I OZ 134/26 - Postanowienie

Data orzeczenia	2026-04-21	
Data wpływu	2026-03-30	
Sąd	Naczelny Sąd Administracyjny	
Sędziowie	Karol Kiczka /przewodniczący sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Sygn. powiązane	IV SO/Wr 1/26	
Skarżony organ	Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS	
Treść wyniku	Oddalono zażalenie	
Powołane przepisy	Dz.U. 2026 nr 0 poz 143; art. 184 w zw. z art. 197 § 2; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi	
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 lutego 2026 r. sygn. akt IV SO/Wr 1/26 o wymierzeniu grzywny w sprawie z wniosku [...] o wymierzenie grzywny Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za nieprzekazanie w ustawowym terminie skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie	
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 25 lutego 2026 r. sygn. akt IV SO/Wr 1/26 po rozpoznaniu wniosku [...], wymierzył Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych grzywnę w wysokości 600 zł za nieprzekazanie w terminie do sądu skargi [...] wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 stycznia 2025 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, iż powyższa skarga [...] wpłynęła na elektroniczną skrzynkę podawczą organu w dniu 8 lutego 2025 r. co wynika z nadesłanego urzędowego poświadczenia przedłożenia. Wskazał również, że nie ulega wątpliwości, iż organ nie przekazał skargi do sądu wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w ustawowym, trzydziestodniowym terminie. Dokonał tego dopiero w dniu 5 sierpnia 2025 r. na wezwanie Sądu. Sąd wskazał, że niewykonanie obowiązku przekazania skargi do sądu w ustawowym terminie jest wystarczającą przesłanką do wymierzenia organowi grzywny na podstawie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143, ze zm., dalej p.p.s.a.). Ponadto, Sąd zaznaczył, że zwrot "sąd może orzec o wymierzeniu grzywny", użyty w art. 55 § 1 p.p.s.a., wskazuje, iż wymierzenie grzywny nie jest obligatoryjne i możliwość ta pozostawiona jest uznaniu sądu. Obowiązkiem sądu jest uwzględnienie wszystkich okoliczności sprawy, w tym przyczyn niewypełnienia obowiązków, czasu jaki upłynął od wniesienia skargi, oraz czy organ wyjaśnił powody niedotrzymania terminu. Sąd wskazał również, że wymierzenie organowi grzywny ma na celu nie tylko jego dyscyplinowanie, lecz ma również stanowić sankcję za naruszenie podstawowego prawa jednostki do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.

Zażalenie na powyższe postanowienie z dnia 25 lutego 2026 r. wniósł Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a ): art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. art. 166 ppsa, tj.:

- naruszenie powagi rzeczy osądzonej poprzez zasądzenie kosztów postępowania sądowego i wymierzenie Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych grzywny w sprawie, w której Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w dniu 13 stycznia 2026 r., sygn. akt IV SAB/Wr 921/25 po rozpoznaniu skargi [...] na bezczynność stwierdził bezczynność, a w punkcie IV wyroku oddalił dalej idącą skargę.

- naruszenie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a. poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, iż organ musi zwrócić skarżącej koszty postępowania, tj. prawdopodobnie kwotę wpisu sądowego, do którego skarżąca nie była zobowiązana,

- naruszenie art. 239 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, iż skarżąca miała obowiązek uiszczenia kosztów sądowych w sprawie, a tym samym zasądzenie od organu kwoty 100 zł tytułem zwrotu tych kosztów.

W konsekwencji przedstawionych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, dopuszczenie dowodu z akt sprawy IV SAB/Wr 921/25 na okoliczność, że w sprawie, w której wymierzono grzywnę zapadł wyrok i rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, którym wymierzono organowi grzywnę za nieprzekazanie w ustawowym terminie akt do sądu wraz ze skargą na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie, zobowiązany jest zatem zbadać zasadność uwzględnienia wniosku.

Zgodnie z art. 54 § 1 i 2 p.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi. Organ zobligowany jest do przekazania skargi sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, w postaci papierowej lub elektronicznej, w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Obowiązek określony w art. 54 § 2 p.p.s.a., tj. terminowego przekazania skargi, odpowiedzi na skargę i akt sprawy ma charakter bezwzględny. Zgodnie z art. 55 § 1 p.p.s.a. w razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2, sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Jak wyjaśniono w doktrynie, ratio legis tej regulacji polega na zabezpieczeniu sfery praw i interesów skarżącego przed dezorganizowaniem postępowania sądowoadministracyjnego przez organ administracji publicznej (M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, P.p.s.a. Komentarz, Warszawa 2013, s. 328).

Zasadniczo Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że wyłączną przesłanką orzeczenia o wymierzeniu organowi grzywny jest niewypełnienie obowiązków określonych w art. 54 § 2 p.p.s.a. w terminie przewidzianym w tym przepisie, ponieważ grzywna ta ma mieszany, dyscyplinująco-restrykcyjny charakter. Powołane wyżej przepisy przewidują wyłącznie dwa warunki, których spełnienie pozwala sądowi na wymierzenie grzywny, tj. stwierdzenie uchybienia przez organ terminowi do przekazania sądowi skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę oraz złożenie przez stronę wniosku o wymierzenie grzywny. Oznacza to, że przesłanką do wymierzenia grzywny jest sam fakt nieprzekazania sądowi administracyjnemu skargi, akt sprawy i odpowiedzi na skargę, bez względu na powody takiego stanu rzeczy. Ponadto zauważyć należy, iż nawet dopełnienie obowiązku wynikającego z art. 54 § 2 p.p.s.a. już po złożeniu wniosku o wymierzenie grzywny nie prowadzi do bezprzedmiotowości postępowania sprawie (por. postanowienia NSA z dnia: 5 grudnia 2025 r. I GZ 445/25; publ: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Sądu pierwszej instancji zasługuje na uwzględnienie. W okolicznościach przedmiotowej sprawy bezsporne jest, że organ nie wykonał ustawowego i bezwzględnego obowiązku przekazania skargi, wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, w terminie, o którym mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a. Skarga [...] wpłynęła do organu w dniu 8 lutego 2025 r., a zatem organ obowiązany był przekazać tę skargę, wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, do WSA we Wrocławiu najpóźniej do dnia 10 marca 2025 r. Tymczasem skarga została przekazana do Sądu I instancji dopiero 14 lipca 2025 r., a więc po upływie terminu, o którym mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a.

Analiza akt niniejszej sprawy prowadzi do wniosku, że wymierzenie Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych grzywny było uzasadnione, a z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd I instancji wymierzając grzywnę wziął pod uwagę okres opóźnienia organu w przekazaniu skargi oraz to czy przed rozpatrzeniem wniosku o wymierzenie grzywny organ obowiązek ten wypełnił. Sąd I instancji uwzględnił przy rozpoznawaniu wniosku także wskazywane przez organ powody niedotrzymania terminu, co znajduje zresztą odzwierciedlenie w wysokości wymierzonej grzywny. W związku z tym uznać należało, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wyczerpująco wskazał powody podjętego rozstrzygnięcia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji właściwie przy tym ocenił stopień zaniedbania obowiązku wynikającego z art. 54 § 2 p.p.s.a., a wymierzenie grzywny w wysokości 600 złotych nie mogło zatem w okolicznościach niniejszej sprawy zostać uznane za nieadekwatne, czy nieuzasadnione.

W świetle przeprowadzonej analizy odmówić słuszności należy wszystkim zarzutom wskazanym w zażaleniu. Po pierwsze art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zakreśla ramy podstaw skargi kasacyjnej. W rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia ze skargą kasacyjną, a z zażaleniem na postanowienie o wymierzeniu organowi grzywny za nieprzekazanie do Sądu w ustawowym terminie skargi wraz z aktami sprawy.

Po drugie Sąd I instancji nie mógł naruszyć art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. art. 166 p.p.s.a. bowiem ich nie stosował. W zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji rozpoznawał jedynie wniosek o wymierzenie grzywny i oparł swoje rozstrzygnięcie odnośnie wniosku, prawidłowo o art. 55 § 1 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a.

W sprawie nie doszło także do naruszenia powagi rzeczy osądzonej poprzez zasądzenie kosztów postępowania sądowego i wymierzenie Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych grzywny w sprawie, w której Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w dniu 13 stycznia 2026 r., sygn. akt IV SAB/Wr 921/25 po rozpoznaniu skargi [...] na bezczynność stwierdził bezczynność, a w punkcie IV wyroku oddalił dalej idącą skargę. Po pierwsze wspomniany wyrok WSA we Wrocławiu, co wiadomo Sądowi z urzędu, zawiera w sentencji tylko 3 punkty, po drugie skarga na bezczynność oraz wniosek o wymierzenie grzywny za nieprzekazanie akt to dwie różne sprawy i tak też są rozpoznawane - jako odrębne sprawy, pod odrębnymi sygnaturami. Skoro Sąd wezwał do uiszczenia wpisu sądowego od wniosku (100 zł - zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. nr 221, poz. 2193) to stosownie do art. 200 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a. w sytuacji uwzględnienia wniosku należało zasądzić od strony przeciwnej jego zwrot.

Odnosząc się zatem do argumentacji wniosków zażalenia o dopuszczenie dowodu z akt sprawy IV SAB/Wr 921/25 na okoliczność, że w sprawie, w której wymierzono grzywnę zapadł wyrok – wyjaśnić należy, że sprawa w której zapadł wyrok nie jest tożsama ze sprawą wniosku o wymierzenie grzywny. Wniosek o wymierzenie organowi grzywny jest pismem wszczynającym odrębne postępowanie, nawet jeśli ten wniosek znajduje się w skardze, co oznacza, że postępowanie z wniosku o wymierzenie organowi grzywny jest prowadzone w odrębnej sprawie sądowoadministracyjnej niż sprawa sądowoadministracyjna zainicjowana wniesieniem skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Przedmiotem zaskarżenia jest niezastosowanie się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a., toteż wniosek o wymierzenie organowi grzywny w trybie art. 55 § 1 p.p.s.a. był dopuszczalny. Grzywna ma bowiem nie tylko charakter dyscyplinujący, ale równocześnie ma spełniać funkcję represyjną. Niewykonanie obowiązku przekazania w terminie skargi narusza pośrednio uprawnienie skarżącej do rozpoznania sprawy sądowej bez nieuzasadnionej zwłoki.

Konkludując, Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko zaprezentowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w zaskarżonym postanowieniu. Nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie organ nie wykonał obowiązku z art. 54 § 2 p.p.s.a., a przez to doprowadził do zaistnienia przesłanki do nałożenia na organ grzywny za niezastosowanie się do obowiązków, o których mowa w tym przepisie. Orzeczenie zaś, które zapadło w sprawie sygn. akt IV SAB/Wr 921/25 pozostaje bez związku z kwestią wymierzenia grzywny organowi w zasądzonej wysokości za nieprzekazanie sądowi akt w terminie i nie determinuje ono wyniku niniejszego postępowania.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.