Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik, Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 lutego 2022 r. sprawy ze skargi S.L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej Prezesem ZUS/organem) decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr znak [...] (zwaną dalej decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r.) po rozpatrzeniu wniosku Pana S. Ł.(zwanego dalej skarżącym) z dnia [...] października 2020 r. (zwanego dalej wnioskiem) o ponowne rozpatrzenie sprawy renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy

z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2020 r.

nr znak: [...] (zwaną dalej decyzją z dnia [...] października 2020 r.).

Skarżący wnioskiem z dnia [...] grudnia 2018 r. wystąpił o przyznanie renty

z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] października 2020 r. działając na podstawie

art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) odmówił skarżącemu przyznania świadczenia w drodze wyjątku z uwagi na brak wykazania szczególnych okoliczności uniemożliwiających przezwyciężenie przeszkód

w wykonywaniu zatrudnienia.

Wskazano, że zgodnie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53 ze zm. zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia

w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

W ocenie organu z powołanego przepisu wynika, że przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki:

- wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,

- nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,

- nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

- nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Wskazano, że warunki określone w cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Analizując sprawę organ wskazał, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 61 lat życia skarżący udokumentował 24 lata, 11 miesięcy i 9 dni łącznych okresów ubezpieczenia. Podniósł, że w latach 1991-1993, 2001-2012 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym. W ocenie organu przy orzekaniu w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku kluczowe są brak wykazania szczególnych okoliczności uniemożliwiających przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia.

W ocenie organu skarżący nie wykazał, powodów niespełnienia wymogów niezębnych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Uznał, że konieczne jest zbadanie, czy brak tych uprawnień był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu.

Podniósł, że w sprawie, w wymienionych przerwach, nie orzeczono wobec skarżącego całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u skarżącego ustalona dopiero od [...] listopada 2017 r. W ocenie organu do tego czasu, nie istniały, przeszkody

w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

Ustalono, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że skarżący pobiera rentę z niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej, a zatem nie spełnia przesłanki braku prawa do uzyskania świadczenia ustawowego oraz nie pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.

Po rozpoznaniu odwołania Prezes ZUS zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2020 r.

Stwierdził, że po ponownym przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przesłanek wynikających z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie może uwzględnić wniosku skarżącego.

Uznał, że w decyzji z dnia [...] października 2020 r. prawidłowo ustalono stan faktyczny i prawny. Wskazał, że z akt sprawy wynika, że skarżący zamieszkuje

z żoną. Miesięczne środki utrzymania dwuosobowej rodziny wynoszą 2834,02 zł (renta skarżącego z niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej w kwocie 273,61 zł

i emerytura żony skarżącego w kwocie 2560,41 zł). Na jedną osobę we wspólnym gospodarstwie domowym przypada 1417,01 zł miesięcznie. Kwota ta przekracza kwotę brutto najniższej emerytury. Nie został spełniony zatem jeden z koniecznych warunków wymaganych do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a mianowicie skarżący nie pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Organ uznał, że wykazany dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych, jednakże spełniona jest przesłanka ustawowa i trudno uznać, że taki dochód nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych.

W związku z powyższym, po ponownym przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przesłanek wynikających z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej organ stwierdził, że decyzję z dnia [...] października 2020 r. utrzymuje

w mocy.

Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący, zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego.

W związku z powyższym wnosił o uchylenie decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do przepisu art. 1 § 2 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przedmiotem skargi jest decyzja organu z dnia [...] grudnia 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję organu z dnia [...] października 2020 r. w przedmiocie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami;

po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Jak wskazał organ, z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 61 lat życia skarżący udokumentował 24 lata, 11 miesięcy

i 9 dni łącznych okresów ubezpieczenia. W latach 1991-1993, 2001-2012 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym.

W ocenie Sądu, na co zasadnie zwrócił uwagę organ, przy orzekaniu

w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku kluczowe są brak wykazania szczególnych okoliczności uniemożliwiających przezwyciężenie przeszkód

w wykonywaniu zatrudnienia. Skarżący nie wykazał, powodów niespełnienia wymogów niezębnych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W wymienionych przerwach, nie orzeczono wobec skarżącego całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u skarżącego ustalona dopiero od 1 listopada 2017 r. Jak stwierdził organ,

do tego czasu, nie istniały, przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia

z ubezpieczeń społecznych.

W rozpoznawanej sprawie po stronie skarżącego nie zachodzi przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje go z kręgu osób mogących ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku. Sąd w pełni aprobuje stanowisko wyrażone przez NSA w powołanym przez organ wyroku z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/01(Lex nr 83733), iż przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych (a nie niewystarczających) środków utrzymania. Skarżący zamieszkuje z żoną. Miesięczne środki utrzymania dwuosobowej rodziny wynoszą 2834,02 zł (renta skarżącego z niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej w kwocie 273,61 zł

i emerytura żony skarżącego w kwocie 2560,41 zł). Na jedną osobę we wspólnym gospodarstwie domowym przypada 1417,01 zł miesięcznie. Kwota ta przekracza kwotę brutto najniższej emerytury. Nie został spełniony zatem jeden z koniecznych warunków wymaganych do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a mianowicie skarżący nie pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.

Brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie

o emeryturach i rentach. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane przez skarżącego środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej, która od dnia [...] marca

2020 r. wynosi 1200,00 zł brutto.

Zdaniem Sądu, organ w sposób prawidłowy dokonał oceny sytuacji materialnej skarżącego z punktu widzenia braku niezbędnych środków utrzymania. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie powoływanego przepisu art. 83 ust. 1 przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami.

Zdaniem Sądu należy jednocześnie uznać, iż organ wyczerpująco zbadał istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ rozstrzygając sprawę - oparł się na materiale prawidłowo zebranym, i dokonał jego wszechstronnej oceny.

Ponadto należy uznać, iż stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, organ uzasadnił w sposób wymagany przez normę prawa określoną w przepisie art. 107

§ 3 Kpa..

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w związku z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), oddalił skargę.