Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner (spr.) Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Joanna Salachna Protokolant asystent sędziego Jarosław Lubryczyński po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. [...] Spółka Jawna w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 sierpnia 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 3056/22 w sprawie ze skargi J. [...] Spółka Jawna w Ł. na postanowienie Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 29 września 2022 r. nr DRP.WPAI.411.11704.2022.TGR L.dz.53648.47X0305K5 w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wypłatę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 20 lipca 2022 r., nr DRP.WPAI.411.11704.2022.TP L.dz.40368.47X0305K5; 3. zasądza od Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na rzecz J. [...] Sp. z o.o. w Ł. 1020 (tysiąc dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 3 sierpnia 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 3056/22 oddalił skargę J. [...] sp. jawna w Ł. na postanowienie Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z 29 września 2022 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wypłatę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych.

W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że spółka nie przekazała do organu wniosków o wypłatę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za luty 2022 r. w terminie określonym przez § 4 ust. 1 rozporządzenia z 23 grudnia 2020 r. w sprawie miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1) – zwanego dalej "rozporządzeniem", tj. do 25 dnia miesiąca następującego po miesiącu, którego wniosek dotyczy. Wniosek ten spółka złożyła 28 marca 2022 r., a 17 maja 2022 r. wniosła o przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku wskazując na problemy techniczne, awarie zasilania sieci energetycznej w siedzibie spółki, które w dniach 24-25 marca 2022 r. uniemożliwiły pracę. Wyjaśniła nadto, że usunięcie awarii wymagało wyłączenia zasilania w całym budynku, co było możliwe dopiero w dniach wolnych od pracy – 26 i 27 marca 2022 r. Na tę okoliczność spółka załączyła do akt zaświadczenie wystawione przez przedsiębiorstwo usuwające awarię. Postanowieniem z 20 lipca 2022 r. organ odmówił spółce przywrócenia terminu wskazując, że wniosek złożyła z uchybieniem trzydziestodniowego terminu wynikającego z art. 1 pkt 25 ustawy z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U., poz. 2255). Zostało ono utrzymane w mocy postanowieniem z 29 września 2022 r. W jego uzasadnieniu wskazano, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu w rozumieniu art. 58 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000) – zwanej dalej "k.p.a.". W ocenie organu problem ze sprzętem komputerowym nie jest okolicznością uzasadniającą przywrócenie terminu, dlatego że spółka powinna stworzyć kopię kluczy i certyfikatów do systemu obsługi dofinansowań i refundacji, które mogą być przenoszone na inny komputer na dowolnym nośniku i skorzystać z możliwości przesłania pisemnego wniosku pocztą, zgodnie z art. 26c ust. 1a ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573). Poza tym awaria sprzętu komputerowego powinna być wkalkulowana w ryzyko prowadzonej działalności gospodarczej, a ponadto pracodawca powinien przechowywać dokumentację pracowniczą także w wersji papierowej i w razie potrzeby z niej skorzystać. W przypadku braku niezbędnych informacji co do tego, jak się zachować, beneficjent powinien zwrócić się o udzielenie stosownych informacji do organu.

Oddalając skargę Sąd pierwszej instancji ocenił zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem podzielając stanowisko organu co do tego, że pracodawca powinien – w razie awarii komputera – przesłać dokumenty w formie pisemnej pocztą. Nie dopatrzył się naruszenia przepisów art. 6, art. 7, art. 8 § 1 ani art. 58 § 1 i 2 k.p.a.

Od tego wyroku skarżąca wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości i formułując zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Dotyczyły one art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 § 2 k.p.a. polegające na stwierdzeniu przez Sąd pierwszej instancji, że organ prawidłowo ustalił ze strona nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, kiedy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynikało, że skarżący nie mógł prowadzić prawidłowo swojej działalności biurowej, art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 8 § 1 k.p.a. poprzez stwierdzenie, że Sąd pierwszej instancji, że organ wydając zaskarżone postanowienie nie naruszył zaufania strony do organów administracji publicznej, podczas gdy postępowanie nosi cechy tendencyjnego, podlegającego zmianie, prowadzenia postępowania z utwierdzeniem skarżącego, że powodem odmowy przywrócenia terminu jest niedochowanie terminu do złożenia wniosku, a także wydania postanowienia na podstawie okoliczności niestanowiącej przedmiotu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na niekorzyść skarżącego, przyjęcie że skarżący nie spełnił wymogu uprawdopodobnienia braku winy, podczas gdy podstawą wszczęcia postępowania i przedmiotem postępowania dowodowego była okoliczność już ustalona, art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez błędne stwierdzenie, że Sąd pierwszej instancji, że organ przeprowadził postępowanie dowodowe w sposób wyczerpujący, a rozpatrzenie materiału dowodowego nastąpiło w sposób pełny i prawidłowy, art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 15 k.p.a. poprzez stwierdzenie, że Sąd pierwszej instancji że niezastosowanie przepisu i dokonanie analizy sprawy jest prawidłowe, art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 139 k.p.a. poprzez stwierdzenie przez Sąd pierwszej instancji, że organ odwoławczy nie naruszył tego przepisu.

Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest uzasadniona, dlatego że zaskarżony wyrok wydano z naruszeniem części przywołanych w środku odwoławczym przepisów.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że przywoływany przez organ i Sąd pierwszej instancji art. 58 § 1 k.p.a. nie mógł stanowić podstawy wydanego postanowienia ani elementu wzorca kontroli sądowej w tej sprawie, dlatego że wyznaczony w § 4 ust. 1 rozporządzenia termin na złożenie wniosku o miesięczne dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych ma charakter terminu prawa materialnego. Tymczasem przepisy k.p.a. odnoszą się do terminów natury procesowej. Terminy prawa materialnego co do zasady nie podlegają przywróceniu, ale ustawodawca może taką możliwość przewidzieć i z takiego rozwiązania w przypadku wspomnianego wniosku pracodawcy skorzystał.

Uchybienie to jednak nie mogło wywrzeć żadnego wpływu na wynik sprawy, bowiem konstrukcja § 4 ust. 4 rozporządzenia jest zbliżona do tej, którą przyjęto w art. 58 § 1 k.p.a., zatem przesłanki przywrócenia terminu zostały zidentyfikowane przez organ i Sąd pierwszej instancji prawidłowo. W pozostałym zakresie, organ obowiązany był stosować przepisy k.p.a., zgodnie z odesłaniem zamieszczonym w art. 45 ust. 3a ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji co do tego, że przesłanka braku winy w kontekście instytucji przywrócenia terminu traktowana jest w orzecznictwie sądowym rygorystycznie. Brak winy definiuje się w orzecznictwie jako sytuacje nagłe i niezależne od wiedzy i woli zainteresowanego, bliskie pojęciu siły wyższej (tak wyrok NSA z 11 kwietnia 2018 r., II OSK 2401/17, LEX nr 2480695), choć sformułowaniem tym przepis się nie posługuje. Za zdarzenia, w przypadku których należy przyjąć brak winy w uchybieniu terminu uznaje się w szczególności pożar, powódź, huragan, przerwę w komunikacji, strajk, nagłą i ciężką chorobę (zob. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2021, s. 364). Badając przesłankę braku winy, orzecznictwo sądowe posługuje się kryterium obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy (tak NSA w wyroku z 15 listopada 2017 r., II OSK 94/17, LEX nr 2481484). Stanowisko to wywodzi się z formułowanego wobec strony obowiązku zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych (tak NSA w wyroku z 16 lutego 2017 r., II GSK 1503/15, LEX nr 2286253).

Za uzasadniającą przywrócenie terminu okoliczność uznaje się tylko taką, która stanowi przeszkodę nie do przezwyciężenia, niedającą się usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (tak NSA w wyroku z 14 czerwca 2017 r., II OSK 2627/15, LEX nr 2342745). W konsekwencji nawet lekkie niedbalstwo wyklucza brak winy (zob. wyrok NSA z 5 kwietnia 2017 r., II GSK 5163/16, LEX nr 2353519). Co więcej, uznaje się że przy ocenie zasadności wniosku: "Należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu" (tak NSA w wyroku z 10 stycznia 2018 r., II OSK 1370/16, LEX nr 2442231).

Przy ocenie prośby o przywrócenie terminu organ obowiązany jest uwzględniać wynikające z przepisu art. 7 k.p.a. zasady uwzględnienia słusznego interesu obywatela i dochodzenia prawdy obiektywnej (dokładnego wyjaśnienia sprawy) – w tym przypadku sprowadzających się do weryfikacji wiarygodności okoliczności, na które powołał się zainteresowany, podając przyczynę niedopełnienia w terminie określonych czynności procesowych (zob. wyrok NSA z 6 października 2006 r., I OSK 1330/05, LEX nr 289259).

Ta ostatnia uwaga w tej sprawie nabiera szczególnego znaczenia, dlatego że zarówno organ, jak i Sąd pierwszej instancji rozważały sytuację skarżącej spółki biorąc pod uwagę awarię sprzętu komputerowego, nie zaś wyłączenia zasilania, a zatem sytuacji zdecydowanie bardziej skomplikowanej i trudniejszej do pokonania. Być może z tego powodu odwołano się możliwości skorzystania z innego komputera, wydrukowania pisma i wysłania go pocztą. Tymczasem przypadek skarżącej nie polegał na niemożności posłużenia się komputerem, lecz skorzystania z jakiegokolwiek sprzętu w celu wypełnienia obowiązku publicznoprawnego. Co więcej, organ sugerował w zaskarżonym do Sądu pierwszej instancji postanowieniu, że należało zasięgnąć informacji, pouczenia od organu, jak w tej sytuacji się zachować, tak jakby w ten sposób można było ominąć powstały problem. Niezrozumiałe jest powołanie się przez organ i Sąd pierwszej instancji na obowiązek pracodawcy posiadania dokumentacji pracowniczej, bowiem jego wykonywanie nie ma bezpośredniego wpływu na realizację powinności wysłania wniosku o wypłatę dofinansowania do organu.

Awaria zasilania zdecydowanie należy do okoliczności, które wyczerpują znamię braku winy w dopełnieniu czynności procesowej, jeżeli ma charakter trwały i blokujący uruchomienie sprzętu niezbędnego do sporządzenia i wydrukowania bądź przesłania online pisma do organu. Nie można oczekiwać, by skarżąca spółka tego rodzaju sytuacji zapobiegła, bądź ją przewidziała. Wzorzec starannego przedsiębiorcy nie obejmuje eliminowania sytuacji nadzwyczajnych i niepoddających się zatamowaniu w ramach normalnej przezorności gospodarczej. Od przedsiębiorcy nie można oczekiwać tego, by podejmował aktywność nadzwyczajną, na wypadek zdarzeń, których przewidzieć ani tym bardziej zaplanować nie można.

Zasadne zatem okazały się zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ bowiem dokonał oceny wniosku skarżącego biorąc pod uwagę jedynie fakt awarii sprzętu komputerowego, nie zaś braku zasilania. Z tego powodu analiza wniosku skarżącego w odniesieniu do przesłanki braku winy w uchybieniu terminu była wadliwa, prowadząc do nieprawidłowych wniosków. Postępowanie prowadzone w ten sposób z całą pewnością nie wzbudza zaufania jednostki do organu, co czyni również zarzut naruszenia art. 8 § 1 k.p.a. trafnym.

Niedostrzeżenie tych uchybień przez Sąd pierwszej instancji, a właściwie powielenie argumentacji organu doprowadziło do zasadności przypisania zaskarżonemu wyrokowi powyższych naruszeń.

Nie są natomiast zasadne zarzuty naruszenia art. 15 ani 139 k.p.a., dlatego że – jak prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji – powoływane przez stronę skarżącą okoliczności wręcz świadczą o przestrzeganiu tych przepisów, nie zaś o popełnieniu uchybień. Wyjaśnić bowiem należy, że istota dwuinstancyjności postępowania administracyjnego polega zasadniczo na dwukrotnym, merytorycznym rozpoznaniu sprawy. Skoro – jak zasadnie z kolei argumentowała skarżąca spółka – postanowienie organu pierwszej instancji wydano z naruszeniem prawa, to obowiązkiem organu odwoławczego było wyeliminowanie tych uchybień i rozpoznanie wniosku zgodnie z jego przedmiotem.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ weźmie pod uwagę to, że nagła i nieprzewidziana awaria zasilania stanowi okoliczność świadczącą o braku winy w rozumieniu § 4 ust. 4 rozporządzenia i dokona oceny wniosku skarżącej spółki zgodnie z zasadą uwzględnienia słusznego interesu strony i dochodzenia prawdy obiektywnej (dokładnego wyjaśnienia sprawy)

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i postanowienia organu administracji publicznej.