Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Teresa Zyglewska (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 26 września 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 30 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Bk 502/17 w sprawie ze skargi J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.

Zaskarżonym wyrokiem z 30 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.

Powyższy wyrok Sąd wydał mając na względzie następujący stan faktyczny i ocenę prawną.

Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w W. decyzją z [...] kwietnia 2017 r. - po rozpoznaniu wniosku J.G. o przyznanie prawa do zasiłku celowego - orzekł o nieprzyznaniu mu prawa do zasiłku celowego na dojazdy do gabinetu rehabilitacyjnego, dojazdy do lekarzy w tym rodzinnego, dojazdy do lekarzy specjalistów w tym Poradni Chorób Zawodowych w B. ze skierowania Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł., na zakup okularów z przepisanej recepty, zakup czterech ton węgla do ogrzania domu, zakup benzyny oraz oleju do piły spalinowej, nowego łańcucha, dwóch par butów i dwóch koszul flanelowych roboczych.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że [...] marca 2017 r. J.G. po raz kolejny zwrócił się o przyznanie pomocy, co do której kilkukrotnie otrzymał już decyzję odmowną z powodu przekroczenia kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W związku ze złożonym kolejnym wnioskiem, [...] kwietnia 2017 r. podjęto próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w asyście Policji (z uwagi na wcześniejsze, stwarzające zagrożenie zachowania strony), jednakże J.G. nie wyraził zgody na wywiad. Z uwagi na to, że odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego może być - zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej - powodem negatywnego rozpoznania wniosku, wydano decyzję odmowną ze względu na brak współdziałania wnioskodawcy z organem pomocy społecznej. Dodatkowo wyjaśniono, że zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Odmowa zgody na wywiad, jak też na jego aktualizację, powoduje niemożność uwzględnienia wniosku.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył J.G., który zarzucił wydanie jej z naruszeniem prawa i przy sformułowaniu kłamliwych i pomawiających jego osobę twierdzeń. Wyjaśnił, że w sprawie błędnie wyliczono dochód, tj. uwzględniono dochód z gospodarstwa rolnego, który utracił, a nie uwzględniono jego rzeczywistego dochodu. Zaprzeczył, jakoby kiedykolwiek odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, natomiast oświadczył, że nie zgodzi się na wejście do jego prywatnego domu funkcjonariuszy Policji, bowiem "nie jest przestępcą".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z [...] maja 2017 r. utrzymało w mocy decyzję [...] kwietnia 2017 r. Organ wyjaśnił zasady orzekania w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej wynikające z art. 4, art. 11 ust. 2, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 3a, 3b i 4a ustawy o pomocy społecznej i podkreślił obowiązek współdziałania z organem pomocy społecznej osób w trudnej sytuacji życiowej ubiegających się o świadczenia. Dalej Kolegium wskazało, że obligatoryjnym elementem postępowania o świadczenie z pomocy społecznej jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, który może zostać przeprowadzony w asyście Policji. Odmowa zgody na przeprowadzenie wywiadu jest podstawą do odmowy przyznania świadczenia. Zdaniem Kolegium, taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, w której skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu przez pracowników socjalnych w asyście Policji. Organ podkreślił, że asysta Policji nie stanowi presji na stronę i nie mogła stanowić uzasadnionej podstawy odmowy zgody na przeprowadzenie wywiadu, zwłaszcza, że aktualnie możliwość współdziałania pracowników socjalnych z funkcjonariuszami Policji w trakcie przeprowadzenia wywiadu wynika z art. 107 ust. 3a i 3b ustawy o pomocy społecznej.

J.G. złożył skargę na decyzję organu odwoławczego i wskazał, że decyzja jest "kłamliwa, zmanipulowana, nie uwzględnia jego ciężkiej sytuacji finansowej, materialnej i zdrowotnej, narusza przepisy prawa". Zdaniem skarżącego, pracownicy OPS oraz SKO nie uwzględniają składanych przez niego do akt sprawy dokumentów, fałszują dokumentację, "wyciągają z akt" informacje o zwolnieniach lekarskich oraz o zdarzeniach losowych, których to informacji nie przesyłają do sądu, aby ten oddalał jego skargi. Także Prezes SKO udzielała mu niezgodnych z prawem wskazówek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał własne stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z [...] listopada 2017 r. pełnomocnik skarżącego sprecyzowała zarzuty skargi i zarzuciła naruszenie:

– przepisów prawa materialnego, tj. art. 107 ust. 3a w związku z ust. 3b ustawy o pomocy społecznej poprzez uznanie potrzeby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w asyście Policji, podczas gdy z załączonych notatek pracowników i Policji nie wynika taka potrzeba, bowiem ani razu podczas wykonywania wywiadu nie doszło do naruszenia nietykalności czy zniewagi lub zniesławienia;

– przepisów postępowania mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady prawdy obiektywnej, a także naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów i uznanie, że z winy odwołującego się nie przeprowadzono wywiadu środowiskowego, gdyż nie wpuścił na posesję Policji.

W ocenie pełnomocnika skarżącego sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona, bowiem doszło do naruszenia tych przepisów, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazała, że przepisy regulujące przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w asyście Policji nie zawierają przesłanek i wskazówek kiedy, jak i dlaczego asysta jest konieczna. Z załączonej notatki służbowej nie wynika na czym polegała obawa pracowników socjalnych o własne bezpieczeństwo. Notatka nie zawiera informacji czy kiedykolwiek doszło do zagrożenia zdrowia poprzez napaść lub naruszenie nietykalności osobistej pracownika socjalnego. Brak jest też zawiadomienia Policji o zniesławieniu czy zniewadze pracownika socjalnego podczas pełnienia czynności służbowych. Dodatkowo nigdy nie wspomniano, że od odwołującego się wyczuć można było alkohol, co mogło uzasadniać asystę. Stwierdziła również, że zachowanie pracowników pomocy społecznej było nieadekwatne do zaistniałej sytuacji, bowiem odwołujący nikogo nie obraził, poinformował tylko że nie zgadza się na wpuszczenie Policji do domu, co też w świetle prawa mógł uczynić. Podkreśliła, że skarżący nie odmówił wejścia pracownikom socjalnym, którzy sami zdecydowali o nieprzeprowadzeniu wywiadu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 30 listopada 2017 r. oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z [...] maja 2017 r., albowiem uznał, że decyzja nie narusza prawa.

W ocenie Sądu I instancji organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że skarżący swoją postawą uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Sąd zauważył, że dodany art. 107 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, z mocą obowiązującą od 5 października 2015 r. ustęp 3a i 3b stanowią, że przy przeprowadzaniu rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz świadczeniu pracy socjalnej w środowisku, może uczestniczyć drugi pracownik socjalny a także, że rodzinny wywiad środowiskowy oraz świadczenie pracy socjalnej w środowisku, może odbywać się w asyście funkcjonariusza Policji (ust. 3a) oraz, że kierownik ośrodka pomocy społecznej, na wniosek pracownika socjalnego lub z własnej inicjatywy, może wystąpić do właściwego miejscowo komendanta Policji o asystę w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego lub świadczenia pracy socjalnej w środowisku a właściwy miejscowo komendant Policji jest obowiązany do zapewnienia pracownikowi socjalnemu asysty Policji przy przeprowadzaniu rodzinnego wywiadu środowiskowego lub świadczeniu pracy socjalnej w środowisku (ust. 3b). Jak wskazuje zaś art. 107 ust. 4a u.p.s., niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację, stanowi między innymi podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej.

W ocenie Sądu I instancji z treści zacytowanych wyżej przepisów niewątpliwie wynika uprawnienie kierownika ośrodka pomocy społecznej do wnioskowania o zapewnienie asysty funkcjonariuszy Policji przy przeprowadzaniu wywiadu środowiskowego oraz obowiązek Policji zapewnienia takiej asysty. Uprawnienie kierownika ośrodka pomocy społecznej w tekście przepisu nie zostało ograniczone żadnymi przesłankami. Z kolei z uzasadnienia projektu ustawy z 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1310), na mocy której wprowadzono do ustawy o pomocy społecznej możliwość przeprowadzania rodzinnych wywiadów środowiskowych przy udziale dwóch pracowników socjalnych jak również w asyście funkcjonariuszy Policji wynika, że celem regulacji była poprawa bezpieczeństwa pracowników socjalnych. Z uwagi na to, że w tekście ustawy, decyzja kierownika ośrodka pomocy społecznej w przedmiocie wystąpienia do komendanta Policji o wytypowanie asysty funkcjonariuszy Policji przy przeprowadzaniu wywiadu środowiskowego, nie została obwarowana przesłankami, Sąd stwierdził, iż dostrzeżenie w danej sprawie przez kierownika ośrodka pomocy społecznej potrzeby asysty Policji przy przeprowadzaniu wywiadu środowiskowego i nałożony na Policję obowiązek uwzględnienia wniosku o zapewnienie asysty funkcjonariusza Policji przy przeprowadzaniu wywiadu środowiskowego oznacza, że wnioskujący o pomoc społeczną ma obowiązek znoszenia obecności policjanta przy czynności przeprowadzania wywiadu niezależnie od tego, jak osobiście odbiera obecność policjanta. Funkcjonariusz Policji wytypowany przez właściwego komendanta do asystowania przy przeprowadzaniu wywiadu środowiskowego, ma obowiązek wypełnienia polecenia (rozkazu), gdyż jego "złamanie" będzie traktowane jako przewinienie służbowe. Niewyrażenie przez stronę postępowania ubiegającą się o świadczenie z pomocy społecznej zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez pracowników socjalnych w asyście funkcjonariusza Policji, jest równoznaczne z niewyrażeniem zgody na wywiad w ogóle.

Jednocześnie Sąd I instancji wskazał, że wywiad środowiskowy (jak i jego aktualizacja) jest szczególnym dowodem w sprawie osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, który niewątpliwie jest sporządzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną i ma charakter obligatoryjny. Waga tego dowodu wyraża się w treści art. 11 ust. 2 oraz 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej, które zawierają sankcję w postaci odmowy udzielenia pomocy lub uchylenia decyzji przyznającej pomoc w przypadku braku wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu (tak: m.in.: WSA w Gdańsku w tezie wyroku z 9 lutego 2017 r. sygn. III SA/Gd 870/16 i NSA w tezie wyroku z 7 marca 2017r. sygn. I OSK 2454/16). Niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uniemożliwia organowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego wymaga współpracy beneficjenta pomocy społecznej z organem a odmowa tej współpracy z mocy ustawy o pomocy społecznej, jest traktowana jako naruszenie przez beneficjenta obowiązku współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej (vide: stanowisko NSA wyrażone w wyroku z 19 grudnia 2016 r. sygn. I OSK 2186/16, Lex nr 2205303).

W świetle wyżej wymienionych przepisów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że nie został naruszony przepis art. 107 ust. 3a w zw. z ust. 3b ustawy o pomocy społecznej oraz art. 7 k.p.a. (jak twierdził pełnomocnik skarżącego) w sytuacji, gdy udział Policji podczas wywiadu nie jest obwarowany żadnymi przesłankami ustawowymi. Wystarczy sama obawa pracownika socjalnego o naruszenie jego bezpieczeństwa.

J.G. wywiódł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 30 listopada 2017 r. zaskarżając go w całości i wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sądowi administracyjnemu do ponownego rozpoznania,

2. rozpoznanie skargi na rozprawie,

3. zasądzenie kosztów zastępstwa dla radcy prawnego udzielonej z urzędu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym , która nie została opłacona ani w części ani w całości według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy o pomocy społecznej, gdzie pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a w przypadku odwołującego się kiedy od ponad roku jest na zwolnieniach lekarskich, orzeczono stopień niepełnosprawności, istnieje przeszkoda, której na chwilę obecną nie jest w stanie przezwyciężyć,

b) poprzez błędną wykładnię art. 41 ustawy o pomocy społecznej z 12 marca 2004 r. (Dz.U. z 2008 r. Nr 115 poz. 728 ze zm.) poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, co wyrażało się w przekroczeniu granic uznania administracyjnego,

c) poprzez błędną wykładnię art. 106 ust.4 w zw. z art. 11 ust.2 ustawy o pomocy społecznej z 12 marca 2004 r. (Dz.U. z 2008 r. Nr 115 poz. 728 ze zm.)

d) art. 107 ust. 3a w zw. z ust. 3b ustawy pomocy społecznej z 12 marca 2004 r. poprzez uznanie, iż w niniejszym przypadku zaistniała potrzeba przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w asyście policji, podczas gdy z załączonych notatek pracowników policji nie wynika, aby skarżący wymagał asysty policji bowiem ani razu podczas wykonywania wywiadu nie doszło do naruszenia nietykalności czy zniewagi lub zniesławienia co uzasadniało by przeprowadzenie wywiadu w asyście policji.

2. naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady prawdy obiektywnej, a także art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów, poprzez uznanie iż z winy odwołującego się nie przeprowadzono wywiadu środowiskowego, gdyż nie wpuścił na posesję policji.

W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej J.G. wskazał, że zwrócił się z prośbą do Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup czterech ton węgla, dojazdy do lekarzy specjalistów, zakup okularów, zakup oleju do piły spalinowej, dwóch par butów i koszul flanelowych. Dodał, że jest osobą niepełnosprawną żyjącą w ubóstwie. Jest na zwolnieniach lekarskich i otrzymuje zasiłek chorobowy wypłacany z KRUS. Podkreślił, że nie może pracować, aby zarobić na węgiel oraz, że nie stać go na buty, odzież, okulary. Z uwagi na ciężką i przewlekłą chorobę nie jest w stanie pracować zawodowo. Fakt, iż jest osobą niepełnosprawną znany jest organowi administracji z uwagi na odmowę przyznania mu zasiłku celowego w innych sprawach .

W ocenie skarżącego kasacyjnie naruszono art. 107 ust. 3 a w zw. z ust. 3b, ustawy pomocy społecznej z 2 marca 2004 r. poprzez uznanie, iż zaistniała potrzeba przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w asyście policji, podczas gdy z załączonych notatek pracowników policji nie wynika aby skarżący wymagał asysty policji. Podczas wykonywania wywiadu nie doszło do naruszenia nietykalności czy zniewagi i zniesławienia co uzasadniało by przeprowadzenie wywiadu w asyście policji. Przepisy zawierające przeprowadzenie wywiadu w asyście policji nie zawierają przesłanek i wskazówek kiedy, jak i dlaczego asysta jest konieczna. Z załączonej notatki służbowej (karta 2) nie wynika na czym polegała obawa o własne bezpieczeństwo, jest to sformułowanie ogólne i nic z niego nie wynika. Notatka nie zawiera informacji czy kiedykolwiek doszło do zagrożenia zdrowia przez napaść lub naruszenie nietykalności osobistej pracownika pomocy społecznej. Brak jest zawiadomienia policji o zniesławieniu czy zniewadze pracownika socjalnego podczas pełnienia czynności służbowych. Organ nigdy nie zawiadomił policji i nie złożył zawiadomienia, iż doszło do popełnienia przestępstwa podczas przeprowadzenia czynności służbowych. Dodatkowo nigdy nie wspomniano, iż od odwołującego się wyczuć można było alkohol co mogło stanowić o asyście policji.

Skarżący kasacyjnie wyraził przekonanie, że zachowanie pracowników pomocy społecznej było nieadekwatne do zaistniałej sytuacji. Skarżący nikogo nie obraził, poinformował tylko że nie zapraszał policji mając na uwadze "święte prawo własności" tylko on decyduje, kto wejdzie na jego prywatny teren. Skoro nie było nakazu sądowego, skarżący mógł odmówić wejścia policji, skarżący nie odmówił wejścia pracowników. Skarżący jako osoba żyjąca na skraju ubóstwa liczył na życzliwość i zrozumienie, a otrzymał niezrozumiały opór i policję zamieszaną w jego zasiłki celowe.

Co więcej, takim zachowaniem pracowników OPS skarżący był zbulwersowany. Według skarżącego naruszono jego godność i dobre imię bowiem w jego rozumieniu Policja jest organem, który przychodzi na miejsce by podjąć interwencję gdzie zaistniało przestępstwo, a w tym przypadku nie było takich przesłanek. W związku z powyższym odmowa wypłaty zasiłku celowego wskutek odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w asyście Policji przez skarżącego była błędna, albowiem nie zaistniały obiektywne przesłanki do tego, aby zastosować taki środek podczas przeprowadzania wywiadu co jest sprzeczne z wymienionymi powyżej przepisami prawa. Skarżący kasacyjnie podkreślił, że organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Zasada ta nie może być rozumiana jedynie jako postulat określonego zachowania, lecz stanowi ona obowiązującą normę prawa, z której wynikają konkretne dyrektywy wiążące organy administracji publicznej w toku podejmowanych przez nie czynności procesowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Nie można podzielić zarzutu skargi kasacyjnej, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy o pomocy społecznej. Zauważyć należy, że zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Pomoc społeczna jest też instytucją polityki społecznej Państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej).

Jedną z form pomocy społecznej, której rodzaje określone zostały w art. 36 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego (art. 36 ust. 1 lit c ustawy). W myśl art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności może być przyznany na pokrycie części, całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów, napraw w mieszkaniu, kosztów pogrzebu. Tym samym, rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy, organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 u.p.s., a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przyznanie zasiłku celowego w każdym przypadku uzależnione jest od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskiwanie dochodu niższego od tzw. kryterium dochodowego wynikającego z art. 8 ust. 1 ustawy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można upatrywać naruszenia art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy tak jak to wywiódł skarżący w jego trudnej sytuacji życiowej, wynikającej z orzeczenia stopnia niepełnosprawności oraz okresu przebywaniu na zwolnieniach lekarskich.

Podkreślić w tym miejscu należy, że pomoc społeczna nie jest przyznawana niejako automatycznie każdej osobie, która się o nią zwróci. W zależności od formy wnioskowanego świadczenia, ustawa o pomocy społecznej precyzuje kryteria, od których spełnienia uzależnia przyznanie wnioskowanej pomocy. Brak ich, skutkujący decyzją odmowną organu, może prowadzić do sytuacji, że nawet najbardziej uzasadnione potrzeby bytowe nie będą uwzględnione.

Okoliczności te muszą więc zostać szczegółowo ustalone przez organ administracji rozpatrujący sprawę przy czym istotną rolę w gromadzeniu materiału dowodowego odgrywa wywiad środowiskowy. Nie kwestionowanym jest, że do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie doszło, gdyż skarżący kasacyjnie odmówił jego przeprowadzenia z udziałem Policji. W ocenie J.G. nie było podstaw do przeprowadzenia tej czynności w asyście policji, gdyż obawa o bezpieczeństwo pracowników pomocy socjalnej została w notatce służbowej sformułowana ogólnie i nic z niej nie wynika. W takiej sytuacji – zdaniem skarżącego kasacyjnie – pracownicy sami zdecydowali, że nie przeprowadzą wywiadu środowiskowego.

W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego stanowisko zawarte w skardze kasacyjnej, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu w asyście policji nie jest równoznaczne z uniemożliwieniem przeprowadzenia wywiadu przez upoważnionego pracownika socjalnego, nie zasługuje na uwzględnienie. Zauważyć należy, ze zgodnie z art. 107 ust. 3a ustawy o pomocy społecznej przy przeprowadzaniu rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz świadczeniu pracy socjalnej w środowisku może uczestniczyć drugi pracownik socjalny. Rodzinny wywiad środowiskowy oraz świadczenie pracy socjalnej w środowisku może się odbywać w asyście funkcjonariusza Policji. Z art. 107 ust. 3b ustawy o pomocy społecznej wynika, że kierownik ośrodka pomocy społecznej, na wniosek pracownika socjalnego ośrodka pomocy społecznej lub z własnej inicjatywy, może wystąpić z wnioskiem do właściwego miejscowo komendanta Policji o asystę w trakcie przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego lub świadczenia pracy socjalnej w środowisku. Właściwy miejscowo komendant Policji jest obowiązany do zapewnienia pracownikowi socjalnemu asysty Policji przy przeprowadzaniu rodzinnego wywiadu środowiskowego lub świadczeniu pracy socjalnej w środowisku. Zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, że powyższe uprawnienie kierownika ośrodka pomocy społecznej nie zostało ograniczone żadnymi przesłankami.

Twierdzenia zawarte w skardze kasacyjnej, iż taka postawa miała na celu ochronę prawa własności nie może zostać uwzględnione, albowiem zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej skarżący kasacyjnie miał obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym, a taka odmowa stanowić może podstawę do odmowy przyznania świadczenia.

Zachowanie skarżącego kasacyjnie wobec przeprowadzenia próby wywiadu przez pracowników socjalnych, jako kluczowego materiału dowodowego dla oceny przyznania świadczeń z pomocy społecznej (zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s.), prawidłowo zatem zostało ocenione, przez organy orzekające i Sąd I instancji, jako brak zgody na przeprowadzenie tego wywiadu. O ile bowiem organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 k.p.a., o tyle na osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej również spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s., mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania pracownikowi socjalnemu bezpiecznego kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania, jak miało to miejsce w rozpatrywanej sprawie.

Powyższe wskazuje na niezasadność zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia art. 106 ust. 4 w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 107 ust. 3a i 3b tej ustawy, a także art. 7 k.p.a.

Nie mógł odnieść zamierzonego skutku także zarzut naruszenia art. 41 u.p.s. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, co wyrażało się w przekroczeniu granic uznania administracyjnego. Zauważyć należy, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie przedstawiono argumentacji, która miałby wskazywać na zasadność tak skonstruowanego zarzutu. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zaś uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów lub też stawiania hipotez co do tego, jakie motywy legły u podstaw ich sformułowania.

Mając na względzie powyższe, w oparciu art 184 p.p.s.a., skarga kasacyjna jako oparta na nieusprawiedliwionych podstawach została oddalona.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł co do zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego wykonywanego z urzędu przez pełnomocnika, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach 258 - 261 p.p.s.a.