Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 969/18, w sprawie ze skarg [...] [...] [...] S.A. w [...] oraz A. N. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2018 r., znak [...] w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania I. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, II. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z 6 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 969/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpatrzeniu skarg [...] [...] [...] S.A. w [...] i A. N. na decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2018 r., znak [...] w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...], położonej w miejscowości [...] gm. [...], objętej księgą wieczystą nr [...], na podstawie decyzji Naczelnika Gminy w [...] z [...] marca 1979 r. znak: [...] - oddalił skargę A. N. oraz uwzględnił skargę [...] [...] [...] S.A. w [...] i uchylił powołaną decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2018 r. a także poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] o z [...] listopada 2017 r., nr [...].

W skardze kasacyjnej od powołanego wyroku pełnomocnik A. N. zarzucił naruszenie:

1. art. 21 ust. 2 Konstytucji RP przez:

- pominięcie nabycia przez wnioskodawcę w drodze sukcesji uniwersalnej praw po osobie wywłaszczonej (co do jego udziału w spadku) oraz ich singularnego nabycia na podstawie cesji tej konkretnej wierzytelności (od pozostałych spadkobierców) i ustalenie, że prawa do odszkodowania z tytułu wywłaszczenia wygasają w przypadku ich przeniesienia na nabywcę nieruchomości wraz z jej zbyciem i w konsekwencji nie mogą być odrębnie zbyte przez osoby wywłaszczone lub osoby, które nabyły prawa w tym zakresie w drodze sukcesji uniwersalnej, oraz przez uznanie, że do spadku po osobie wywłaszczonej nie wchodzą prawa związane z odszkodowaniem z tytułu wywłaszczenia nieruchomości,

- wskazanie w treści decyzji warunków ustalenia odszkodowania nie będącego słusznym odszkodowaniem ze względu na nieuwzględnienie pełni pozbawienia praw do nieruchomości dokonanego przedmiotową decyzją wywłaszczeniową oraz przez nieuwzględnienie szkody związanej z pozbawieniem właściciela prawa dochodzenia wynagrodzenia za korzystanie z działki, a także przez zastosowanie metody wyliczenia odszkodowania i współczynników nieadekwatnych do charakterystyki spornej działki,

2. art. 128 ust. 4 ustawy z dnia 21 sieprnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i § 43 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego, przez błędne przyjęcie elementów wpływających na obniżenie wartości nieruchomości i wskazanie w treści decyzji warunków ustalenia odszkodowania nie uwzględniającego w pełni pozbawienia praw do nieruchomości dokonanego przedmiotową decyzją wywłaszczeniowa i związanego z tym spadku jej wartości,

3. art. 12 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 kpa, przez nieuwzględnienie przytaczanych przez wnioskodawcę dowodów i okoliczności potwierdzających:

- nabycie przez wnioskodawcę w drodze sukcesji uniwersalnej praw po osobie wywłaszczonej (co do jego udziału w spadku) oraz ich singularnego nabycia na podstawie cesji tej konkretnej wierzytelności (od pozostałych spadkobierców),

- nieprawidłowość opinii rzeczoznawcy, w tym nieprawidłowość metody wyliczenia odszkodowania i współczynników nieadekwatnych do charakterystyki spornej działki, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, w tym przez pominięcie wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii chociażby z uzupełniającej opinii biegłego, któremu w trakcie postępowania przed organami obu instancji nie przesłano nawet zarzutów wnioskodawcy celem ustosunkowania się do nich, co doprowadziło do arbitralnego i wykraczającego poza uprawnienia organów rozstrzygnięcia kwestii wymagających wiedzy specjalistycznej niekorzystnie dla skarżącego,

4. art. 7, art. 77 i art. 78 § 1 kpa, przez nieuwzględnienie wszystkich wniosków dowodowych zgłaszanych przez wnioskodawcę co do:

- nabycia przez wnioskodawcę w drodze sukcesji uniwersalnej praw po osobie wywłaszczonej (co do jego udziału w spadku) oraz ich syngularnego nabycia na podstawie cesji tej konkretnej wierzytelności (od pozostałych spadkobierców),

- metody wyliczenia odszkodowania i współczynników nieadekwatnych do charakterystyki spornej działki oraz niewłaściwe przeanalizowanie zebranego materiału dowodowego, w tym operatu szacunkowego, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie,

5. art. 4 ust. 16 ustawy z dnia 21 sieprnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, przez niewłaściwy dobór nieruchomości do wyceny wartości działki oraz metody wyliczenia odszkodowania i współczynników, nieadekwatnych do charakterystyki spornej działki,

6. art. 128 ust. 4 i art. 134 w zw. z art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przez niewłaściwe ustalenie odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości pod budowę i eksploatację linii.

W skardze kasacyjnej podniesiono również, że w sprawie zachodzi przesłanka nieważności postępowania (art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2016 r. poz. 718, ze zm. – dalej ppsa) w zakresie skargi uczestnika [...] SA ze względu na brak zawiadomienia wnioskodawcy o wniesieniu skargi przez ten podmiot, nie doręczenie jej stronie i wynikający z tego brak zapewnienia wnioskodawcy udziału w postępowaniu i obrony jego praw w tym kontekście i zakresie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację mającą przemawiać za uchyleniem zaskarżonego wyroku.

W piśmie z [...] marca 2019 r. pełnomocnik [...] [...] [...] S.A. w [...] wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej przedstawiając argumentację mającą przemawiać za niezasadnością zarzutów kasacyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W rozpatrywanej sprawie zachodzi nieważność postępowania sądowowadministracyjnego w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 ppsa, który stanowi, że nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw.

Zaskarżony wyrok został wydany w dniu 6 listopada 2018 r., ze skargi dwóch podmiotów: [...] [...] [...] S.A. w [...] – zarejestrowanej pod sygn. akt II SA/Kr 969/18 oraz A. N. – zarejestrowanej pod sygn. akt II SA/Kr 970/18. W obu sprawach w dniu [...] września 2018 r. wydano odrębne zarządzenia o wyznaczeniu terminu rozprawy na dzień [...] listopada 2018 r. i zawiadomieniu o tym skarżących, organu i uczestników. Ze zwrotnych potwierdzeń odbioru tych zawiadomień wynika, że w sprawie oznaczonej sygn. akt II SA/Kr 970/18, tj. w sprawie ze skargi A. N., wszystkie zawiadomienia zostały doręczone prawidłowo (karty 115, 116 i 117 akt sądowych).

W aktach sądowych znajdują się także kolejne zwrotne potwierdzenia odbioru zawiadomień o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 6 listopada 2018 r. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru skierowanym bezpośrednio do skarżącego kasacyjnie (karta [...] akt sądowych) w oznaczeniu sygnatury akt zamalowano białym korektorem fragment tego oznaczenia i wpisano ręcznie liczbę "969" bez jakiegokolwiek omówienia i podpisu osoby, która tego dokonała. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru zawiadomienia adresowanego do pełnomocnika Wojewody [...] (karta [...] akt sądowych), również we fragmencie oznaczenia sygnatury akt zastosowano biały korektor i nad tym miejscem nadpisano ręcznie liczbę "969" bez jakiegokolwiek omówienia i podpisu osoby, która tego dokonała. Natomiast na zwrotnym potwierdzeniu odbioru zawiadomienia przez pełnomocnika [...] [...] [...] S.A. w [...] (karta [...] akt sądowych) widnieje oznaczenie sygnatury akt II SA/Kr 970/18, które zostało w części przekreślone i obok wpisano oznaczenie "969/18", również bez jakiegokolwiek omówienia i podpisu osoby, która tego dokonała.

Z tak oznaczonych zwrotnych potwierdzeń odbioru zawiadomień o terminie rozprawy nie wynika więc, czy skarżący kasacyjnie i organ zostali prawidłowo zawiadomieni o rozprawie w sprawie ze skargi [...] [...] [...] S.A. w [...] oznaczonej sygn. akt II SA/Kr 969/18. Sąd dopiero bowiem na rozprawie w dniu 6 listopada 2018 r. dokonał połączenia obu spraw i dalej prowadził postępowanie i wyrokował pod sygn. akt II SA/Kr 969/18, jako wcześniej zarejestrowaną. Podkreślenia wymaga, że Sąd I instancji uwzględnił skargę [...] [...] [...] S.A. w [...] , natomiast oddalił skargę A. N. W takich okolicznościach Sąd I instancji nie mógł przeprowadzić rozprawy i wydać wyroku bez uprzedniego jednoznacznego wyjaśnienia czy A. N. - występujący jako uczestnik (strona) postępowania ze skargi [...] [...] [...] S.A. w [...] oraz czy Wojewoda [...] (organ administracji, którego decyzja była przedmiotem skarg obu podmiotów) byli prawidłowo zawiadomieni o terminie rozprawy w postępowaniu z tej skargi.

Przeprowadzenie rozprawy i wydanie wyroku w przedstawionych okolicznościach pozbawiło skarżącego kasacyjnie możności obrony swych praw w rozumieniu art. 183 § 1 pkt 5 ppsa, ponieważ w chwili wyrokowania nie zostało ustalone, czy miał on zapewnioną możliwość wypowiedzenia się wobec skargi [...] [...] [...] S.A. w [...] . O ile zaś Wojewoda [...] wiedział o złożonej skardze [...] [...] [...] S.A. w [...] , która została złożona za jego pośrednictwem, to również nie zostało ustalone, czy w dniu wyrokowania pełnomocnik tego organu był prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy, aby miał możliwość uczestniczenia w postępowaniu sądowym.

Zaistnienie ustawowej przyczyny nieważności postępowania sądowego wyklucza dopuszczalność oceny zaskarżonego wyroku przez pryzmat zarzutów kasacyjnych.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 183 § 1 i § 2 pkt 5 ppsa orzekł, jak w sentencji.

Na podstawie art. 207 § 2 ppsa odstąpiono od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego uznając, że organ administracji nie może ponosić skutków finansowych wadliwości orzeczenia sądowego wynikającej z zaniechań Sądu I instancji.