Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Maciej Busz Protokolant starszy specjalista Barbara Dropek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2026 r. sprawy ze skargi małoletniego R. P. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego A. P. na decyzję Wojewódzkiego Zespołu do Spraw orzekania o Niepełnosprawności z dnia 7 stycznia 2026 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego uchyla zaskarżoną decyzję.

Zaskarżoną decyzją z 07 stycznia 2026 r. ([...]) Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności (dalej: WZON lub organ II instancji) – po rozpatrzeniu odwołania A. P. od, wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] (dalej: PZON lub organ I instancji), negatywnego orzeczenia o niepełnosprawności R. P. z 08 września 2025 r. ([...]) – umorzył postępowanie odwoławcze w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że w dniu 17 lipca 2025 r. A. P. (dalej: Strona lub Skarżąca) złożyła w imieniu syna, R. P. (zwanego dalej: Małoletnim), w Powiatowym Zespole do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] wniosek w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności. PZON na posiedzeniu w dniu 08 września 2025 r. postanowił nie zaliczyć Małoletniego do osób niepełnosprawnych. Niezadowolona z wydanego orzeczenia Strona wniosła w dniu 23 września 2025 r. odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...].

Dalej WZON wyjaśnił, że postępowanie w sprawie wydania orzeczenia o zaliczeniu dziecka do osób niepełnosprawnych zgodnie z art. 4a pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44; w skrócie: u.rehab.) dotyczy osób, które nie ukończyły 16 roku życia. Jeżeli osoba ukończyła 16 lat, podlega postępowaniu o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W przedmiotowej sprawie Małoletni w dniu [...] ukończył 16 rok życia, dlatego od tego dnia podlega postępowaniu o ustalenie stopnia niepełnosprawności.

W skardze na opisaną decyzję WZON A. P. – zarzuciwszy naruszenie art. 35 § 3 k.p.a. przez nierozpoznanie sprawy w postępowaniu odwoławczym w terminie miesiąca od dnia otrzymania odwołania, co skutkowało nierozpoznaniem odwołania na podstawie art. 4a ust. 1 u.rehab. i umorzeniem postępowania odwoławczego, z uwagi na ukończenie przez Małoletniego 16 lat z dniem [...] a co z tym się wiąże: błędnym zastosowaniem art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. – wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie jej do ponownego rozpoznania przez organ w trybie przewidzianym w art. 4a ust. 1 u.rehab. na dzień złożenia przez Skarżącą odwołania; 2) dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z wyszczególnionych dokumentów [znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy – uw. Sądu] 3) zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów niniejszego postępowania.

W uzasadnieniu skargi jej autorka podniosła, że wydanie zaskarżonej decyzji przez organ II instancji po upływie około 4 miesięcy od chwili otrzymania odwołania stanowi rażące naruszenie art. 35 § 3 k.p.a. Co więcej, brak rozpoznania sprawy przez organ w terminie przewidzianym w przepisach prawa uniemożliwił prawidłowe rozpoznanie odwołania, zgodnie z istniejącym stanem faktycznym na dzień jego złożenia. Organ był w posiadaniu akt sprawy, jak i samego odwołania, od przełomu września i października 2025 r., kiedy to syn Skarżącej nie miał ukończonych jeszcze 16 lat. Działania organu II instancji należy również uznać za złamanie zasady zaufania do władzy publicznej, wyrażonej w treści art. 8 § 1 k.p.a., gdyż działania te, zdaniem Skarżącej, celowo były ukierunkowane na nierozpoznanie przedmiotowej sprawy do momentu ukończenia 16 lat przez Małoletniego, co miało uprawniać organ do wydania decyzji o umorzeniu postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że WZON nie był w stanie rozpatrzyć odwołania w ustawowym terminie z powodu zbyt dużej liczby otrzymanych odwołań w stosunku do możliwości ich rozpatrzenia, jak również z powodu ograniczonej częstotliwości posiedzeń składów orzekających, wynikającej z niewystarczającej dyspozycyjności specjalistów, którzy powinni uczestniczyć w postępowaniu. Członkowie WZON nie są pracownikami administracyjnymi zatrudnionymi w pełnym wymiarze czasu pracy. Podejmowane działania w celu zwiększenia liczby członków, w szczególności lekarzy, nie znajdują pozytywnego efektu. Ograniczona liczba członków oraz ich dyspozycyjność znacząco wpływa na możliwości orzecznicze WZON. Jednocześnie Małoletni w dniu [...] ukończył 16 rok życia, tym samym postępowanie w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności zgodnie z art. 1 pkt 1 i 3 u.rehab. stało się bezprzedmiotowe.

Na rozprawie w dniu 13 maja 2026 r. nie stawił się nikt.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, z późn. zm.; w skrócie: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonawszy tak sprawowanej kontroli sądowej zaskarżonej decyzji Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z 07 stycznia 2026 r. ([...]) o umorzeniu postępowania odwoławczego – z odwołania A. P. od orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 08 września 2025 r. ([...]), mocą którego postanowiono o niezaliczeniu R. P. do osób niepełnosprawnych – Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie może się ostać w obrocie prawnym, jako oparta na błędnym stanowisku o bezprzedmiotowości ww. postępowania odwoławczego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a.

Zasady i tryb orzekania o niepełnosprawności regulują przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, z późn. zm.; w skrócie: u.rehab.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021 r. poz. 857, z późn. zm.; w skrócie: rozporządzenie MGPiPS).

W myśl art. 1 u.rehab.: "Ustawa dotyczy osób, których niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem:

1) o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności określonych w art. 3 lub

2) o całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy na podstawie odrębnych przepisów, lub

3) o niepełnosprawności, wydanym przed ukończeniem 16 roku życia

– zwanych dalej «osobami niepełnosprawnymi»".

Zgodnie z art. 4a ust. 1 u.rehab. osoby, które nie ukończyły 16 roku życia, zaliczane są do osób niepełnosprawnych, jeżeli mają naruszoną sprawność fizyczną lub psychiczną o przewidywanym okresie trwania powyżej 12 miesięcy, z powodu wady wrodzonej, długotrwałej choroby lub uszkodzenia organizmu, powodującą konieczność zapewnienia im całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku.

Szczegółowe kwestie związane orzekaniem o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności – w tym szczegółowe zasady wydawania orzeczeń o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności oraz orzeczeń, o których mowa w art. 5a u.rehab., tryb postępowania przy orzekaniu, skład i sposób powoływania i odwoływania członków zespołów orzekających, a także sposób działania wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności (zwanego dalej "wojewódzkim zespołem"), i powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności (zwanego dalej "powiatowym zespołem") – regulują przepisy rozporządzenia MGPiPS. wydanego na podstawie art. 6c ust. 9 u.rehab.

Zgodnie z § 2 pkt 1 i 2 tego rozporządzenia powiatowe zespoły i wojewódzkie zespoły wydają odpowiednio orzeczenia o niepełnosprawności osób, które nie ukończyły 16 roku życia (pkt 1) oraz o stopniu niepełnosprawności osób, które ukończyły 16 rok życia (pkt 2). W § 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia MGPiPS określone zostały kwestie brane pod uwagę przy orzekaniu o niepełnosprawności osoby, która nie ukończyła 16 roku życia (zwanej dalej "dzieckiem") oraz przy orzekaniu o stopniu niepełnosprawności osoby, która ukończyła 16 rok życia (zwanej dalej "osobą zainteresowaną"). Z kolei w § 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia MGPiPS zostały wyszczególnione obligatoryjne elementy, odpowiednio, orzeczenia o niepełnosprawności i orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z § 13 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia MGPiPS orzeczenie o niepełnosprawności powinno zawierać "datę lub okres powstania niepełnosprawności". W myśl § 14 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS wspomnianą datę lub okres powstania niepełnosprawności dziecka ustala się na podstawie przebiegu schorzenia, dokumentacji medycznej oraz zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia dziecka wydanego na podstawie odrębnych przepisów. Jeżeli zaś z przedłożonej dokumentacji oraz przebiegu schorzenia nie da się ustalić okresu lub daty powstania niepełnosprawności dziecka, za datę tę należy przyjąć datę złożenia wniosku do powiatowego zespołu (§ 14 ust. 2 rozporządzenia MGPiPS).

Jak z powyższego wynika, przywołane rozporządzenie MGPiPS rozróżnia dwa odrębne tryby orzecznicze:

i) wobec osoby do 16 roku życia (dziecka) – o niepełnosprawności; oraz

ii) wobec osoby powyżej 16 roku życia (osoby zainteresowanej) – o stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 u.rehab. w sprawach nieunormowanych przepisami tej ustawy stosuje się m.in. Kodeks postępowania administracyjnego (w skrócie: k.p.a.).

W myśl statuowanej w art. 15 in principio k.p.a. zasady ogólnej, postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Nie ulega wątpliwości, że "[z]godnie z wyrażoną w tym przepisie zasadą dwuinstancyjności, skutecznie wniesiony środek odwoławczy gwarantuje stronie rozpoznanie sprawy załatwionej przez organ pierwszej instancji po raz drugi przez właściwy organ wyższego stopnia i uzyskanie rozstrzygnięcia tego organu. Istotą dwuinstancyjności postępowania jest bowiem dwukrotne merytoryczne rozstrzygnięcie tej samej sprawy. Organ odwoławczy ponownie rozpatruje i rozstrzyga sprawę administracyjną, niezależnie od podniesionych w odwołaniu zarzutów. Zasada dwuinstancyjności jest zrealizowana, gdy rozstrzygnięcia obu organów zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez nie postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone, czyli postępowania merytorycznego w zakresie ustalenia stanu faktycznego, zebrania i oceny dowodów, przeanalizowania wszystkich argumentów i żądań strony oraz rozważań prawnych stosownych dla rozstrzygnięcia, a wszystko to powinno znaleźć dodatkowo odzwierciedlenie w uzasadnieniu aktu stosowania prawa" (zob. wyrok NSA z 24.6.2025 r., III OSK 1145/22; w braku odmiennego zastrzeżenia, wszystkie orzeczenia NSA i WSA przywołane w niniejszym wyroku są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, w skrócie: CBOSA, ze strony internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W kontrolowanej sprawie WZON, rozpoznając odwołanie od orzeczenia PZON, uznał, że w związku z tym, iż Małoletni [...] r. ukończył 16 rok życia, to zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności.

Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego rzeczywiście potwierdza, że [...] R. P. ukończył 16 rok życia, co oznacza, że w rozumieniu przepisów rozporządzenia MGPiPS stał się on "osobą zainteresowaną" (nie-"dzieckiem"), wobec której właściwy organ może wydać orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Tymczasem orzeczenie o niepełnosprawności wydawane jest wobec osoby do 16-go roku życia (dziecka).

Zdaniem Sądu, wadliwie jednak organ II instancji uznał, że w zaistniałych okolicznościach sprawy zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania odwoławczego – i to wadliwie co najmniej z dwóch następujących powodów.

Po pierwsze, jeżeli WZON doszedł do przekonania, że wraz z osiągnięciem przez dziecko 16 roku życia postępowanie w sprawie orzeczenia o jego niepełnosprawności stało się bezprzedmiotowe, to działając jako organ II instancji powinien był – konsekwentnie – zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. uchylić orzeczenie organu I instancji i umorzyć "całe" postępowanie administracyjne (verba legis: "postępowanie pierwszej instancji w całości’) w sprawie orzeczenia o niepełnosprawności.

Po drugie, wbrew jednak stanowisku WZON, wraz z osiągnięciem przez Małoletniego 16. roku życia, postępowanie administracyjne w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności – a tym bardziej postępowanie odwoławcze w tej sprawie – nie stało się w całości bezprzedmiotowe (por. wyrok WSA z 22.10.2025 r., I SA/Wa 126/25).

Z akt sprawy wynika, że wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności złożony został do PZON w dniu 16 lipca 2025 r., a więc gdy Małoletni nie miał jeszcze ukończonego 16. roku życia (co nastąpiło 01.01.2026 r.). Również orzeczenie organu I instancji zapadło wówczas (08.09.2025 r.), gdy Małoletni nadal nie miał ukończonego 16. roku życia. Dopiero orzeczenie organu II instancji zostało wydane już po utracie przez Małoletniego status "dziecka" w rozumieniu rozporządzenia MGPiPS (bo w dniu 07.01.2026 r.).

Jeśli się zatem zważy, że przedmiotem kontrolowanej sprawy było orzeczenie w kwestii niepełnosprawności Małoletniego, które mogło obejmować okres od złożenia wniosku aż do ukończenia przez niego 16 roku życia, oraz że w orzeczeniu o niepełnosprawności – o ile byłoby ostatecznie pozytywne – należałoby wskazać datę lub okres powstania niepełnosprawności dziecka (zob. § 13 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia MGPiPS), za którą, w braku innych danych, trzeba by ostatecznie uznać datę złożenia wniosku (zob. § 14 ust. 2 rozporządzenia MGPiPS), to jest jasne, że wraz z ukończeniem w toku postępowania odwoławczego przez Małoletniego 16. roku życia to postępowanie odwoławcze nie stało się bezprzedmiotowe.

W takim przypadku, w ocenie Sądu, użyte w art. 1 pkt 3 u.rehab określenie "orzeczenie o niepełnosprawności, wydane przed ukończeniem 16 roku życia" nie może być rozumiane literalnie, lecz raczej jako synonim "orzeczenia o niepełnosprawności dotyczącego okresu przed ukończeniem 16 roku życia".

Rzeczą WZON, jako organu II instancji, było bowiem ponowne zbadanie kwestii – wcześniej negatywnie rozstrzygniętej przez organ I instancji – czy do dnia ukończenia przez Małoletniego 16. roku życia nie ziściły się jednak przesłanki uzasadniające zaliczenie go, w tym okresie, do osób niepełnosprawnych.

Uchylając się od zbadania powyższej kwestii i umarzając postępowanie odwoławcze, organ II instancji naruszył przepisy art. 7 i art. 15 k.p.a. oraz art. 77 § 1, art. 80 i art. 105 § 1 w zw. z art. 140 k.p.a., a także art. 3 ust. 2 rozporządzenia MGPiPS, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy – co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ II instancji uwzględni powyższe wskazania i oceny prawne Sądu, i merytorycznie rozpatrzy odwołanie Strony za okres do momentu osiągnięcia przez Małoletniego 16-go roku życia.