II SA/Op 249/16 - Wyrok

Data orzeczenia	2016-08-09	
Data wpływu	2016-05-12	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu	
Sędziowie	Daria Sachanbińska /przewodniczący/
Elżbieta Naumowicz /sprawozdawca/
Grzegorz Gocki	
Symbol z opisem	6320 Zasiłki celowe i okresowe	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2015 nr 0 poz 163; art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 2, art. 7, art. 8 ust. 3, art. 41 pkt 1; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz – spr. Protokolant St. sekretarz sądowy Mariola Krzywda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 października 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego oddala skargę.	
Uzasadnienie
T. R., reprezentowany przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 października 2015 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Nysy z dnia 6 sierpnia 2015 r., nr [...], którą odmówiono przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na zakup węgla i drewna.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z dnia 23 lipca 2015 r. T. R. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie o objęcie go pomocą w zakresie przyznania pomocy na zakup opału. Wskazał, że mieszka w lokalu socjalnym, który "po połowie" ogrzewany jest elektrycznie i piecowo, natomiast posiadane środki nie pozwalają na zakup opału w formie węgla i drzewa.

Po przeprowadzeniu w dniu 31 lipca 2015 r. przesłuchania strony, Kierownik Działu Świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, działający z upoważnienia Burmistrza Nysy, decyzją z dnia 29 czerwca 2015 r., nr [...], odmówił przyznania T. R. wnioskowanego świadczenia. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 2, art. 8, art. 39 i art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163), zwanej dalej ustawą. Organ ustalił, że T. R. jest żonaty, lecz pomimo zmiany stanu cywilnego prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; żona zamieszkuje oddzielnie pod innym adresem - przy ul [...], małżonkowie posiadają całkowitą rozdzielność majątkową, przy czym żona – J. M., przesłuchana w dniu 12 listopada 2014 r. w charakterze świadka, podała do protokołu, że odwiedza męża w ciągu dnia i nocy, gotuje, sprząta i opiekuje się nim. Organ podał poza tym, że w obecnym mieszkaniu socjalnym, w kuchni i łazience nie ma instalacji gazowej, są natomiast dwa piece kaflowe w dwóch pokojach oraz grzejniki elektryczne. Dalej stwierdził, że źródłem utrzymania wnioskodawcy w czerwcu 2015 r. była renta inwalidzka, która po potrąceniach wyniosła 726,71 zł. Suma należności alimentacyjnych na rzecz dwóch synów T. R. stanowiła w czerwcu 2015 r. kwotę 392,72 zł, co wynika z zaświadczenia komornika z dnia 10 lipca 2015 r. Natomiast wydatki za telefon i internet wyniosły 115 zł, za energię elektryczną 140 zł oraz za czynsz i leki odpowiednio 100 zł i 39,84 zł. Ponadto organ odnotował, że z protokołu przesłuchania wnioskodawcy z dnia 31 lipca 2015 r. wynika, że jego problemy zdrowotne poszerzyły się oraz że posiada zadłużenie u znajomych w wysokości 4.000 zł. Wskazał dalej organ, że warunki mieszkaniowe wnioskodawcy są bardzo dobre, mieszkanie jest wyremontowane, zaś z uwagi na panujące dodatnie temperatury nie ma potrzeby ogrzewania mieszkania, stąd zakup opału nie stanowi obecnie niezbędnej potrzeby. Następnie organ stwierdził, że dochód wnioskodawcy przekracza ustawowe kryterium, ustalone zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej, które wynosi 542 zł, zatem wnioskodawca nie kwalifikuje się do otrzymania pomocy w formie zasiłku celowego. Odnosząc się do żądania strony dotyczącego przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, organ wskazał na wynikającą z art. 2 ustawy zasadę subsydiarności i podkreślił, że osoby zwracające się o pomoc społeczną zobowiązane są przede wszystkim do wykorzystania własnych środków, możliwości i uprawnień, zaś rodzaj, forma i rozmiar pomocy muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych Ośrodka. Ze względu na ograniczony budżet, jakim dysponuje organ, przyznawanie pomocy uzależnione jest od liczby osób ubiegających się o pomoc oraz od wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organ stwierdził, że T. R. jest objęty pomocą społeczną od roku 1994, a jego choroba i niepełnosprawność występuje od dłuższego czasu. Posiada stały, comiesięczny dochód z tytułu renty, stąd jego sytuacja nie zmienia się od wielu lat. W związku z tym nie może oczekiwać, że świadczenia z pomocy społecznej staną się regularną formą wspomagania, gdyż zasiłek specjalny nie jest świadczeniem stałym. Ponadto wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, co zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zobowiązuje małżonków do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny. Zaznaczył przy tym organ, że T. R. otrzymuje wsparcie od żony, która oświadczyła, iż nie zamieszkuje wspólnie z wnioskodawcą, jednak w ciągu dnia i nocy przebywa w mieszkaniu, sprząta, robi zakupy, jest w stałym kontakcie telefonicznym, pomaga dojść do placówek służby zdrowia, załatwia wspólnie sprawy urzędowe i wykonuje z wnioskodawcą ćwiczenia rehabilitacyjne. Ponadto, żona wnioskodawcy otrzymuje specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad mężem w wysokości 520 zł miesięcznie, przyznany do 31 października 2015 r. Zdaniem organu, na tle innych osób samotnych, obłożnie chorych i pozbawionych całkowicie wsparcia, sytuacji wnioskodawcy, który porusza się samodzielnie za pomocą kul, nie można uznać za szczególnie uzasadniony, wyjątkowy przypadek. Ponadto organ zauważył, że wnioskodawca od sierpnia 2010 r. nie odebrał przyznanych mu świadczeń z pomocy społecznej, które na dzień wydania decyzji wynoszą 3.800 zł, gdy tymczasem nie wskazał żadnych istotnych przyczyn niepodejmowania tych środków, które mogłyby zostać przez wnioskodawcę przeznaczone na zaspokojenie jego potrzeb. W ocenie organu, oznacza to, że wnioskodawca radzi sobie bez pomocy finansowej OPS, a nieodebrane środki mógłby w każdej chwili wykorzystać na zaspokojenie wskazywanych potrzeb. Zdaniem organu, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy brak jest zatem podstaw do przyznania pomocy w trybie art. 41 ustawy o pomocy społecznej, gdyż nie można sytuacji wnioskodawcy uznać za przypadek szczególnie uzasadniony. Organ przedstawił też szczegółową analitykę rozdysponowania posiadanych środków finansowych na zasiłki celowe w lipcu 2015 r. i wskazał, że dysponował kwotą 60.833 zł, wpłynęło 755 podań o pomoc, w tym 208 wniosków o przyznanie zasiłku celowego. Wysokość zasiłków celowych kształtowała się w granicach 40-250 zł, zaś przeciętna wysokość zasiłku dla rodzin wynosi 80 zł, a dla osób samotnych 50 zł. W lipcu 2015 r. przyznano 464 zasiłki celowe, w tym 22 świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego. Stwierdził ponadto organ, że przyznanie świadczeń z pomocy społecznej nie jest prawem bezwarunkowym i na Ośrodku Pomocy Społecznej nie ciąży obowiązek zaspokojenia wszystkich potrzeb osób ubiegających się o przyznanie pomocy.

Nie godząc się z tą decyzją T. R. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu odwołanie, w którym wskazał na stan swojego zdrowia oraz stwierdził, że niewystarczające środki uzyskiwane tytułem świadczenia rentowego spowodowały, że jest zadłużony na kwotę ok. 80.000 zł. Ponadto podniósł, że nie jest właścicielem wskazywanej przez organ kwoty niepodjętych świadczeń z pomocy społecznej, gdyż jej dysponentem jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu i pobranie tej sumy może skutkować konsekwencjami prawnymi.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu nie uwzględniło odwołania i opisaną na wstępie decyzją z dnia 29 października 2015 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznając, że odpowiada ona prawu. W uzasadnieniu, po zreferowaniu stanu faktycznego sprawy, powołano mające zastosowanie w niniejszej sprawie przepisy ustawy o pomocy społecznej, tj. art. 7, oraz 8 ust. 3 i 4, art. 39 ust. 1, art. 41 pkt 1. Organ odnotował też zmianę wysokości kryterium dochodowego, które na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, od dnia 1 października 2015 r. wynosi dla osoby samotnie gospodarującej kwotę 634 zł, a dla osoby w rodzinie - 514 zł. Kolegium ponownie przeanalizowało sytuację materialną oraz zdrowotną wnioskodawcy, stwierdzając, że jest on osobą bierną zawodowo, samotnie gospodarującą, niepełnosprawną w stopniu znacznym, zamieszkującą w dwupokojowym mieszkaniu socjalnym. Następnie przedstawiło szczegółowo sposób wyliczenia dochodu T. R. z czerwca 2015 r., tj. z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, i podało, że według zaświadczania ZUS z dnia 27 lipca 2015 r. renta za czerwiec 2015 r. wyniosła 1.070,61 zł brutto, do której przysługuje dodatek pielęgnacyjny w kwocie 208,17 zł, natomiast zaliczka na podatek i składka na ubezpieczenie zdrowotne wyniosły 159,35 zł. Ponadto z pisma komornika sądowego z dnia 10 lipca 2015 r. wynika, że w czerwcu 2015 r. na rzecz synów wnioskodawcy – D. i D. przekazano alimenty wynoszące po 196,30 zł, tj. łącznie 392,72 zł. Kolegium stwierdziło, że tak ustalona kwota dochodu wynosiła po potrąceniach 726,71 zł i przekracza ona kryterium dochodowe wynoszące 634 zł, dlatego brak jest podstaw przyznania zasiłku celowego na zgłaszane potrzeby. Zdaniem organu odwoławczego, zasadnie organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskowanej pomocy w formie zasiłku, o jakim mowa w art. 41 pkt 1 ustawy. Na podstawie tego przepisu Kolegium wyjaśniło, że specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi, może zostać przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Organ odwoławczy zaakcentował, że powyższa forma pomocy może być więc przyznana niezależnie od dochodu, jedynie w wyjątkowych, nadzwyczajnych przypadkach, które są niezależne od strony, a decyzja w tym zakresie ma charakter uznaniowy, co wynika z konstrukcji w art. 41 pkt 1 ustawy, który wskazuje, że organ "może" przyznać ten zasiłek. Wskazując na orzecznictwo sądowoadministracyjne, Kolegium stwierdziło, że wydając decyzję w tym przedmiocie, organ powinien ocenić sytuację zdrowotną i życiową wnioskodawcy oraz wziąć pod uwagę okoliczności danej sprawy, a zwłaszcza powody ubiegania się o świadczenie oraz rodzaj posiadanych przez organ środków, jak też potrzeby innych osób uprawnionych do świadczeń z pomocy społecznej. Długotrwałe i liczne choroby oraz związane z nimi wydatki na leki wprawdzie wpływają na wysokość środków przeznaczanych na realizację innych potrzeb bytowych, w tym na żywność i opał, jednak stan ten nie ma charakteru okazjonalnego, niecodziennego, czy też nadzwyczajnego, lecz jest statyczny i permanentny. Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" stanowi sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia mimo przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. Za odmową przyznania tego świadczenia może też przemawiać ograniczona ilość środków finansowych na pomoc społeczną, bardzo liczna grupa osób oczekujących na wsparcie, jak też poziom dotychczas udzielonej pomocy. Analizując sytuację wnioskodawcy, Kolegium stwierdziło, że jest ona ustabilizowana i nie mieści się w pojęciu "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy. Wnioskodawca ma stałe źródło dochodu, gdyż pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy. Organ odwoławczy podkreślił, że T. R. pozostaje w związku małżeńskim i pomimo prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego ma prawo oczekiwać pomocy ze strony małżonki w pokonaniu swoich trudności materialnych. Według Kolegium, jakkolwiek dochód wnioskodawcy jest niski (ale przekracza ustawowe kryterium dochodowe), to w jego sytuacji życiowej brak jest szczególnie uzasadnionych przypadków przemawiających za przyznaniem specjalnego zasiłku celowego. Odnosząc się do argumentów odwołania Kolegium podkreśliło, że fakt posiadania zadłużenia, czy też niska - w ocenie strony - kwota renty, nie stanowią szczególnie uzasadnionych okoliczności. Taką okolicznością nie jest też potrącanie z renty wnioskodawcy alimentów na jego synów. Kolegium zwróciło uwagę, że wniosek o przyznanie pomocy na zakup opału został złożony w lipcu 2015 r. W związku z tym za organem pierwszej instancji powtórzyło, że zgłoszona potrzeba nie mieści się w kategorii "niezbędnej potrzeby", gdyż w lipcu nie ma potrzeby ogrzewania mieszkania. W tej sytuacji przyznanie pomocy na wskazywany we wniosku cel tym bardziej nie znajdowało uzasadnienia, co nie pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Według Kolegium, nie mogą uzasadniać przyznania specjalnego zasiłku celowego wskazywane przez wnioskodawcę w toku przesłuchania argumenty, że jego zamiarem jest wcześniejsze zaplanowanie zakupu opału i systematyczne dokonywanie tego zakupu.

Na skutek wniosku T. R., złożonego w dniu 26 stycznia 2016 r., postanowieniem referendarza sądowego z dnia 8 marca 2016 r., sygn. akt II SO/Op 6/16, przyznano skarżącemu prawo pomocy w formie ustanowienia adwokata. Następnie, ustanowiony z urzędu pełnomocnik wystąpił do tut. Sądu z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 października 2015 r.

W skardze złożonej wraz z wnioskiem, pełnomocnik domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenia kosztów zastępstwa udzielonego z urzędu. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 10 § 1 K.p.a. w zw. z art. 85 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., polegające na przeprowadzeniu pobieżnego postępowania dowodowego oraz nieuwzględnienie zarzutów podniesionych w odwołaniu, a nadto naruszenie art. 6 w zw. z art. 7 i art. 77 K.p.a. poprzez naruszenie zasady praworządności, którą powinien kierować się organ drugiej instancji, a także błędną wykładnię przepisów prawa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o odrzucenie skargi z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia, a w przypadku jego przywrócenia - o oddalenie skargi, podtrzymując w całości argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 31 maja 2016 r., sygn. akt II SA/Op 249/16, tut. Sąd przywrócił termin do wniesienia skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647, z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego i trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku natomiast braku wskazanych uchybień skarga podlega oddaleniu na mocy art. 151 P.p.s.a.

Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 października 2015 r., utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji, odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego.

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych powyżej kryteriów, kontrola legalności wykazała, że zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja wydana w pierwszej instancji, odpowiadają przepisom prawa.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie stanowią przepisy powołanej już wyżej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W myśl zasad ogólnych, wyrażonych w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1, 3 i 4 tej ustawy, pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz służy wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwieniu im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Natomiast według art. 7 ustawy, pomocy udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, trudności w integracji cudzoziemców (...), trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej.

Jak wynika z powyższych przepisów, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo w sytuacjach, w których osoba lub rodzina nie są w stanie samodzielnie podołać niekorzystnym okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków, w tym od całokształtu sytuacji życiowej osoby bądź rodziny, a także od zakresu środków publicznych przeznaczonych na ten cel. Oznacza to, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, nawet jeśli jest ona związana z okolicznością mieszczącą się w katalogu określonym w art. 7 ustawy, nie jest prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej, będące dysponentami środków publicznych, przeznaczonych na realizację zadań pomocy społecznej. Skarżący, jako osoba niepełnosprawna i bierna zawodowo, niewątpliwie był uprawniony do ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej. W złożonym wniosku domagał się udzielenia świadczeń w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup węgla i drewna. W toku postępowania, w dniu 31 lipca 2015 r. wyjaśnił do protokołu przesłuchania, że konieczność zakupu opału znacznie obciąża jego budżet domowy, w związku z czym zakup opału na zimę chce zaplanować już wcześniej i zakupu tego dokonywać systematycznie.

W świetle tak sprecyzowanego żądania, w pierwszej kolejności dostrzec należy, że skarżący jest w rozumieniu ustawy osobą samotnie gospodarującą. Niewątpliwie uzyskiwany dochód przekracza określone ustawowo kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, które do dnia 1 października 2015 r. ustalone było w § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823) i na dzień złożenia wniosku wynosiło 542 zł, natomiast od 1 października 2015 r. określone jest w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058) i w dacie wydania zaskarżonej decyzji wynosi 634 zł. Stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych (pkt 1); składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach (pkt 2); kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (pkt 3). Na zasadzie art. 8 ust. 4 ustawy, do tak ustalonego dochodu nie wlicza się: jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego (pkt 1); zasiłku celowego (pkt 2); pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty (pkt 3); wartości świadczenia w naturze (pkt 4); świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych (pkt 5); dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego (pkt 6). Na tle tych przepisów stwierdzić przyjdzie, że konstruując pojęcie "dochodu" na użytek ustawy, prawodawca precyzyjnie wskazał składniki, jakie podlegają odliczeniu od dochodu stanowiącego podstawę przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, jak i te, które nie są do niego wliczane. Katalog wyłączeń jest katalogiem zamkniętym, co oznacza, że wszystkie inne składniki - poza wymienionymi przez ustawodawcę - podlegają wliczeniu do dochodu.

Uwzględniając powyższe rozważania prawne oraz zgromadzone w sprawie dowody, stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organy obu instancji prawidłowo ustaliły dochód skarżącego z czerwca 2015 r., tj. stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy - z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy poprawnie, w oparciu o aktualne zaświadczenia organu rentowego oraz komornika sądowego, wyliczył dochód skarżącego i precyzyjnie przedstawił sposób ustalenia tej kwoty, wskazując składniki podlegające uwzględnieniu przy ustalaniu dochodu, w postaci renty inwalidzkiej w kwocie brutto oraz dodatku pielęgnacyjnego. Prawidłowo też, zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy, dochód ten pomniejszył o kwotę zaliczki na podatek, wynoszącą 63 zł oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 96,35 zł, jak również kwotę 392,72 zł przekazaną na poczet alimentów. Prawidłowo wśród pomniejszeń od dochodu nie uwzględniono kwoty kosztów komorniczych, wskazanej w zaświadczeniu komornika sądowego z dnia 10 lipca 2015 r. w wysokości 78,31 zł, gdyż w świetle art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy, należności komornicze uiszczane w związku z obsługą egzekucji zaległych świadczeń nie mieszczą się w pojęciu "kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób", o jakiej mowa w tym przepisie. Zasadnie stwierdziły więc organy, że tak ustalony dochód wyniósł 726,71 zł i przekroczył wymagane kryterium dochodowe, a w konsekwencji, złożony wniosek zasadnie został rozpatrzony wyłącznie na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

W świetle tego przepisu, przyznanie świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego ma charakter wyjątkowy. Skoro ustawodawca zastrzegł, że świadczenie to jest przyznawane jedynie "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", to przypadek uzasadniający przyznanie tego świadczenia nie może należeć do przypadków zwykłych, powszechnych, zazwyczaj występujących. Nie muszą przy tym zostać spełnione ogólne kryteria otrzymania pomocy, w tym nie obowiązują limity dochodu określone w art. 8 ustawy. Jak wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego utrwalonego już na gruncie tego przepisu, pojęcie "szczególnie uzasadniony przypadek" określa sytuację życiową osoby lub rodziny, wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, okazjonalnych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec. Jest to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych pozwala stwierdzić, że zaistniały zdarzenia drastyczne w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe. Są to więc zdarzenia, które występują całkowicie wyjątkowo, incydentalnie, są zbiegiem wielu niefortunnych zdarzeń, niemożliwych do przewidzenia i przeciwdziałania (por. wyroki NSA: z 31 marca 2016 r., I OSK 2088/14; z 4 listopada 2015 r., I OSK 3021/14; z 21 maja 2015 r., I OSK 2995/13; z 27 marca 2014 r., I OSK 1388/12; z 18 lipca 2013 r., I OSK 2625/12; z 28 sierpnia 2008 r., I OSK 1416/07, dostępne, tak jak wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu, na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zasadnie wskazano więc w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na obowiązek badania przez organ pomocy społecznej sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc pod kątem wystąpienia "przypadku szczególnie uzasadnionego". Zgodzić też trzeba się ze stanowiskiem, wedle którego przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie jest obowiązkiem organu, tak jak ma to miejsce w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Szczególne przypadki, o jakich mowa w art. 41 pkt 1 ustawy, muszą być wyraziste i odmienne od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego. Należy przyjąć, że specjalny zasiłek celowy winien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód wnioskodawcy przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a jednocześnie nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej (por. wyrok NSA z 2 kwietnia 2014 r., I OSK 615/13).

Odnotowania ponadto wymaga, jak trafnie dostrzegły to organy, że decyzja o przyznaniu pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w art. 41 ustawy zapis, iż tego rodzaju zasiłek "może być przyznany". Powoduje to, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do jego otrzymania, nie każda osoba musi go otrzymać. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań. Ośrodki pomocy dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy znaczną liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również zawsze udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zasadnie wskazuje się, że uznanie administracyjne pozwala organowi administracyjnemu na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe przy uwzględnieniu celów pomocy społecznej, możliwości finansowych organu oraz liczby osób wnioskujących o udzielenie tej formy świadczenia. Organ nie ma obowiązku spełnienia każdego żądania osoby ubiegającej się o pomoc, gdyż uwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych oznacza z jednej strony uwzględnienie sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej świadczeniobiorcy, z drugiej zaś uwzględnienie możliwości finansowych organu pomocy (por. wyrok NSA z 2 sierpnia 2012 r., I OSK 407/12).

Działanie organu w sferze uznania administracyjnego powoduje, że dokonywana przez sąd kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, nie naruszając zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych obejmuje więc proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu czy wszechstronność oceny faktów. Dotyczy ona zatem jedynie tej części treści decyzji uznaniowej, która jest powiązana z kryteriami prawnymi, natomiast nie obejmuje tej części treści rozstrzygnięcia, która wiąże się z realizowaniem określonej polityki administracyjnego stosowania prawa (rozumienia celowości administracyjnej czy roli słuszności w kształtowaniu treści decyzji) w ramach luzów decyzyjnych stworzonych przez podstawy decyzji uznaniowej (por. wyroki NSA: z 8 maja 2015 r., I OSK 2886/13; z 30 marca 2012 r., I OSK 115/12; z 20 kwietnia 2010 r., I OSK 130/10).

Dokonując kontroli w tak określonych granicach, Sąd uznał, że w rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej we właściwie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, który znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym, zebranym w sposób wyczerpujący, a nie pobieżny. Prawidłowo także organy zastosowały odpowiednie przepisy prawa materialnego oraz dokonały oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie administracyjne, a więc - wbrew zarzutom skargi - zgodnie z art. 7 i art. 77 K.p.a. Na tej podstawie zasadnie przyjęły, że ustalone i uwzględnione okoliczności, mające wpływ na podjęte rozstrzygnięcie, uzasadniały odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. W tym też zakresie Sąd nie stwierdził naruszenia mających zastosowanie w rozpoznawanej sprawie przepisów prawa materialnego, w tym wadliwej ich wykładni.

Zdaniem Sądu, organy szczegółowo przeanalizowały zarówno sytuację osobistą, jak i majątkową skarżącego i swoje stanowisko uzasadniły w sposób należyty. Skarżący jest objęty systematyczną pomocą społeczną Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie w różnych formach, o czym Sądowi wiadomym jest z urzędu. Ponadto ma zabezpieczone podstawowe potrzeby życiowe, pobiera rentę inwalidzką oraz dodatek pielęgnacyjny z tytułu całkowitej niezdolności do pracy orzeczonej na stałe, stąd jego sytuację można uznać za utrwaloną. W realiach rozpoznawanej sprawy za trafne należy uznać stanowisko organów, że nie zachodzą żadne szczególne okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia. W tym zakresie organy zasadnie dokonały oceny hierarchii potrzeb. Zaakceptować trzeba pogląd, że zgłoszonej w okresie letnim potrzeby w postaci zakupu opału, nie sposób uznać za niezbędną potrzebę, która powinna być rozpatrywana w kategoriach "nadzwyczajnych okoliczności" w sytuacji życiowej wnioskodawcy, nawet jeśli motywowana jest zapobiegliwością i zamiarem sukcesywnego gromadzenia zapasów na okres grzewczy. Powtórzyć przyjdzie, że istotą specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy, jest jego wyjątkowość i o możliwości przyznania tego świadczenia decyduje wyłącznie fakt zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności w sytuacji życiowej strony. Celnie wywodziło Kolegium, że również faktu posiadania przez skarżącego zadłużenia, a także potrącania ze świadczenia rentowego wnioskodawcy należności alimentacyjnych w wyniku egzekucji komorniczej, nie można uznać za szczególnie uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 41 pkt 1 ustawy, rozumiany w sposób podany wyżej. Zasadnie również zwróciło Kolegium uwagę na wynikający z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek małżonków przyczyniania się - nawet pomimo prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych - do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli.

Nie bez znaczenia dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia podjętego w niniejszej sprawie jest ponadto wskazany w decyzji organu pierwszej instancji fakt nieodebrania przez skarżącego kwoty świadczeń wynoszącej 3.800 zł, jak też wysokość środków finansowych pozostających w dyspozycji OPS w Nysie i duża liczba osób zgłaszających wnioski o udzielenie pomocy i wymagających wsparcia. W świetle zasad zawartych w art. 3 ust. 3 i 4 ustawy, nie ulega wątpliwości, że wobec przedstawionych przez organ pierwszej instancji danych, dotyczących rozmiaru oraz sposobu rozdysponowania posiadanych środków finansowych, niemożliwe jest zaspokojenie w ramach pomocy społecznej wszystkich potrzeb osób ubiegających się o taką pomoc, przy czym organ zobligowany jest dokonywać rozdziału tych środków w sposób umożliwiający skorzystanie ze wsparcia jak największej liczbie osób i rodzin wymagających pomocy.

Z przyczyn wskazanych powyżej, brak jest podstaw aby przyjąć, że odmowa przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego nastąpiła z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Organy dokonały wyczerpujących ustaleń odnośnie aktualnej sytuacji życiowej i materialnej skarżącego i w tym kontekście rozważyły zasadność przyznania pomocy pod kątem istnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". W realiach rozpoznawanej sprawy należy zaakceptować stanowisko, że nie zachodzą żadne szczególne okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy, z przeznaczeniem na potrzeby zgłoszone we wniosku, w postaci zakupu węgla i drewna. Odmawiając przyznania wnioskowanego przez skarżącego świadczenia, stosownie do art. 107 § 3 K.p.a., organy wskazały podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia, wyjaśniając jego motywy. W ocenie Sądu, nie doszło do naruszenia przepisów prawa wskazywanych w skardze. W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy - utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji - prawidłowo odniósł się do zarzutów odwołania istotnych dla rozpatrzenia sprawy. Natomiast argumentacja skarżącego, że nie może on korzystać z kwoty nieodebranych świadczeń z pomocy społecznej, gdyż pozostają one w dyspozycji tut. Sądu, jest całkowicie błędna. Sąd nie dopatrzył się natomiast z urzędu innych naruszeń prawa uzasadniających uwzględnienie skargi.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.