Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer, Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.), Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka, po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta Ż. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta Ż. a Prezydentem Miasta W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku T. M. o umieszczenie w domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta W. jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z 23 czerwca 2021 r. Burmistrz Miasta Z. wystąpił o rozstrzygnięcie sporu pomiędzy wnioskującym a Prezydentem Miasta W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku T. M. o skierowanie do domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu wniosku Burmistrz wskazał, że pismem z 18 maja 2021 r. T. M. zwróciła się do MOPS we W. o udzielenie pomocy w formie skierowania do DPS w M. Zawiadomieniem z 7 czerwca 2021 r. wniosek ten został przekazany OPS w Z. Przedmiotowy wniosek zainteresowana motywowała tym, że ze względu na stan zdrowia oraz brak możliwości zapewnienia jej niezbędnej opieki i pomocy przez rodzinę, podjęła decyzję o zamieszkaniu w placówce. Burmistrz wskazał, że zainteresowana sprzedała mieszkanie w Z. Od około 4 lat przebywała w W. gdzie mieszkała u swojego syna T. M. i jego partnerki, chodziła do lekarza i prowadziła wspólne gospodarstwo domowe z rodziną syna. Obecnie zainteresowana czasowo przebywa w ZOL w W., klientka twierdzi, że nie może mieszkać u syna, gdyż T. M. aktualnie wrócił z terapii, rozstał się partnerką i wynajmuje mieszkanie w W. Zainteresowana od 3 stycznia 2019 r. wymeldowała się z pobytu stałego w Gminie Z. i nie posiada lokalu mieszkalnego na terenie Gminy. Córka zainteresowanej oświadczyła, że matka od 3 lat nie mieszka w Z., przeniosła swoje centrum życiowe do W. gdzie mieszkała u syna, a jej mieszkanie zostało sprzedane. Ponadto, na podstawie dokonanych ustaleń stwierdzono, iż zainteresowana - mimo iż posiada ostatni meldunek na terenie Gminy Z. - to od czterech lat koncentrowała swoje życie na terenie Miasta W. czego dowodem jest korzystanie z przychodni zdrowia na terenie W. Po leczeniu szpitalnym w W. została skierowana do Zakładu Opiekuńczo Leczniczego w W., gdzie przebywa obecnie. Zdaniem Burmistrza, nie można uznać w/w za osobę bezdomną, ponieważ przed umieszczeniem w ZOL - zamieszkiwała w lokalu mieszkalnym u syna, który prowadził z matką wspólne gospodarstwo domowe i pomagał jej w czynnościach dnia codziennego.

W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta W. podniósł, że T. M. obecnie przebywa w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym w W., do którego została skierowana na pobyt czasowy. Przed umieszczeniem w ZOL zainteresowana zamieszkiwała u swojego syna w wynajmowanym przez niego mieszkaniu, na terenie W.. Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawczynię i jej syna wynika jednak, że sytuacja osobista i majątkowa T. M. zmieniła się na tyle, że nie jest już możliwe wspólne zamieszkiwanie syna z matką, a z kolei wnioskodawczyni nie posiada swojego lokalu, do którego mogłaby powrócić. Zainteresowana nie ma stałego ani czasowego miejsca zameldowania, a ostatnim miejscem jej zameldowania na pobyt stały był Z. Zdaniem wnoszącego odpowiedź, przebywanie wnioskodawczym w ZOL w W. nie oznacza zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym. Szpitale nie są lokalami mieszkalnymi, ani nie mogą być uznane za miejsce zamieszkania z zamiarem stałego pobytu w rozumieniu art. 25 k.c. Placówki takie są zakładami leczniczymi, w których pobyt jest z założenia pobytem jedynie czasowym i nie służy celom mieszkalnym, a leczniczym. Powyższe pozwala przyjąć, że zainteresowana jest osobą bezdomną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

W niniejszej sprawie spór jaki zaistniał pomiędzy Prezydentem Miasta Z. a Prezydentem Miasta W. jest sporem negatywnym, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosku T. M. o skierowanie do domu pomocy społecznej.

Stosownie do art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej: u.p.s.) osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w takiej placówce wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.).

Zgodnie z art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od zasady tej przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych. W myśl art. 101 ust. 2 u.p.s. w stosunku do tych osób właściwą miejscowo jest gmina ostatniego ich miejsca zameldowania na pobyt stały. Ponadto, w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (art. 101 ust. 2a). W sprawach o skierowanie do domu pomocy społecznej nie ma zastosowania art. 101 ust. 3 u.p.s., ze względu na regulację art. 101 ust. 4 u.p.s.

Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie w pełni podziela pogląd, że skoro ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", to wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego, jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania w świetle omawianego przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Do przyjęcia, że dana osoba zamieszkuje w określonej miejscowości konieczne jest zajście dwu przesłanek: przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości, przy czym przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie. O ile ustalenie pierwszej przesłanki nie nastręcza zwykle trudności, o tyle mogą one wystąpić przy ustalaniu zamiaru stałego pobytu. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej (postanowienia NSA z: 10 lutego 2009 r., sygn. akt I OW 164/08; 27 czerwca 2013 r., sygn. akt I OW 41/13). W orzecznictwie podkreśla się, że miejscem stałego pobytu osoby fizycznej mającej zdolność do czynności prawnych jest miejsce, w którym koncentrują się czynności życiowe danej osoby, i to bez względu na adres jej zameldowania (postanowienie NSA z 2 września 2009 r., sygn. akt I OW 85/09).

Odnosząc powyższe do sytuacji, jaka zachodziła w przedmiotowej sprawie należy wskazać, że przesłanki miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 K.c. w odniesieniu do T. M., spełnia miasto W., gdzie ww. faktycznie przebywa od ok. 4 lat. Początkowo w W. wnioskodawczyni zamieszkiwała u syna i jego partnerki, zaś od maja 2021 r. przebywa w znajdującym się w tym mieście Zakładzie Opiekuńczo Leczniczym. Obecnie to tam znalazła niezbędną pomoc i opiekę. Powyższe wskazuje, że Miasto W. stało się miejscem pobytu oraz ośrodkiem osobistych spraw T. M., a tym samym miejscem jej zamieszkania w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. Ustalenia te pozwalają wskazać właściwość organu gminy według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, na postawie art. 101 ust. 1 u.p.s. W tym przypadku zastosowania nie mógł znaleźć art. 101 ust. 2 u.p.s. Nie ulega wątpliwości, że ze względu na aktualny stan zdrowia zainteresowana wymaga stałej opieki, której nie może jej zapewnić syn. Niezależnie zatem od zmiany sytuacji życiowej T. M., należy przyjąć, iż niemożność ponownego zamieszkania z synem determinowana jest przede wszystkim okolicznościami zdrowotnymi, które nie mogą przesądzać o właściwości miejscowej organu w tej sprawie. Analiza całokształtu wcześniejszych okoliczności (sprzed umieszczenia w ZOL), wskazuje, że od kilku lat zainteresowana zamieszkiwała w lokalu mieszkalnym u syna w W., gdzie skoncentrowała swoje sprawy życiowe. W konsekwencji przyjąć trzeba, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku T. M. o skierowanie do domu pomocy społecznej jest Prezydent Miasta W.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.