Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, sędzia WSA Joanna Skiba, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. K. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości oddala skargę.

Decyzją z [...] kwietnia 2021 r. Wojewoda [...], działając na podstawie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]" (Dz. U. z 2021 r. poz. 146, dalej: ustawa z dnia 8 września 2000 r.), art. 4 i 8 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 1043 ze zm.), art. 96 ust. 1b ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.) oraz art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku [...] S.A. w [...], w punkcie 1 odmówił stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu nie zajętego linią kolejową, położonego w [...], obręb [...], oznaczonego w projekcie podziału [...] jako działki nr [...] o pow. [...] m2 (wydzielona z działki nr [...]o pow. [...] m2, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]) oraz nr [...] o pow. [...] m2 (wydzielona z działki nr [...] o pow. [...] m2, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]); w punkcie 2 stwierdził nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r., prawa własności gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej, położonego w[...], obręb [...], oznaczonego w projekcie podziału [...]jako działki nr [...] o pow. [...] m2 (wydzielona z działki nr [...] o pow. [...] m2, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]); oraz nr [...] o pow. [...] m2 (wydzielona z działki nr [...] o pow. [...] m2, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]); w punkcie 3 stwierdził nabycie prawa przez [...] S.A. w [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu opisanego w punkcie 2 wraz z prawem własności fragmentu linii kolejowej nr [...] relacji [...]-[...] oraz urządzeń znajdujących się na tym gruncie.

Odwołanie od decyzji Wojewody [...] złożył H. K. (dalej również: skarżący) obejmując zakresem zaskarżenia część decyzji Wojewody dotyczącą stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej, położonego w [...], obręb [...], oznaczonego w projekcie podziału [...] jako działki nr [...] o pow. [...] m2 (wydzielona z działki nr [...] o pow. [...] m2, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]) oraz nr [...] o pow. [...] m2 (wydzielona z działki nr [...] o pow. [...] m2, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]), oraz prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu wraz z prawem własności fragmentu linii kolejowej nr [...] relacji [...]-[...] oraz urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Zdaniem skarżącego kwestionowana decyzja narusza art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznych.

Minister Rozwoju, Pracy i Technologii (dalej również: Minister) decyzją z [...] czerwca 2021 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2021 r. w zaskarżonej części. Minister przybliżył ramy prawne, w jakich wydana była decyzja Wojewody [...] akcentując w szczególności, że art. 37a ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]" określa przesłanki, których łączne wystąpienie powoduje skutek w postaci przejścia prawa własności gruntu stanowiącego element linii kolejowej na rzecz Skarbu Państwa i jednoczesne ustanowienie prawa użytkowania wieczystego tego gruntu na rzecz [...] S.A. wraz z własnością urządzeń infrastruktury kolejowej. Dla spełnienia przesłanek wynikających z powołanego przepisu wystarczy stwierdzenie, że na gruncie w dniu 28 lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa, a spółka [...] S.A. miała przedmiotową nieruchomość w tym dniu we władaniu oraz, że nieruchomość w tym dniu nie stanowiła własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A. Odwołując się zatem do ustaleń poczynionych przez organ I instancji, Minister podkreślił, że grunt obejmujący działki nr [...] i nr [...] w dniu [...] lutego 2003 r. i aktualnie jest zajęty w części linią kolejową, co potwierdza znajdujące się w aktach sprawy pismo Urzędu Miasta [...] Wydziału Gospodarki Mieniem z dnia [...] maja 2017 r. W toku postępowania prowadzonego przed organem I instancji Spółka [...] przesłała mapę z projektem podziału działki nr [...] i nr [...], obręb [...] w [...], wykonaną przez geodetę uprawnionego, która została przyjęta do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 4 marca 2020 r., pod nr [...]. W związku z powyższym, decyzja Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. zatwierdziła podział działki nr [...] o pow. [...] m2 na działki nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2 oraz podział działki nr [...] o pow. [...] m2 na działki nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2, który został przedstawiony na mapie z projektem podziału przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego pod nr [...], zgodnie z art. 95 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2021 r. poz. 11, dalej: u.g.n.). Podział działek nr [...] oraz nr [...] miał na celu wydzielenie gruntu o pow. [...] m2 oraz o pow. [...] m2, wchodzącego obecnie oraz w dniu [...] lutego 2003 r. w skład linii kolejowej.

Dalej Minister zaznaczył, że z akt przedmiotowej sprawy wynika również, iż prawo własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] (z której wydzielone zostały działki nr [...] i nr [...]) w dniu [...] lutego 2003 r. przysługiwało H. K. na podstawie aktu umowy sprzedaży z 26 czerwca 1989 r., co potwierdza również treść księgi wieczystej nr [...]. Natomiast działka nr [...] (z której wydzielone zostały działki nr [...] oraz nr [...]) w dniu [...] lutego 2003 r. była własnością H. K. oraz T. Z. na podstawie umowy sprzedaży z 23 marca 2000 r. Obecnie zaś stanowi ona własność jedynie H. K. na podstawie umowy darowizny z 17 grudnia 2013 r. Zasadnie zatem Wojewoda zaznaczył, że w dniu 28 lutego 2003 r. oraz w dniu 1 czerwca 2003 r., działki nr [...] (z której wydzielone zostały działki nr [...] i nr [...]) oraz nr [...] (z której wydzielone zostały działki nr [...] oraz nr [...]), stanowiły własność osób fizycznych, a tym samym przedmiotowy grunt nie stanowił własności Skarbu Państwa, ani jednostki samorządu terytorialnego.

Odnosząc się do pozostałych przesłanek zastosowania art. 37a ustawy z dnia [...] września 2000 r., czyli zajętości danej nieruchomości pod czynną linię kolejową oraz pozostawania we władaniu [...] S.A., Minister stwierdził, że ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, iż przedmiotowa nieruchomość oznaczona jako działki nr [...] o pow. [...] m2 oraz nr [...] o pow. [...] m2, zajęta była pod czynną linię kolejową oraz pozostawała we władaniu [...] S.A. Fakt zajęcia ww. działek pod linię kolejową i władania nią przez [...] S.A., potwierdza nadesłany przy piśmie Spółki z [...] listopada 2015 r. wykaz środków trwałych będących w użytkowaniu [...] S.A., w stanie na dzień 28 lutego 2003 r., sporządzony dla działek nr [...] oraz nr [...] oraz mapa sytuacyjna otrzymana od zarządcy linii kolejowej, z naniesionym pasem niezbędnym dla prowadzenia ruchu kolejowego według stanu na dzień 28 lutego 2003 r., przedłożona do akt sprawy przy piśmie Spółki [...] S.A. z[...] września 2016 r. Z powyższych dokumentów wynika, że na części działek oznaczonych nr [...] (z której wydzielono działkę nr [...]) oraz nr [...] (z której wydzielono działkę nr [...]), znajdują się tory linii kolejowej nr [...]. Ponadto w aktach sprawy znajduje się oświadczenie osób upoważnionych do reprezentowania [...] S.A. z dnia [...] listopada 2015 r. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań określonej w art. 233 § 1 Kodeksu karnego, z którego wynika, że działki nr [...] oraz nr [...] zajęte są w części pod infrastrukturę kolejową, składającą się z linii kolejowej nr [...] [...] - [...].

Podsumowując Minister stwierdził, że powyższe dokumenty wskazują na spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. w stosunku do działek nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2. Wobec powyższego, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...]. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, a dotyczących kwestii odszkodowawczych, Minister wskazał należy, że odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości pozostaje zagadnieniem odrębnym. Minister nie zgodził się jednocześnie ze skarżącym, że organ I instancji rażąco naruszył przepisy art. 77 i 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznych. Zastrzeżenia skarżącego co do podziału nieruchomości przewidującego przejęcie znacznej części jego gruntów, zostały wyjaśnione. Ustosunkowując się do podniesionych uwag, Spółka [...] pismem z [...] lipca 2020 r., wyjaśniła, że przedstawiony do akt sprawy projekt podziału działek nr [...] oraz nr [...], wykonany przez geodetę uprawnionego, przyjęty do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 4 marca 2020 r. pod nr [...], został sporządzony na podstawie wytycznych zarządcy infrastruktury kolejowej ( [...] S.A.), które określają granice terenu zajętego czynną infrastrukturą kolejową.

Skargę na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii złożył H. K. podnosząc, że wydając ją nie wzięto pod uwagę bezspornych okoliczności faktycznych i nie dokonano ustaleń poprzestając na przyjęciu za wystarczające oświadczenia zarządcy infrastruktury kolejowej ([...] S.A.) jakoby przedmiotowe działki są aktualnie i pozostawały w roku 2003 w posiadaniu (we władaniu) przedsiębiorstwa państwowego [...]. Takie oświadczenie, zdaniem skarżącego, jest rażąco sprzeczne ze stanem faktycznym i prawnym.

Zaznaczył, że działka [...], z której wydzielono działkę [...] była co prawda w zarządzie [...] do dnia [...] czerwca 1989 r., kiedy to na podstawie ostatecznej decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w [...] prawo to zostało wygaszone. Następnie aktem notarialnym z [...] czerwca 1989 r. skarżący nabył przedmiotową działkę, która stanowi pastwisko dla bydła i nie ma na niej i nie było jakiejkolwiek infrastruktury kolejowej. Wymienione dokumenty z 1989 r. odnalazł dopiero w maju 2021 r. w aktach księgi wieczystej. Zdaniem skarżącego, uwzględniając załączoną decyzję o wygaszeniu [...] prawa zarządu przedmiotową działką, można z dużym prawdopodobieństwem przyjąć, że złożone przez zarządcę infrastruktury kolei oświadczenie opierało się na danych sprzed roku 1989. W 2003 r. nie istniały warunki, które stanowiłyby podstawę do nabycia przez Skarb Państwa przedmiotowych działek w trybie ustawy o komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]". Także były i aktualny rolniczy sposób użytkowania odnosi się do działki nr [...], która wydzielona została z działki nr [...]. Stanowi ona pastwisko oraz grunt orny i nigdy nie była we władaniu przedsiębiorstwa państwowego "[...]".

W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju, Pracy i Technologii wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r., który ustala przesłanki dla przejścia na własność Skarbu Państwa niestanowiących własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A. gruntów wchodzących w skład linii kolejowych. Z art. 37a ust. 1 powołanej ustawy wynikają następujące przesłanki:

1. grunt ma wchodzić w skład linii kolejowej pozostającej w dniu [...] lutego 2003 r. we władaniu [...] S.A.;

2. grunt nie może stanowić własności Skarbu Państwa ani jednostek samorządu terytorialnego ani [...] S.A.

Wymienione w powyższym przepisie przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Oznacza to, że niespełnienie którejkolwiek z nich, nawet przy spełnieniu pozostałych, uniemożliwia skorzystanie z możliwości zastosowania art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r.

Podkreślić trzeba, że decyzja wydawana na podstawie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. ma charakter deklaratoryjny, a zatem mocą tej decyzji potwierdza się jedynie istniejący obiektywnie stan faktyczny i prawny na dzień 28 lutego 2003 r. Istotną cechą konstrukcyjną przewidzianego tym przepisem tak zwanego "uwłaszczenia" [...] jest to, że przewidziane w nim nabycie prawa własności następuje z mocy prawa, zaś deklaratoryjna decyzja wojewody nabycie tych praw jedynie potwierdza. Powyższe oznacza zatem, że organy prowadzące postępowanie administracyjne mające potwierdzić nabycie przez Skarb Państwa prawa własności gruntów wchodzących w skład linii kolejowych na dzień 28 lutego 2003 r. mają obowiązek ustalić: 1) czy właścicielem gruntu był podmiot inny niż Skarb Państwa, jednostka samorządu terytorialnego lub [...] S.A., 2) czy w dniu [...] lutego 2003 r. na gruncie była urządzona linia kolejowa w rozumieniu art. 4 pkt 2 ustawy o transporcie kolejowym, a jeżeli tak, to jakie konkretnie elementy (np. przyległe pasy gruntu, drogi szynowe, budowle, budynki, urządzenia) wchodziły wówczas w jej skład; 3) jaki był wówczas przestrzenny, rzeczywisty zasięg linii kolejowej.

Analiza akt sprawy pozwoliła na przyjęcie, że organ prawidłowo, na podstawie ksiąg wieczystych nr [...] oraz [...] urządzonych dla nieruchomości gruntowych o nr [...] i [...], w odniesieniu do których sporządzony projekt podziału przewiduje wydzielenie działek o nr [...] i [...], ustalił, że właścicielem tych nieruchomości była osoba fizyczna. Oznacza to, że spełniona była przesłanka podmiotowa ustalona przepisem art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r.

Spełniona została także druga z przesłanek, o jakich mowa w art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r.: władanie nieruchomością przez [...] na datę 28 luty 2003 r. Przedstawione przez Spółkę [...] dowody potwierdziły, że na przedmiotowym gruncie w dniu 28 lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa w rozumieniu przepisów ustawy z 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, a [...] w tej dacie miały nieruchomości te we władaniu. Do wniosku z [...] listopada 2015 r. oraz w toku postępowania, na powyższą okoliczność Spółka [...] załączyła: graficznie naniesiony na mapę przebieg linii kolejowych nr [...] , [...],[...] według stanu na dzień 28 lutego 2003 r.; oświadczenie osób upoważnionych do składania oświadczeń woli w imieniu [...] S.A. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej o zajęciu w części działek ozn. nr [...] km. [...] obręb [...] i [...] k.m. obręb [...] infrastrukturą kolejową składającą się z linii kolejowej nr [...] [...] – [...] oraz wyciąg z ewidencji środków trwałych według stanu na dzień 28 lutego 2003 r., z którego wynika, że na działkach tych urządzone zostały tory linii kolejowej nr [...] (rok budowy: 1951), sieć trakcyjna tej linii (rok budowy: 1968 r.) oraz urządzenia mechaniczne (rok budowy: 1951). Wśród pozyskanych materiałów znajduje się również mapa z projektem podziału nieruchomości o nr [...] i [...] z wykazem zmian gruntowych pozwalająca wyodrębnić części nieruchomości zajęte pod tory i infrastrukturę kolejową. Operat techniczny sporządzony przez geodetę uprawnionego, został wpisany do ewidencji materiałów zasobu geodezyjnego i kartograficznego pod numerem [...].

Analiza treści tych dokumentów faktycznie dowodzi, że w dniu 28 lutego 2003 r. na przedmiotowych działkach znajdowała się linia kolejowa oraz w tej dacie nieruchomość ta pozostawała we władaniu Spółki [...]. Dodatkowo zauważyć przyjdzie, że jak wynika z pisma z [...] stycznia 2016 r. skierowanego przez [...] S.A. Wydział Zarządzania Mieniem do H. K., skarżący proponował Spółce zawarcie umowy dzierżawy za zajęcie gruntu pod infrastrukturę kolejową. Nie kwestionował więc w tamtym czasie zajęcia jego gruntu urządzeniami i infrastrukturą kolejową. Twierdzenia H.K. zawarte w skardze, jakoby od 1989 r. działki te były wykorzystywane jako pastwisko i nie było na nich jakiejkolwiek infrastruktury kolejowej, pozostają w świetle powyższych dokumentów i spostrzeżeń, nieuzasadnionymi. Co prawda organ wadliwie przyjął, że linia kolejowa ma być linią czynną, mimo że ustawodawca takiego wymogu nie nakłada na ubiegającego się o uwłaszczenie, to jednak skoro na działce tej w dacie [...] lutego 2003 r. przebiegała linia kolejowa wraz z infrastrukturą i potwierdza to nie tylko wykaz środków trwałych ale i oświadczenia osób upoważnionych do reprezentacji [...], to oznacza to, że spełniona została i ta przesłanka ustawowa. Podkreślić również trzeba, że choć oświadczenie złożone w imieniu [...] nie odwołuje się do wiedzy osób pod nim podpisanych, to moc dowodowa tego pisma doznaje wzmocnienia przy wsparciu innymi dokumentami potwierdzającymi fakt władania przez Spółkę w dniu[...] lutego 2003 r. działkami nr [...] i [...] i jest wystarczająca, aby uznać ten fakt za udowodniony. W ocenie Sądu, organy zasadnie zatem uznały, że przedłożone przez wnioskodawczynię dokumenty pozwalały przyjąć, iż na istotną w przedmiotowym postępowaniu datę 28 lutego 2003 r. wymienione elementy infrastruktury kolejowej były na tym gruncie urządzone stanowiąc część składową linii kolejowej.

Stwierdzić również należy, że postępowanie prowadzone w niniejszej sprawie przez organy nie naruszało w sposób istotny przepisów postępowania obligujących do ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością i dowodzenia zaistnienia określonych okoliczności w oparciu o całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ocenianego we wzajemnej łączności. Zgromadzone w sprawie dowody pozwoliły rozstrzygnąć spór dotyczący materii nabywania nieruchomości w trybie art. 37a ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...] ".

Konkludując, stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja – wbrew temu co twierdzi skarżący - odpowiada prawu. Z tego względu, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił, o czym orzeczono w sentencji wyroku.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374) i zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w związku z ogłoszeniem stanu epidemii i związanymi z tym ograniczeniami i wymogami w zakresie podejmowania działań zmierzających do eliminowania nadmiernego stanu zagrożenia dla stanu zdrowia osób uczestniczących w czynnościach sądowych, o czym zawiadomiono strony, umożliwiając im przedstawienie dodatkowych argumentów. Podkreślić trzeba, że poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok, sądowa kontrola w niczym nie odbiega od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie.