Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2020 r. sprawy ze skargi B.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję wydaną przez, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta W., Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] r. Nr [...] odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – G. F.

Kontrolowana przez Sąd decyzja organu II instancji zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W uzasadnieniu decyzji odmownej organ I instancji podaje, że B. B. (dalej: strona ) wstąpiła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – G. F. Matka strony, na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...] r. Nr [...], została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] 2016 r. Wymaga ona opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Odmowa przyznania świadczenia, jak można ustalić na podstawie uzasadnienia tego rozstrzygnięcia (nie jest to jasno wyłożone) nastąpiła z dwu względów: po pierwsze – strona będąc na urlopie bezpłatnym pozostaje nadal w zatrudnieniu, podczas gdy z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że jednym z warunków uzyskania tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia; po wtóre – niepełnosprawność matki powstała po 25 roku życia, natomiast według art. 17 ust.1b ustawy powinna pojawić się przed tym terminem.

Od decyzji tej strona wniosła odwołanie, kwestionując stanowisko organu I instancji. Jej zdaniem, interpretacja pojęcia "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" przyjęta przez ten organ jest błędna, bowiem będąc na urlopie bezpłatnym pracownik nie świadczy pracy i otrzymuje wynagrodzenia. Odnosząc się do kwestii powstania niepełnosprawności strona zwraca uwagę, że jest osobą w - podeszłym wieku - ma [...] lat – i to właśnie wśród takich osób najczęściej powstaje niepełnosprawność wymagająca opieki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, utrzymując w całości w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie decyzją wskazaną na wstępie, nie podzieliło stanowiska organu I instancji, jakoby chwila powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki była czynnikiem decydujących o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego osoby opiekę te sprawującej. Zgodnie bowiem z utrwalonym już orzecznictwem sądów administracyjnych mającym swoje oparcie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. sygn.akt K 38/13, art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Natomiast Kolegium przychyliło się do argumentu o niespełnieniu przesłanki w postaci rezygnacji z zatrudnienia. Z treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że świadczenie to przysługuje tylko takiej osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz osobie, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak ustalono, B. B. jest zatrudniona w "A." w J. i w okresie od dnia [...] 2019r. do dnia [...] 2021. r. przebywa na urlopie bezpłatnym. Pozostaje nadal w zatrudnieniu. Jeśli zrezygnuje z zatrudnienia, będzie mogła ponownie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, gdyż wiek matki, w którym powstała niepełnosprawność nie może stanowić negatywnej przesłanki odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia.

W skardze z 15 listopada 2019 r., sporządzonej przez pełnomocnika, B. B. (dalej: skarżąca) podnosi zarzut naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (dalej: u.ś.r.), które miało wpływ na wynik sprawy poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, iż przebywanie skarżącej na urlopie bezpłatnym, w związku z pozostawaniem w stosunku pracy w "A." w J., nie wypełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., w sytuacji, gdyż definicji legalnej ustanowionej w art. 3 pkt. 22 u.ś.r. wynika, iż "zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową" jest "wykonywanie pracy" na podstawie stosunku pracy lub innych stosunków prawnych. Przebywanie na urlopie bezpłatnym nie jest "wykonywaniem pracy".

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w swojej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z przyczyn innych, niż podane w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji Kolegium.

Decyzja zapadła na podstawie art. 17 ust. 1 z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111; dalej: u.ś.r.), zgodnie z którym uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki m. in. nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Art. 3 pkt 22 ww. ustawy wprowadza definicję pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", co oznacza "(...) wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej."

Skarżąca, będąc zatrudnioną w [...] ("A." w J.), przebywa na urlopie bezpłatnym od [...] 2019 r. do [...] 2021 r. ( z możliwością przedłużenia urlopu). To przywiodło organ odwoławczy, podobnie jak i organ I instancji, do sformułowania stanowiska wedle którego nie zrezygnowała ona z zatrudnienia i tym samym nie spełnia wymogu koniecznego do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stanowisko takie, co do zasady, nie jest trafne. Przyjmuje się generalnie, także w orzeczeniach tut. Sądu, że przebywanie na urlopie, zwłaszcza jeśli jest to urlop wychowawczy, połączone ze sprawowaniem opieki nad osobą spełniającą warunki określone w art. 17 ust. 1, a więc osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, wypełnia hipotezę tej części przepisu, która odnosi się do rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Skład orzekający stanowisko to podziela, z tym jednak zastrzeżeniem, że w każdym konkretnym przypadku wymaga ustalenia czy rzeczywiście cel tego przepisu jest zrealizowany. Innymi słowy rzec ujmując nie zawsze korzystanie z urlopu bezpłatnego przez osobę sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym będzie oznaczało rezygnację z zatrudnienia. Przyjdzie w tym miejscu zauważyć, że wykładnia art. 17 u.ś.r., zwłaszcza zaś wykładnia celowościowa prowadzi nas do wniosku, że zamiarem ustawodawcy było wsparcie w formie świadczenia pielęgnacyjnego tych, którzy rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki, a nie tych, którzy podejmują się opieki po to, aby mieć powód do rezygnacji z zatrudnienia i ubiegania się o świadczenie. Ta druga sytuacja powinna być traktowana jako nadużycie prawa. Do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych niż przewidziane przez ustawodawcę. Każde prawo podmiotowe, przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego; prawo to powinno być wykonywane zgodnie z celem, ze względu na który zostało przyznane. W konsekwencji, zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę.

W ocenie Sądu, z tego rodzaju sytuacją możemy mieć do czynienia w przedmiotowej sprawie, o czym świadczą następujące okoliczności. Po pierwsze - jak wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z [...] (k. 42) stopień znaczny powiązany z koniecznością sprawowania nad nią opieki datuje się od [...] 2016 r., natomiast skarżąca, która opiekę taką sprawuje (jak sama twierdzi), uzyskuje urlop bezpłatny w celu sprawowania opieki dopiero w [...] 2019 r. (od [...] 2019 r.). Można zatem wnosić, że wykonywana przez nią praca w [...] nie była przeszkodą w wykonywaniu czynności opiekuńczych. Po drugie – bezpośrednio po uzyskaniu urlopu bezpłatnego tj. w dniu [...] 2019 r. występuje z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na matkę, co może sprawiać wrażenie, że opieka stanowi pretekst do ubiegania się o świadczenie (bierze urlop bezpłatny po to, aby spełnić warunek w postaci rezygnacji z zatrudnienia). Po trzecie – matka skarżącej zamieszkuje pod innym adresem (ul. [...]) niż sama skarżąca (ul. [...]), a ponadto mieszka wraz z synem, stąd można mieć wątpliwość czy rzeczywiście obowiązki wynikające z opieki, zważywszy na różne miejsca zamieszkania, wykonuje systematycznie skarżąca, a ponadto czy wykonuje je w całości, skoro na miejscu jest syn (pracujący zawodowo, podobnie jak wcześniej skarżąca, której nie przeszkadzało to w opiece).

Reasumując, wskazane wyżej okoliczności uzasadniają twierdzenie, że skarżąca podejmuje się opieki nad matką po to, aby mieć powód do rezygnacji z zatrudnienia i ubiegania się o świadczenie. Tym samym nie spełnia wymogów koniecznych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, bo nie taki jest jego cel. Świadczenie takie przysługuje jedynie tym osobom, które rzeczywiście rezygnują zatrudnienia po to, aby sprawować opiekę nad osobą dysponującą orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.