Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Sygn. akt I SA/Kr 2186/11 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 lutego 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Sędzia: WSA Ewa Długosz-Ślusarczyk, Sędzia: WSA Urszula Zięba (spr.), Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2012 r., sprawy ze skargi K.H., na interpretację indywidualną Ministra Finansów, z dnia 31 sierpnia 2011 r. Nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych - skargę oddala -

W dniu 30 kwietnia 2010 r. do Dyrektora Izby Skarbowej wpłynął wniosek K. H. o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie sposobu ustalenia kosztów uzyskania przychodów ze sprzedaży akcji wniesionych aportem przez wnioskodawcę do spółki z o.o.

Jak wyjaśniono, wnioskodawca jest jednym z akcjonariuszy, posiadającym akcje w spółce giełdowej. Wnioskodawca realizuje także inne inwestycje kapitałowe w spółkach kapitałowych. Ze względu na plany inwestycyjne, których głównym źródłem finansowania będą zyski osiągane ze sprzedaży akcji, ale również dodatkowe wkłady pieniężne wnioskodawcy lub pozostałych wspólników, wnioskodawca zamierza wnieść te akcje do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w celu objęcia udziałów w tej spółce. W zamian za wniesione akcje otrzyma udziały o określonej wartości nominalnej. Udziały będą jednak obejmowane po cenie wyższej od wartości nominalnej, a nadwyżka (agio) zostanie przelana na kapitał zapasowy. Wartość nominalna obejmowanych udziałów będzie niższa od wartości rynkowej wniesionego aportu (akcji). Suma wartości nominalnej udziałów oraz kwot przelanych na kapitał zapasowy będzie równa wartości rynkowej wnoszonych akcji wycenionych na dzień wniesienia.

Celem działalności spółki z o.o. będzie działalność gospodarcza, w tym także zarządzanie inwestycjami kapitałowymi. Tym samym, należy założyć, iż spółka z o.o. dokona sprzedaży przedmiotowych akcji w celu uzyskania środków pieniężnych w przyszłości.

W związku z powyższym wnioskodawca powziął wątpliwość, czy w przedstawionym wyżej stanie faktycznym, w momencie sprzedaży akcji kosztem uzyskania przychodu dla spółki z o.o. będzie wartość, w jakiej akcje zostały wniesione do spółki z o.o. (o którą wzrosły kapitały Spółki), nie wyższa jednak od ich wartości rynkowej?

Nadmieniono, że swe zapytanie wnioskodawca składa działając zgodnie z art. 14n ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) jako podmiot planujący utworzenie spółki z o.o.

Zdaniem wnioskodawcy, w momencie przyszłej sprzedaży akcji, przychód z ich sprzedaży stanowić będzie ustalona cena. Jednocześnie wnioskodawca zauważa, że przepisy ustawy podatkowej nie regulują wprost wysokości kosztów uzyskania przychodów w powyższej sytuacji. Kosztami uzyskania przychodów, stosownie do art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jednolity – Dz. U. z 2000r., nr 54, poz. 654 ze zm., powoływanej dalej jako "u.p.d.o.p."), są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust 1. W celu ustalenia faktycznego obciążenia spółki z o.o. związanego ze zbywanymi akcjami ("kosztu poniesionego w celu osiągnięcia przychodu") konieczne jest odesłanie do ceny emisyjnej udziałów emitowanych przez spółkę z o.o. w celu przejęcia przedmiotu wkładu niepieniężnego. Wartość emisyjna udziałów stanowić będzie bowiem ekonomiczny ekwiwalent wydatków poniesionych przez spółkę z o.o. na nabycie akcji - spółka uzyska bowiem akcje za udziały o określonej cenie emisyjnej i wartość ta obciążać będzie aktywa spółki (kapitały własne) poprzez jej odniesienie na kapitał zakładowy i kapitał zapasowy. Wnioskodawca wskazuje, że w przypadku aportu akcji, aktywa takie nie podlegają amortyzacji. Tym niemniej, dla celów rachunkowych w księgach Spółki akcje będą wykazywane w wysokości równej wartości przyjętej przez wspólników Spółki nie wyższej niż ich wartość rynkowa. Biorąc pod uwagę powyższe, a także treść art. 9 ust. 1 u.p.d.o.p., kosztem uzyskania przychodów w przypadku zbycia akcji będzie ich wartość ustalona przez wspólników w momencie ich wniesienia i nie wyższa niż ich wartość rynkowa, zapisana w księgach rachunkowych Spółki (wpływająca na wartość jej pasywów).

Natomiast stosownie do treści art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów albo akcji w spółce oraz innych papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych, wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych wkładów, udziałów, akcji oraz innych papierów wartościowych, w tym z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych, a także z odkupienia tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych albo umorzenia jednostek uczestnictwa, tytułów uczestnictwa oraz certyfikatów inwestycyjnych w funduszach kapitałowych, z zastrzeżeniem ust. 7e.

Powyższy przepis stanowi, iż wydatki na objęcie lub nabycie udziałów lub akcji w spółce są kosztem uzyskania przychodów w przypadku odpłatnego zbycia tych udziałów lub akcji. Wnioskodawca zauważa, iż pojęcie wydatków jest szerokie, a ustawa nie ogranicza wskazanego pojęcia tylko i wyłącznie do wydatków pieniężnych podmiotu nabywającego dane składniki majątkowe. W konsekwencji wskazany przepis będzie odnosił się do sytuacji przedstawionej we wniosku, polegającej na nabyciu akcji innej spółki w zamian za określoną liczbę udziałów własnych spółki z o.o.

Jak zauważono, stanowisko wnioskodawcy znajduje potwierdzenie z interpretacjach władz podatkowych, dotyczących wprawdzie aportu w postaci nieruchomości, niemniej jednak, opierających się na identycznej podstawie prawnej (tak interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 października 2008r Nr[...])

Wnioskodawca zauważa również, że wniesienie przez niego akcji do Spółki ma na celu także dostarczenie kapitału potrzebnego do gospodarczego funkcjonowania (alternatywnie zabezpieczającego zadłużenie spółki z o.o.). W konsekwencji, w przypadku, gdyby przedmiotem wkładu do spółki była gotówka (odpowiadająca wartości rynkowej akcji na moment wniesienia, przelana zarówno na kapitał zakładowy jak i zapasowy), za którą spółka następnie zakupiłaby akcje, to w momencie ich późniejszej sprzedaży, do kosztów uzyskania przychodów mogłaby zaliczyć wydatki na zakup akcji (odpowiadające w pełni ich wartości rynkowej). Z punktu widzenia celu wniesienia wkładów do spółki z o.o., jakim jest dostarczenie kapitału/zabezpieczenia potrzebnego do jej poprawnego funkcjonowania, skutki podatkowe po stronie spółki z o.o. powinny być analogiczne w przypadku, gdy przedmiotem wkładu są zapasy/akcje (wniesione w celach inwestycyjnych), jak i środki pieniężne, w zamian za które Spółka z o.o. mogłaby nabyć aktywa takiego samego lub podobnego rodzaju.

W interpretacji indywidualnej z dnia 28 lipca 2010r. NR [...]działający z upoważnienia Ministra Finansów, Dyrektor Izby Skarbowej uznał stanowisko wnioskodawcy za nieprawidłowe.

W uzasadnieniu organ podał, że mając na uwadze treść art. 15 ust. 1 i 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością dokonując sprzedaży wniesionych aportem akcji będzie obowiązana ustalić koszty uzyskania przychodu z tego tytułu w wysokości wartości nominalnej wydanych udziałów własnych. Tym samym nie będzie mogła zaliczyć do kosztów wartości przewyższającej wartość nominalną wydanych udziałów czyli agio odniesionego na kapitał zapasowy. W uzasadnieniu organ zacytował treść powołanych wyżej przepisów wskazując, że pojecie "wydatków" należy rozumieć szeroko (nie tylko jako wydatki pieniężne), co oznaczać będzie, że przepis ten znajdzie zastosowanie również do sytuacji nabycia akcji w sposób opisany we wniosku. Dodatkowo organ powołał art.154 § 3 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. nr 94, poz. 1037 ze zm., powoływanej dalej jako "k.s.h.") wskazujący, że udziały nie mogą być obejmowane poniżej ich wartości nominalnej, co nie wyklucza wystąpienia agio.

Pismem z dnia 10 sierpnia 2010r. K. H. wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa, podtrzymując wcześniejsze stanowisko.

W odpowiedzi z dnia 15 września 2010 roku nr [...]organ stwierdził brak podstaw do zmiany przyjętego w powyższej interpretacji indywidualnej stanowiska.

W skardze z dnia 26 października 2010r. K. H. domagał się uchylenia zaskarżonej interpretacji oraz zasądzenia kosztów według norm przepisanych, wskazując na naruszenie art. 9 ust. 1, art. 15 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. W uzasadnieniu skarżący podtrzymał wcześniejszą argumentację.

W odpowiedzi na skargę dnia 29 listopada 2010 roku działający z upoważnienia Ministra Finansów, Dyrektor Izby Skarbowej zażądał jej oddalenia, powtarzając dotychczasowe wywody.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 26 stycznia 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną interpretację uznając, iż organ wyraził swoje stanowisko w sposób naruszający jednak art. 14c § 1 i 2 Ordynacji podatkowej.

Zdaniem Sądu, organ całkowitym milczeniem pominął problem skutków różnicy pomiędzy wartością emisyjną (jak to nazwał wnioskodawca) udziałów, a ich wartością nominalną. Nie było bowiem ani przedmiotem pytania, ani też w ogóle przedmiotem sporu, czy wydane w zamian za akcje udziały będą stanowić koszt uzyskania przychodu ze sprzedaży tych akcji. Istotą sporu był sposób określenia wartości (emisyjna czy nominalna) tych udziałów jako kosztu uzyskania przychodu otrzymanych za nie akcji.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, w indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego z dnia 31 sierpnia 2011r. nr [...]działający z upoważnienia Ministra Finansów, Dyrektor Izby Skarbowej ponownie uznał stanowisko wnioskodawcy za nieprawidłowe.

W uzasadnieniu wyjaśniono ponownie, że w świetle art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. wydatki na objęcie lub nabycie udziałów (akcji) w spółce są kosztem uzyskania przychodów w przypadku odpłatnego ich zbycia. Organ zauważył, że pojęcie wydatków jest szerokie, a ustawa nie ogranicza wskazanego pojęcia tylko i wyłącznie do wydatków pieniężnych podmiotu nabywającego dane składniki majątkowe. W konsekwencji, wskazany przepis będzie odnosił się do sytuacji przedstawionej we wniosku, polegającej na nabyciu akcji innej spółki w zamian za określoną liczbę udziałów spółki z o.o., które to udziały stanowią swego rodzaju wynagrodzenie za wnoszony aport w postaci akcji.

W ocenie organu pojęcie wydatków zostało użyte przez ustawodawcę w kontekście celu jakim jest "objęcie lub nabycie" określonych udziałów (akcji) w spółce. Tym samym sformułowanie "wydatki na objęcie lub nabycie" będzie odnosiło się do wydatków zarówno pieniężnych, jak i niepieniężnych bezpośrednio warunkujących nabycie danych udziałów (akcji), tj. wydatków, bez których poniesienia skuteczne objęcie lub nabycie nie byłoby możliwe. W konsekwencji cytowany przepis będzie odnosił się do sytuacji przedstawionej we wniosku, polegającej na przejęciu w ramach aportu akcji w zamian za określoną liczbę udziałów spółki, które to udziały będą stanowić swego rodzaju wynagrodzenie za wnoszony aport, w skład którego wchodzą przedmiotowe akcje.

Wobec powyższego, za wydatki które spółka poniesie na nabycie przedmiotowych akcji należy uznać - podlegające zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodu z tytułu ich odpłatnego zbycia - wartość nominalną udziałów wydanych przez spółkę w zamian za aport w postaci tych akcji. Za wydatek na nabycie przedmiotowych akcji nie można natomiast uznać ich wartości wynikającej z umowy. Wartość ta stanowi wyłącznie efekt wyceny składników majątku wnoszonych do spółki. Nie należy jej zatem utożsamiać z poniesieniem wydatku na ich nabycie. Tym samym do wyliczenia wartości wydatków związanych z nabyciem przedmiotowych akcji, co do zasady należy przyjąć wartość nominalną wydanych udziałów w zamian za aport.

Organ zauważył ponadto, że w myśl art. 154 § 3 w związku z art. 261 k.s.h. udziały nie mogą być obejmowane poniżej ich wartości nominalnej. Jeżeli udział jest obejmowany po cenie wyższej od wartości nominalnej, nadwyżkę przelewa się na kapitał zapasowy. Zatem zasadą jest obejmowanie udziałów według wartości zbywczej wkładów z dnia ich wniesienia, co nie zmienia oczywiście faktu, że możliwe jest wystąpienie agio.

Tym samym do wyliczenia wartości wydatków związanych z nabyciem lub objęciem udziałów (akcji) innej spółki wniesionych do spółki z o.o., co do zasady należy przyjąć wartość nominalną wydanych udziałów w zamian za wniesiony aport.

Zdaniem organu, za koszt uzyskania przychodu nie może być przyjęta wartość wyższa od wartości nominalnej udziałów wydanych przez spółkę z o.o. w zamian za wkład niepieniężny. Trzeba bowiem pamiętać, że tylko nominalna wartość udziałów odpowiada wartości jednej z równych części, na które został podzielony kapitał zakładowy. Dodatnia różnica między "wartością emisyjną" a wartością nominalną udziałów (agio) nie tworzy kapitału zakładowego, a co najważniejsze - nie stanowi przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych - art. 12 ust. 4 pkt 11 u.p.d.o.p. Skoro więc "wartość emisyjna", w części w jakiej przekracza wartość nominalną udziałów, jest neutralna po stronie przychodów podatkowych, to nie powinna ona również sztucznie wpływać na wielkość kosztów uzyskania przychodu. Koreluje to z zasadami ustalania kosztów uzyskania przychodów w przypadku odpłatnego zbycia bądź umorzenia udziałów (akcji) w spółce objętych w zamian za wkład niepieniężny - art. 15 ust. 1k pkt 1 i ust. 11 tej ustawy.

Jako, że w opisanym zdarzeniu przyszłym wartość wnoszonych akcji innej spółki kapitałowej będzie wyższa od wartości nominalnej udziałów objętych w zamian za przedmiotowy aport, spółka z o.o. nie będzie mogła zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów wartości przewyższającej wartość nominalną wydanych udziałów własnych spółki. Reasumując powyższe wyjaśnienia, spółka z o.o. dokonując sprzedaży wniesionych aportem akcji będzie obowiązana ustalić koszty uzyskania przychodu z tytułu sprzedaży wniesionych aportem akcji w wysokości wartości nominalnej wydanych udziałów własnych. Końcowo przypomniano, że stanowisko takie zaprezentował również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 16 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/Bk 155/08 oraz WSA w wyroku z dnia Bydgoszczy z dnia 21 października 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 769/10.

W wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa podatnik zarzucił organowi naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 9 ust. 1, art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie, w konsekwencji czego zażądano wydania Interpretacji stwierdzającej prawidłowość stanowiska spółki zawartego w złożonym uprzednio wniosku.

W uzasadnieniu podkreślono, że w świetle art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. dla określenia "kosztu poniesionego w celu osiągnięcia przychodu", którym w analizowanym stanie faktycznym jest rzeczywiste obciążenie spółki z o.o. związane ze zbywanymi akcjami, niezbędne będzie uwzględnienie ceny emisyjnej udziałów emitowanych przez spółkę z o.o. w celu przejęcia przedmiotu wkładu niepieniężnego.

W ocenie podatnika, nie zasługuje na uwzględnienie argument organu, iż z uwagi na fakt, że wartość emisyjna udziału, w części, w jakiej przekracza wartość nominalną, jest neutralna podatkowo po stronie przychodów (nie stanowi przychodu Spółki), wynika że nie może ona również "sztucznie wpływać na wielkość kosztów uzyskania przychodu". Twierdzenie to nie znajduje uzasadnienia w przepisach u.p.d.o.p., gdyż żaden przepis nie ogranicza możliwości rozpoznania kosztów w związku ze sprzedażą aktywów, wyłącznie do wartości nominalnej składnika majątkowego objętego w ramach wkładu niepieniężnego. Ponadto, zdaniem podatnika, rozumowanie takie nie jest logiczne, z uwagi na fakt, iż wartość udziału w części odpowiadającej wartości nominalnej udziałów również nie stanowi dla spółki przychodu, a mimo to w tym zakresie organ stwierdza dopuszczalność rozpoznania kosztów uzyskania przychodów w tym zakresie w przypadku zbycia przedmiotowych akcji. Rozróżnienie takie jest nieuzasadnione i pomija okoliczność, iż faktyczna wartość wydatku na objęcie udziałów, jaki poniósł wspólnik przewyższała wartość nominalną udziałów, a w związku z powyższym wspólnik nabył udziały o wyższej niż nominalna wartości. Zatem po stronie spółki to właśnie taka wartość (wartość emisyjna akcji), określona na dzień wniesienia do spółki i nie wyższa od wartości rynkowej, powinna rozstrzygać o wysokości kosztu podatkowego w przypadku odpłatnego zbycia tych akcji.

Zakwestionowano zatem twierdzenie organu, iż wartość emisyjna udziałów stanowi wyłącznie "efekt wyceny składników majątku wnoszonych do Spółki", gdyż w tym wypadku wartości tej odpowiada ekwiwalent przysługujący wspólnikowi w zamian za wniesiony przez niego wkład do Spółki (udziały). Z uwagi na powyższe przyjęto, że "wydatek" poniesiony przez spółkę na nabycie zbywanych akcji odpowiadał będzie ich wartości emisyjnej (nie wyższej od wartości rynkowej) określonej na moment wniesienia tych akcji do spółki.

Na prawidłowość powyższej tezy wskazuje również analiza hipotetycznej sytuacji, w której przedmiotem wkładu do spółki jest gotówka (odpowiadająca wartości rynkowej akcji na moment wniesienia, przelana zarówno na kapitał zakładowy jak i zapasowy), za którą spółka następnie zakupiłaby akcje. W takim przypadku, w momencie późniejszej sprzedaży nabytych uprzednio akcji, możliwe byłoby zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów wydatków na zakup akcji (odpowiadających w pełni ich wartości rynkowej).

W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa organ stwierdził brak podstaw do zmiany zakwestionowanej indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący powtórzywszy w całości zarzuty zawarte w wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa wniósł o oddalenie skargi.

Uzupełniając swą wcześniejszą argumentację wskazał, że przyjęta przez organ w powiązaniu z treścią przepisu art. 12 ust. 4 pkt 11 u.p.d.o.p. prowadziłaby do absurdu, tj. uznania, że każdorazowo aport jakichkolwiek składników majątkowych nie pozwalałby rozpoznać wydatków związanych z ich objęciem w drodze aportu przez podmiot obejmujący taki aport. Wynika to z regulacji art. 12 ust. 4 pkt 4 oraz pkt 11 u.p.d.o.p., zgodnie z którymi to przepisami wartości wniesione nie tylko na kapitał zapasowy wszystkich spółek kapitałowych (jak wskazano w interpretacji), ale również na kapitał zakładowy takich spółek nie stanowią przychodu dla spółki otrzymującej aport. Wskazane przepisy obejmują więc całą wartość wszystkich aportów dokonywanych do spółki – co oznacza, iż komentowana wykładnia nie pozwalałaby "ukosztowić" jakichkolwiek wartości związanych z aktywami wnoszonymi do spółek kapitałowych w formie aportów. Taka zaś wykładnia czyniłaby zbędnym ujęcie w ustawie podatkowej wszystkich tych przepisów (od regulacji dotyczącym środków trwałych po składniki majątkowe niebędące środkami trwałymi), które regulują zasady ujmowania w rachunku wyników wartości aktywów wniesionych w formie aportu. Podejście to jest w sposób oczywisty sprzeczne z podstawową zasadą interpretacyjną, w myśl której odrzucić należy taką hipotezę interpretacyjną, której przyjęcie oznaczałoby, iż część przepisów ustawy nie znajdowałaby w praktyce zastosowania. Stanowisko takie nie zostało dotychczas też zaprezentowane w orzecznictwie kiedykolwiek w orzecznictwie podczas gdy zasady rozpoznawania wartości aportu jako kosztu podatkowego stanowiły przedmiot zainteresowania sądów administracyjnych w setkach, jeśli nie w tysiącach wyroków. Wszystkie z nich dotyczą zaś wysokości kosztu, nie zaś faktu, czy wartość aportu może być kosztem podatkowym.

Zdaniem skarżącego, nie jest zatem możliwe utożsamianie wartości otrzymanego aportu wykorzystywanego następnie w działalności gospodarczej (i ujmowanego w kosztach poprzez dokonywanie odpisów amortyzacyjnych lub jako koszt bezpośredni na moment zbycia danego składnika majątkowego) z samym przychodem, o którym mowa w podanych punktach art. 12 ust. 4 u.p.d.o.p. Jak wskazano, wynika to oczywiście z całości przepisów ustawy i znajduje jednoznaczne, ugruntowane potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie sądowym. Koszty związane z samym aportem (przychodem o którym mowa w 12 ust. 4 pkt 4 oraz pkt 11 u.p.d.o.p.) stanowią bowiem w tym przypadku wyłącznie ponoszone przez spółkę jako element konieczny dla podwyższenia kapitałów własnych (w szczególności podatek od czynności cywilnoprawnych, opłaty rejestracyjne w sądzie rejestrowym). Sama wartość aportu stanowi standardowy koszt w ramach prowadzonej działalności gospodarczej spółki, do której aport został wniesiony.

Odnosząc się do przywołanego przez organ orzeczenia WSA w Bydgoszczy podniesiono, że uznanie przezeń jakoby "wartość wydanych udziałów własnych posiadała pewną wartość rynkową i odpowiadała ich nominalnej wartości" obciążone jest błędem logicznym. Gdyby wartość rynkową stanowiła wartość nominalna udziałów, nieuprawnione było (i powinno spotkać się z odmowną reakcją sądu rejestrowego) objęcie udziałów za wkład o wartości rynkowej przekraczającej wartość nominalną obejmowanych udziałów (czyli typowy aport z agio).

Nadto, zdaniem skarżącego w przypadku przyjęcia zaproponowanej przez organ koncepcji interpretacji przepisu art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. doszłoby do naruszenia jednej podstawowych reguł wykładni prawa, gdyż zbędnymi okazałyby się regulacje przepisów art. 16 ust. 1 pkt 63 lit. d oraz art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. a za stanowiskiem wnioskodawcy przemawiać ma jednoznacznie wykładnia gospodarcza spornych przepisów. W skardze szczegółowo przedstawiono argumentację służącą uzasadnieniu postawionych tez.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez m. in. kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem wydawanych przez nią decyzji, postanowień bądź innych aktów.

Stosownie zaś do art. 3 § 1 i § 2 pkt 4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach.

Kontrolując, w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną interpretację Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia w jaki sposób należy ustalić koszty uzyskania przychodu w przypadku zbycia akcji będących przedmiotem aportu wniesionych przez wspólnika do spółki z o.o. w ten sposób, że część wartości akcji - odpowiadająca wartości nominalnej obejmowanych udziałów - ujęta zostanie w kapitale zakładowym, a nadwyżka przelana zostanie na kapitał zapasowy. W ocenie wnioskodawcy kosztem uzyskania przychodu z tytułu późniejszego zbycia akcji będzie wysokość "ceny emisyjnej" (odpowiadającej rynkowej wartości udziału) udziałów wydawanych w zamian za otrzymany aport, natomiast zdaniem organu, spółka nie będzie mogła zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów wartości akcji przewyższającej wartość nominalną objętych udziałów (odpowiadającej wartości tzw. agio).

W tych okolicznościach, zadaniem Sądu było dokonanie oceny, czy organ w zaskarżonej interpretacji prawidłowo zinterpretował przepis art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. - zgodnie z którym nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów albo akcji w spółce oraz innych papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych; wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych wkładów, udziałów, akcji oraz innych papierów wartościowych, w tym z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych, a także z odkupienia tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych albo umorzenia jednostek uczestnictwa, tytułów uczestnictwa oraz certyfikatów inwestycyjnych w funduszach kapitałowych, z zastrzeżeniem ust. 7e.

Przywołany przepis stanowi wyraźnie jedynie, iż wydatki na objęcie lub nabycie udziałów albo akcji w spółce nie stanowią kosztu uzyskania przychodu w dacie ich poniesienia, jednakże są kosztem uzyskania przychodów w związku z odpłatnym zbyciem tych udziałów lub akcji. Ustawodawca nie określa przy tym, ani we wskazanym przepisie, ani też w innych przepisach ustawy podatkowej, co należy rozumieć pod pojęciem wspomnianych tamże "wydatków na objęcie lub nabycie (...) udziałów lub akcji w spółce".

W celu prawidłowej wykładni treści tego przepisu przypomnieć należy, że z mocy przepisu art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. do przychodów nie zalicza się przychodów otrzymanych na utworzenie lub powiększenie kapitału zakładowego, funduszu udziałowego albo funduszu założycielskiego, albo funduszu statutowego w banku państwowym, albo funduszu organizacyjnego ubezpieczyciela. Wkład niepieniężny wniesiony w przyszłości przez wnioskodawcę do spółki - stanowiący niewątpliwie przysporzenie majątkowe – z punktu widzenia ustawy podatkowej uznawany będzie za wpływ niestanowiący przychodów, a zatem neutralny podatkowo. Ustawodawca wychodzi bowiem z założenia, iż nie jest on efektem "zwykłej" (bieżącej) działalności gospodarczej podatnika, lecz związany jest z rozszerzeniem źródła przychodów. Podobnie, do przychodów podatkowych nie zalicza się kwot i wartości stanowiących nadwyżkę ponad wartość nominalną udziałów (akcji) otrzymanych przy ich wydaniu i przekazanych na kapitał zapasowy, a zatem wspomnianego już "agio" stanowiącego różnicę między wartością nominalną otrzymanych udziałów (akcji) a wartością aportu (art. 12 ust. 4 pkt 11 u.p.d.o.p.).

Ustawodawca zakłada, że przychody z tytułu przedmiotowej nadwyżki dzielić muszą los przychodów otrzymanych na utworzenie lub powiększenie kapitału zakładowego, mając zapewne na względzie fakt, że służą one dodatkowemu dokapitalizowaniu Spółki.

Dla dalszych rozważań istotnym jest w tym momencie odwołanie się do regulacji ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. nr 94, poz. 1037 ze zm., powoływanej dalej jako "k.s.h.") w świetle której odróżnić należy dwie kategorie pojęciowe, a to "kapitału zakładowego" oraz "majątku" spółki. Pierwsze z nich stanowi ustaloną w umowie spółki, względnie stałą wielkość liczbową (kwotę), ujmowaną w bilansie spółki po stronie pasywów, majątek zaś jest kategorią ekonomiczną. Majątek spółki stanowi bowiem sumę przysługujących jej praw i innych składników majątkowych, posiadających określoną wartość ekonomiczną. W świetle przepisów art. 154 k.s.h. rzeczywista wielkość majątku wnoszonego do spółki przez wspólników może być równa lub wyższa niż wysokość kapitału zakładowego. Z tą ostatnią sytuacją mamy do czynienia jeżeli wartość wnoszonych wkładów jest wyższa niż wartość nominalna obejmowanych za nie udziałów. Różnica wartości wkładów ponad wartość nominalną udziałów może zostać - jak w niniejszej sprawie - ujawniona w bilansie spółki i jako tzw. nadwyżka emisyjna (agio) zbilansowana przez pozycję "kapitał zapasowy" (art. 154 § 3 k.s.h.) albo pozostać nieujawniona tworząc tzw. rezerwy ciche.

W tym kontekście - mając na uwadze treść przepisów ustawy podatkowej - udział obejmowany jest przez wspólnika w zamian za wniesiony przez niego do spółki wkład (pieniężny lub niepieniężny), na co wskazuje przepis art. 158 § 1 k.s.h. Stanowi on niejako ekwiwalent za wkład, a jego wartość nominalna uzależniona jest w zasadzie od wartości wniesionego przez wspólnika na jego pokrycie wkładu. Udział kapitałowy wyraża więc zakres zaangażowania kapitałowego wspólnika w spółce, odzwierciedla wartość kapitału, jaki wspólnik zainwestował w spółkę. Wartość nominalna wyraża kwotowo część kapitału zakładowego, którą przedstawia dany udział. Tym samym wartość nominalna udziału lub wszystkich udziałów danego wspólnika wyraża zakres jego kapitałowego uczestnictwa w spółce. W konsekwencji tylko tak oznaczona wartość stanowić może owe "wydatki na objęcie lub nabycie (...) udziałów lub akcji w spółce", o których mowa w przepisie art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p.

Uwzględniając reguły wykładni językowej otrzymujemy podobny efekt. Zgodnie bowiem z Uniwersalnym Słownikiem Języka Polskiego PWN Warszawa 2003 pod red. S. Dubisza czy ze Słownikiem Języka Polskiego PWN pod red. prof. M. Szymczaka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998, "wydatek" to: suma, która ma być wydana albo suma wydana na coś, przy czym "wydać" oznacza: wyłożyć, wydatkować pieniądze na coś, zapłacić za coś. "Zapłacić" zaś to: dać pieniądze jako należność za pracę, za towar; wynagrodzić w pieniądzach (także w naturze); uiścić należność.

Mając powyższe na uwadze, za koszt uzyskania przychodu w niniejszej sprawie nie można uznać wartości rynkowej udziałów ustalonej na dzień wniesienia aportu. Trzeba bowiem pamiętać, że wartość wnoszonych udziałów innej spółki kapitałowej będzie wyższa od wartości nominalnej udziałów objętych w zamian za przedmiotowy aport. Dodatnia różnica (agio) nie tworzy kapitału zakładowego tylko jest przelewana na kapitał zapasowy, a co najważniejsze - nie stanowi przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych - art. 12 ust. 4 pkt 11 u.p.d.o.p. Skoro więc wartość wnoszonych akcji, w części w jakiej przekracza wartość nominalną akcji, jest neutralna po stronie przychodów podatkowych, to nie powinna ona również sztucznie wpływać na wielkość kosztów uzyskania przychodu. Organ zasadnie więc uznał, że skoro wartość wnoszonych akcji innej spółki kapitałowej będzie wyższa od wartości nominalnej akcji objętych w zamian za przedmiotowy aport, spółka nie będzie mogła zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów wartości przewyższającej wartość nominalną wydanych akcji. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych np. wyroku WSA w Białymstoku z dnia 16 lipca 2008 r. sygn. akt I SA/Bk 155/08, wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 21 października 2010r. sygn. I SA/Bd 769/10 czy też wyroków WSA w Szczecinie wydanych w sprawach I SA/Sz 963/10 i I SA/Sz 1006/10. Poglądy zaprezentowane w cytowanych przez skarżącego interpretacjach podatkowych, nie znalazły potwierdzenia w późniejszym orzecznictwie sądów administracyjnych.

Sąd zauważa nadto, iż wartość nominalna jest stałą, obiektywną i tym samym z jej istoty wynika, że nie może być podwyższona oraz że nie podlega ona mechanizmom rynkowym. Niezależnie bowiem od tego, jakim spółka dysponuje majątkiem, jaką zajmuje pozycję na rynku, czy wykazuje zyski czy straty - wartość nominalna jej udziałów nie ulega zmianie. Co więcej, w przypadku spółek kapitałowych, sytuacja, w której zachodzi rozbieżność pomiędzy wartością nominalną a wartością rynkową udziałów lub akcji, występuje bardzo często, wręcz można ją określić jako typową (z uwagi na to, iż jak zostało to wskazane powyżej wartość nominalna udziałów jest wartością stałą, a ich wartość rynkowa jest zmienna - zależy od wartości aktywów spółki, czy szerzej rzecz ujmując, od jej kondycji ekonomicznej).

Podkreślenia wymaga również, że przepis art. 154 § 3 k.s.h. określa maksymalną wysokość wartości nominalnej udziałów, nie wskazuje natomiast minimalnej wysokości wartości nominalnej udziałów. Zdaniem Sądu, zarówno wskazany przepis, jak również pozostałe regulacje Kodeks spółek handlowych, w żaden sposób nie obligują spółek kapitałowych do ustalania wartości nominalnej ich udziałów w wysokości równej wartości rynkowej przedmiotu aportu.

W dalszej kolejności należy odwołać się do wykładni systemowej i uznać, że przy założeniu racjonalności ustawodawcy, należy wziąć pod uwagę pozostałe uregulowania dotyczące ustalania przychodów i kosztów w sytuacji wnoszenia wkładu niepieniężnego i zbywania objętych udziałów/akcji, zawarte w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych.

Sąd nie podziela stanowiska, zgodnie z którym wartość przychodu powinna zasadniczo odpowiadać realnej wartości rynkowej przedmiotu aportu w momencie jego wnoszenia do spółki. Nie znajduje on bowiem żadnego odzwierciedlenia w przepisach ustaw podatkowych. Nie do zaakceptowania jest także pogląd, że wartość nominalna udziału/akcji, ma być de facto wartością rynkową, gdyż takie stanowisko nie znajduje żadnego potwierdzenia w przepisach k.s.h. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 września 2011 r., sygn. akt I SA/Po 522/11). Z powołanej przez skarżącego interpretacji organ się wycofał.

Z literalnego brzmienia art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. wynika wprost, że przychodami, z zastrzeżeniem wyjątków wskazanych w ustawie, jest nominalna wartość udziałów/akcji w spółce kapitałowej albo wkładów w spółdzielni objętych w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część.

W ocenie Sądu należy zatem uznać, że "odpowiednie" stosowanie przepisów art. 14 ust. 1-3 u.p.d.o.p. nie może prowadzić do wniosku, że organy podatkowe mają prawo ustalić przychód skarżącej z tytułu obejmowanych udziałów lub akcji, w innej wysokości niż wartość nominalna objętych udziałów/akcji. Jak wynika bowiem z regulacji zawartych w przepisach Kodeksu spółek handlowych, wartość nominalna jest wielkością stałą wynikającą z umowy bądź statutu spółki, a zmiana jej wysokości może nastąpić wyłącznie w drodze stosownej decyzji w tym zakresie organu spółki, tj. zgromadzenia wspólników lub walnego zgromadzenie akcjonariuszy spółki, nie zaś decyzji organu podatkowego. Ustawodawca nie upoważnił organów podatkowych do weryfikacji wartości nominalnej udziałów lub akcji.

Podkreślić należy, iż zgodnie z art. 15 ust. 1 k pkt 1 u.p.d.o.p. w przypadku odpłatnego zbycia udziałów (akcji) w spółce albo wkładów w spółdzielni objętych w zamian za wkład niepieniężny, na dzień zbycia tych udziałów (akcji), wkładów, koszt uzyskania przychodów ustala się w wysokości nominalnej wartości objętych udziałów (akcji), wkładów z dnia ich objęcia - jeżeli udziały (akcje), wkłady zostały objęte w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część.

Warto zaznaczyć, że zarówno art. 15 ust. 1 k pkt 1, jaki i art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. odnoszą się do tej samej wartości, którą jest wartość nominalna akcji, nie zaś wartość rynkowa. Wprowadzenie art. 15 ust. 1k pkt 1 było bowiem konsekwencją wprowadzenia art. 12 ust. 1 pkt 7 do u.p.d.o.p.

Skoro zatem za koszt uzyskania przychodów w wypadku zbycia udziałów lub akcji uznaje się tylko ich nominalną wartość z dnia ich objęcia, nieuzasadnione byłoby odmienne określanie ich wartości w celu określenia przychodu powstałego z tytułu objęcia tych udziałów lub akcji. Powyższe stanowisko Sądu znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: wyrok NSA z 19 stycznia 2011 r., sygn. akt II FSK 1691/09; wyrok NSA z 3 września 2010 r., sygn. akt II FSK 1689/09 oraz wyrok NSA z 3 września 2010 r., sygn. akt II FSK 1688/09).

Abstrahując już nawet od faktu, że w ocenie Sądu na gruncie obowiązującego stanu prawnego, prawno-podatkowa ocena przedstawionego stanu faktycznego jest jednoznaczna, a zatem w warunkach sprawy brak jest kolizji konkurencyjnych rezultatów zastosowanych metod wykładni (nie ma w konsekwencji przestrzeni do stosowania dyrektyw interpretacyjnych drugiego stopnia) - nie sposób oprzeć się wrażeniu, iż pełnomocnik Spółki w sposób opaczny zrozumiał istotę ferowanej w doktrynie koncepcji tzw. wykładni gospodarczej prawa podatkowego. Do przekonania takiego doprowadził Sąd w szczególności przytoczony w skardze hipotetyczny stan faktyczny, w ramach którego zakładałoby się wniesienie do Spółki gotówki (odpowiadającej wartości rynkowej akcji na moment wniesienia, przelanej zarówno na kapitał zakładowy jak i zapasowy), a dopiero następnie w oparciu o tę bazę ekonomiczną, zakup akcji. Tymczasem nie sposób rozumieć tej niewykształconej jeszcze końcowo – w szczególności na gruncie praktyki stosowania prawa – koncepcji w sposób zbyt daleko idący. W tym kontekście przypomnieć zaś należy, że poprzez stworzony i udoskonalany system prawny ustawodawca stwarza dla (potencjalnego) podatnika możliwość takiego kształtowania stosunków prawnych by jednocześnie pośrednio czy bezpośrednio oddziaływać na reżim opodatkowania, w szczególności dążąc do minimalizacji obciążenia podatkowego. Istotą planowania podatkowego jest przecież układanie stosunków gospodarczych w sposób podatkowo najkorzystniejszy, zwłaszcza w sytuacji, gdy można to czynić legalnie.

Reasumując - zdaniem Sądu - wydanie zaskarżonej interpretacji nastąpiło zgodnie z przepisami określonymi w Rozdziale 1a ustawy z dnia 29.09.1997r. Ordynacja podatkowa /Dz. U. z 2005r. nr 8 poz. 60/ w oparciu o prawidłową interpretację przepisów prawa materialnego i z tych względów orzeczono o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.