępnienie dokumentacji medycznej następuje "bez zbędnej zwłoki".

Należy zgodzić się z Rzecznikiem Praw Pacjenta, że zamknięcie podmiotu leczniczego w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. w związku z uczestniczeniem w proteście lekarzy ograniczyło sposób składania przez pacjentów wniosków o udostepnienie dokumentacji medycznej jedynie do form pośrednich. Pacjent nie mógł złożyć takiego wniosku bezpośrednio w przychodni, a zważywszy że udostępnienie dokumentacji nie jest z reguły czynnością wymagającą skomplikowanych procedur, nie mógł zrealizować swojego prawa "bez zbędnej zwłoki", co w standardowych warunkach może oznaczać niezwłocznie.

W ocenie Sądu organ trafnie podkreślił, że realizacja prawa pacjenta do dokumentacji medycznej nie może być w żaden sposób ograniczona bądź utrudniona przez podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych i to nawet w sytuacji zaprzestania udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia. Fakt uczestniczenia w legalnej akcji protestacyjnej nie zwalniał jednak skarżącej z obowiązku przestrzegania prawa we wskazanym zakresie.

W ustalonym stanie faktycznym bezsporne jest, iż w dniach roboczych 2 i 5 stycznia 2015 r. podmiot leczniczy był zamknięty dla pacjentów. W związku z tym brak było możliwości wykonywania czynności, o których mowa w art. 26 ust. 1 i art. 27 ustawy o prawach pacjenta.

Podsumowując, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, gdyż stan faktyczny sprawy wyczerpywał przesłanki określone w art. 59 i 64 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.