Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Grabowski Sędziowie NSA Stanisław Biernat (spr.) Jan Kacprzak Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej wniosku Prezydenta Miasta P. z dnia 25 sierpnia 2006 r., bez numeru o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między Prezydentem Miasta P. a Prezydentem Miasta Stołecznego Warszawy w przedmiocie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej postanawia: 1. wskazać Prezydenta m.st. Warszawy jako organ właściwy do rozpatrzenia wniosku A. T. o wpis do ewidencji działalności gospodarczej 2. zasądzić od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz Prezydenta m. P. kwotę 340 zł (trzysta czterdzieści zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Postanowieniem z 4 sierpnia 2006 r., nr [...] Prezydent miasta stołecznego Warszawy, na podstawie art. 65 § 1 w związku z art. 21 § 1 pkt 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.) przekazał do Urzędu Miasta P. wniosek A. T. (zwanego dalej: zainteresowanym), przebywającego w Zakładzie Karnym w P., o dokonanie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej wraz z wnioskiem RG-1 o wpis do krajowego rejestru podmiotów gospodarki narodowej lub o zmianę cech objętych wpisem oraz formularzem NIP-1.

W uzasadnieniu postanowienia Prezydent Warszawy stwierdził, że nie jest organem właściwym do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku, gdyż A. T. nie zamieszkuje w Warszawie. Stosownie do art. 25 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm., zwanej dalej: k.c.) miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. W sytuacji braku miejsca zamieszkania, właściwym do rozpatrzenia zgłoszenia jest organ ewidencyjny właściwy dla miejsca pobytu A. T., czyli w niniejszej sprawie Prezydent Miasta P.

W dniu 25 sierpnia 2006 r. Prezydent Miasta P. (zwany dalej: wnioskodawcą) wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość między Prezydentem Miasta P., a Prezydentem miasta stołecznego Warszawy w sprawie dokonania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej A. T. zamieszkałego w Warszawie, a odbywającego karę w Zakładzie Karnym w P. oraz wydania zaświadczenia o wpisie. Prezydent Miasta P. wniósł ponadto o wydanie postanowienia nakazującego Prezydentowi m. st. Warszawy wpisanie A. T. do ewidencji działalności gospodarczej i wydanie zaświadczenia o wpisie oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wniosku Prezydent Miasta P. podniósł, że zgodnie z art. 7a § 1 i art. 7b § 1 ustawy z 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178, zwanej dalej: p.d.g.), organem właściwym do wpisania do ewidencji działalności gospodarczej A. T. i wydania zaświadczenia o wpisie jest Prezydent m. st. Warszawy, ze względu na to, że strona ma miejsce zamieszkania w Warszawie. Natomiast z faktu przebywania A. T. w Zakładzie Karnym w P. nie można wnioskować, że przebywa on w tym mieście z zamiarem stałego pobytu i wolą koncentracji w tym miejscu swoich spraw życiowych, w tym ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Podkreślono, że pobyt A. T. w P. jest czasowy, wbrew jego woli i nie można uznać, że jego zamiarem jest stałe lub długotrwałe przebywanie w tym mieście. W związku z tym nie można przyjąć, że miejscem zamieszkania zainteresowanego w rozumieniu art. 7a § 1 p.d.g. jest miasto P. Zdaniem wnioskodawcy, nie można również uznać, że zainteresowany nie ma miejsca zamieszkania, bowiem jego miejscem zamieszkania jest Warszawa, gdzie jest on zameldowany na pobyt stały, a jedynie czasowo, z przyczyn od niego niezależnych, nie przebywa w miejscu zamieszkania. Ponadto wnioskodawca podniósł, że osób przebywających w zakładach karnych nie wymeldowuje się z miejsca stałego pobytu na czas odbywania kary i nie melduje się czasowo w miejscowościach, w których przebywają w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Podkreślono również, że miejsce zameldowania na pobyt stały nie musi być tożsame z miejscem zamieszkania osoby fizycznej, aczkolwiek w tym przypadku posiadanie stałego adresu zamieszkania powinno być brane pod uwagę.

W odpowiedzi na wniosek Prezydenta Miasta P. z dnia 13 października 2006 r. Prezydent m. st. Warszawy wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta P. jako właściwego do rozpatrzenia zgłoszenia A. T. do ewidencji działalności gospodarczej oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego. W uzasadnieniu podniesiono, że nie jest sporny fakt odbywania kary pozbawienia wolności przez A. T. w P., w związku z czym nie można uznać, ażeby posiadał on miejsce zamieszkania w Warszawie. Pojęcie miejsca zamieszkania składa się z dwóch elementów: corpus i animus, które muszą wystąpić łącznie. Wyłączenie jednego z tych elementów wobec jakiegoś miejsca wyklucza uznanie, że w tym miejscu dana osoba fizyczna zamieszkuje. Prezydent m. st. Warszawy stwierdził, że A. T. nie ma miejsca zamieszkania w Warszawie, gdyż faktycznie w sposób trwały na jej obszarze nie przebywa, a ponadto nie wiadomo gdzie będzie przebywał po opuszczeniu zakładu karnego. W związku z powyższym, zdaniem Prezydenta m. st. Warszawy, człowiek w opisanej sytuacji nie ma miejsca zamieszkania, względnie ma je w zakładzie karnym.

Prezydent Warszawy stwierdził, że nie jest właściwy do rozpatrywania zgłoszenia A. T., gdyż w świetle art. 25 k.c. miejscem jego zamieszkania nie jest Warszawa, natomiast bez wątpienia miejscem jego pobytu jest P. W związku z powyższym, właściwym do rozpatrzenia wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej, zgodnie z art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. był organ ewidencyjny właściwy dla miejsca pobytu, czyli Prezydent Miasta P.

W aktach sprawy administracyjnej znajduje się formularz zgłoszenia A. T. do ewidencji działalności gospodarczej, w którym jako miejsce zamieszkania przedsiębiorcy podana została Warszawa, jak również pismo Zakładu Karnego w P. z 22 czerwca 2006 r., w którym stwierdza się, że A. T. przebywa w tamtejszym zakładzie karnym jako skazany i odbywa karę pozbawienia wolności, której koniec przypada na dzień 15 maja 2009 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest negatywny spór o właściwość między dwoma organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego organu wyższego stopnia. Według art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a. takie spory rozstrzyga sąd administracyjny. Stosownie do art. 4 w związku z art. 15 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego rozstrzyga Naczelny Sąd Administracyjny. Na podstawie art. 15 § 2 p.p.s.a. do rozstrzygania sporów, o których mowa w art. 4 stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Spory takie Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga na wniosek postanowieniem, przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy.

Według art. 7a ust. 1 p.d.g. ewidencję działalności gospodarczej prowadzi gmina właściwa dla miejsca zamieszkania przedsiębiorcy, jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej. Miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której przebywa przedsiębiorca z zamiarem stałego pobytu. Pojęcie miejsca zamieszkania przedsiębiorcy, według którego określa się właściwość organu zostało określone analogicznie, jak w art. 25 k.c.

Trafnie podkreślił Prezydent m.st. Warszawy w odpowiedzi na wniosek, że w przypadku A. T. nie występują łącznie dwa elementy składające się na określenie miejsca zamieszkania danej osoby: przebywanie w danej miejscowości i zamiar stałego pobytu w tej miejscowości. Nie można jednak, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyciągać z tej okoliczności konkluzji, że A. T. nie ma w ogóle miejsca zamieszkania, a właściwość organu w sprawach wpisu do ewidencji należy określać według miejsca jego pobytu na podstawie art. 21 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 7h p.d.g. Należy bowiem odróżniać sytuację, gdy dana osoba nie ma w kraju w ogóle miejsca zamieszkania, np. jest bezdomna i przemieszcza się miedzy różnymi miejscowościami, od sytuacji, gdy dana osoba przebywa czasowo, choćby w dłuższym okresie, w pewnej miejscowości, ale dzieje się to wbrew jej woli, w wyniku osadzenia w zakładzie karnym.

W tej drugiej sytuacji, jako miejsce zamieszkania, od którego zależy wskazanie właściwego organu, należy wskazać miejsce, w którym strona ma zamiar mieszkać wtedy, gdy ustaną przeszkody w swobodnym wyborze miejsca zamieszkania. Taki pogląd został wyrażony w literaturze w odniesieniu do art. 25 k.c. i może znaleźć zastosowanie także do art. 7a p.d.g. (por. M. Pazdan, Kodeks cywilny. Komentarz, Tom 1, Warszawa 2002, s. 90). Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy, jakkolwiek nie w kontekście pobytu w zakładzie karnym, ale pobytu za granicą (por. postanowienie SN z 15 lipca 1978 r., IV CR 242/78 OSNC 1979, nr 6, poz. 120). W takich przypadkach znaczenie ma to, czy pobyt poza miejscem zamieszkania jest czasowy, choćby nawet był długotrwały i czy da się stwierdzić, że dana osoba wykazuje zamiar stałego pobytu w miejscu zamieszkania.

Z okoliczności rozpoznawanej tu sprawy wynika, że zamiarem A. T. jest zamieszkanie w Warszawie, a nie w P. Okoliczność, że jest on zameldowany w Warszawie nie ma przy tym automatycznie znaczenia przesądzającego, ale stanowi jeden z elementów oceny sytuacji.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 64 § 3 p.p.s.a.