Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2022 r. sprawy ze skargi E. K. na niewykonanie przez Prezydenta m.st. Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 października 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 526/15 1. wymierza Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 4000 (cztery tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje na rzecz skarżącej E. K. od Prezydenta m.st. Warszawy sumę pieniężną w wysokości 10000 (dziesięć tysięcy) złotych; 4. zasądza od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz skarżącej E. K. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pismem z dnia [...] marca 2022 r. E. K. (dalej jako "skarżąca"), reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta m.st. Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 października 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 526/15, na podstawie którego Sąd zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy do rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ozn. jako "[...]", dz. [...] i [...] – w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.

Skarżąca wskazała, że Prezydent nie wykonał powołanego wyroku mimo, iż termin wyznaczony przez Sąd już upłynął. Przy czym bezskuteczne pozostały wystosowane przez skarżących wezwania organu do wykonania wyroku, jak również nie odniosła skutku okoliczność kilkukrotnego wymierzenia organowi wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie grzywien za niewykonanie powołanego wyroku z 2015 r. Jednocześnie skarżąca wskazała, że organ od ponad 5 lat zwleka ze zleceniem wykonania operatu szacunkowego, od którego uzależniał załatwienie sprawy. Organ nie podejmował żadnych działań prowadzących do merytorycznego zakończenia sprawy. Czynności organu miały charakter pozorny, wręcz nieistotny dla załatwienia sprawy. W ocenie skarżącej lekceważenie wyroków Sądu, wskazuje na rażące i w pełni świadome naruszenia przez Prezydenta obowiązujących przepisów prawa oraz pogardę dla obywatela.

Wobec powyższego skarżąca wniosła o: 1) wymierzenie Prezydentowi grzywny w wysokości nie mniejszej niż 15 000 zł; 2) stwierdzenie, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3) przyznanie od Prezydenta na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości nie mniejszej niż 15 000 zł; 4) zasądzenie kosztów postępowania. Nadto skarżąca wniosła również o rozpoznanie niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Odpowiadając na skargę Prezydent wniósł o jej oddalenie oraz nie wyraził zgody na zastosowanie w niniejszej sprawie trybu uproszczonego.

Organ wskazał, że postępowanie prowadzone jest zgodnie z obowiązującą w Biurze Spraw Dekretowych procedurą postępowania w zakresie rozpatrywania wniosków złożonych w trybie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm.), stanowiącą załącznik do zarządzenia Prezydenta m.st. Warszawy nr [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. W toku prowadzonego postępowania konieczne jest zgromadzenie m.in. następujących dokumentów: dowód potwierdzający prawo własności do nieruchomości na dzień wejścia w życie ww. dekretu, tj. w dniu 21 listopada 1945 r.; dokumenty potwierdzające następstwo prawne wnioskodawców po byłych właścicielach nieruchomości; dokumenty stwierdzające czy działka była zabudowana w chwili wejścia w życie ww. dekretu; dokumenty określające przeznaczenie przedmiotowego terenu w planach zabudowy Warszawy na 1945 r. (tj. Ogólny Plan Zabudowania m.st. Warszawy zatwierdzony przez Ministerstwo Robót Publicznych dnia 11 sierpnia 1931 r.); dokumenty określające datę utraty posiadania gruntu przez dawnych właścicieli; dokumenty określające aktualnego właściciela gruntu; sprawdzenie istnienia przesłanek uzasadniających objęcie wnioskodawców lub ich następców prawnych układami indemnizacyjnymi; wykonanie opinii geodezyjnej przez geodetę uprawnionego w przedmiocie rozliczenia powierzchni gruntu w działkach ewidencyjnych. W toku tego prowadzonego postępowania organ podjął szereg czynności mających na celu zgromadzenie kompletnego materiału dowodowego, na podstawie którego możliwe będzie wydanie decyzji merytorycznie kończącej postępowanie o przyznanie odszkodowania za ww. grunt w trybie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami. O powyższym pełnomocnik stron został poinformowany pismem z dnia 5 listopada 2021 r., iż przewidywany termin wydania decyzji w przedmiotowej sprawie to 31 marca 2022 r. Termin ten nie został dochowany przez organ z uwagi na brak akt postępowania, które to zostały przesłane przy piśmie z dnia 5 listopada 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wraz ze skargą. Organ zwrócił nadto uwagę, że obowiązkiem wnioskodawcy, a tym bardziej profesjonalnego pełnomocnika występującego w sprawie nie jest tylko aktywność procesowa dotycząca ilości składanych skarg na Prezydenta m. st. Warszawy ale również udokumentowanie następstwa prawnego po dawnym właścicielu jak i pomoc w gromadzeniu materiału dowodowego niezbędnego do wydania rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Sąd może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 154 § 2 P.p.s.a.). Z kolei grzywnę, o której mowa w § 1, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów (art. 154 § 6 P.p.s.a.). Uwzględniając skargę sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 154 § 7 P.p.s.a.).

Przez niewykonanie wyroku należy rozumieć pozostawanie w bezczynności w podjęciu lub kontynuacji postępowania administracyjnego mającego na celu zakończenie sprawy decyzją administracyjną lub w innej formie przewidzianej prawem (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 578/12, Lex nr 1252111).

W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 1 października 2015 r. sygn. akt I SAB/Wa 526/15, zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy do rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ozn. jako "[...]" dz. [...] i [...], w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Jednocześnie Sąd stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Akta te wraz z prawomocnym powołanym wyżej wyrokiem wpłynęły do organu 2 grudnia 2015 r. i od tej daty, zgodnie z art. 286 § 2 P.p.s.a., rozpoczął swój bieg wyznaczony wyrokiem termin w jakim sprawa, w której organ pozostawał bezczyny, winna być rozpoznana. W konsekwencji upłynął on 2 lutego 2016 r.

Z akt sprawy wynika, że do dnia orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie, tutejszy Sąd wyrokiem z 17 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 468/16 wymierzył już organowi grzywnę w wysokości 500 zł w związku z niewykonaniem wyroku Sądu z dnia 1 października 2015 r. i stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Kolejnym orzeczeniem z 15 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1785/17, Sąd ponownie wymierzył organowi grzywnę w wysokości 2 000 zł i stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Na skutek kolejnej skargi wyrokiem z 12 lutego 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1867/18, Sąd po raz kolejny wymierzył organowi grzywnę, tym razem w wysokości

5 000 zł i ponownie stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku z 1 października 2015 r. miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Następnie wyrokiem z 16 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 435/19, Sąd ukarał organ grzywną w wysokości

1 000 zł za niewykonanie powyższego wyroku. Wówczas także stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z kolei, wyrokiem z 17 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 2168/19, Sąd ukarał organ grzywną w wysokości 6 000 zł za niewykonanie powyższego wyroku, stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i jednocześnie przyznał od organu na rzecz strony skarżącej kwotę pieniężną w kwocie 2 000 zł. Sąd ukarał organ za niewykonanie wyroku z 2015 r. także wyrokiem z 1 grudnia 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2337/20, gdzie wymierzył grzywnę w wysokości 6 000 zł i stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Przyznał również od organu na rzecz strony skarżącej kwotę pieniężną w kwocie 10 000 zł. Kolejnym orzeczeniem z dnia 26 stycznia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2672/21 Sąd wymierzył organowi grzywnę w wysokości 10 000 zł i stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Przyznał od organu na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną w łącznej kwocie 20 000 zł.

A zatem obecna skarga jest już ósmą skargą na niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 1 października 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 526/15. Pomimo więc uprzednich wielokrotnych wezwań stron do wykonania powyższego wyroku oraz wymierzenia orzeczeniami Sądu grzywien, a nawet sum pieniężnych w znacznej wysokości, za niewykonanie ww. wyroku z dnia 1 października 2015 r., Prezydent zawisłej przed nim sprawy administracyjnej nie rozstrzygnął. Do dnia orzekania w niniejszej sprawie wniosek odszkodowawczy nie został rozpatrzony, a tym samym organ nie wykonał wyroku z 1 października 2015 r.

Skoro zatem Prezydent w terminie wyznaczonym wyrokiem sprawy nie załatwił - to wniosek o wymierzenie mu z tego powodu grzywny jest niewątpliwie uzasadniony.

Zważyć bowiem należy, że niewykonywanie wyroków sądów godzi w samą istotę zasady praworządności, którą organy administracji publicznej są bezwzględnie związane (art. 7 Konstytucji RP, art. 6 K.p.a.) i w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. Skutkowało to wymierzeniem organowi grzywny w kwocie

4 000 zł, której wysokość mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. Określając wysokość grzywny Sąd miał na uwadze fakt, iż odpis prawomocnego wyroku z dnia 26 stycznia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2672/21 doręczony został organowi w dniu 4 maja 2022 r. Jednocześnie akta administracyjne sprawy Sąd dołączył do kolejnej skargi na niewykonanie przez Prezydenta wyroku z 2015 r. tj. do niniejszej sprawy. Tym samym organ czasowo nie dysponuje aktami administracyjnymi i nie może prowadzić dalej postępowania i wydać rozstrzygnięcia. Sąd wziął również i to pod uwagę, że jest to już ósma grzywna wymierzona przez Sąd, a uprzednie ukaranie organu nie przyniosło żadnego skutku w kwestii rozpoznania wniosku odszkodowawczego. Wymierzenie grzywny organowi na podstawie art. 154 § 1 P.p.s.a. ma za zadanie bowiem nie tylko skłonienie organu do wywiązania się z nałożonego na niego prawomocnym wyrokiem obowiązku, ale zawiera też element represyjny, stanowiący w istocie sankcję za ignorowanie przez zobowiązane organy orzeczeń sądowych.

Wskazać także należy, że rozpoznając sprawę, Sąd jednocześnie - stosownie do art. 154 § 2 P.p.s.a. - stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13).

Sąd stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie zaistniała bezczynność, ze względu na bardzo duże przekroczenie terminu do wykonania wyroku, która nosi cechy rażącego naruszenia prawa. Zastrzeżenia Sądu budzi okoliczność, że organ - mimo wyroku Sądu stwierdzającego bezczynność Prezydenta i mimo ukarania go uprzednio wieloma grzywnami za niewykonanie wyroku – nadal nie zakończył sprawy, choć upłynęło ponad 6 lat od wyznaczonego terminu. Z punktu widzenia zasady praworządności, która ze swej istoty stanowi o działaniu zgodnym z prawem, nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której wyrok Sądu nie jest wykonywany. Sposób działania organu w tej sprawie niewątpliwie godzi w zasadę szybkości postępowania (art. 12 K.p.a.), co z kolei prowadzić musi do podważenia zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 K.p.a.). Tymczasem, stanie na straży praworządności wymaga od organu prowadzenia postępowania w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że podejmuje on wszelkie niezbędne działania zmierzające do załatwienia sprawy.

W przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu, wystąpiły okoliczności przemawiające za przyznaniem na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w kwocie 10 000 zł. Kwota ta stanowi formę rekompensaty dla skarżącej za wieloletnie oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie ich sprawy zainicjowanej wnioskiem odszkodowawczym. Przepis ten ma także za zadanie kompensować doznaną przez stronę postępowania niedogodność z powodu bezczynności i przewlekłości organu, co w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie bez wątpienia miało miejsce. Zdaniem Sądu, przyznana kwota powinna także ostatecznie skłonić organ do rozpatrzenia złożonego wniosku o odszkodowanie oraz wydania w tej sprawie rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6 oraz art. 154 § 2 zd. drugie P.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 wyroku Sąd wydał na podstawie art. 154 § 7 P.p.s.a. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego orzeczono natomiast na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. (pkt 4 sentencji wyroku).