Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędziowie: Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędzia WSA Tomasz Szmydt Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania T. G., utrzymało w mocy decyzję [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] o odmowie przyznania świadczenia niepieniężnego z pomocy społecznej w formie posiłku - miesięcznego abonamentu do baru.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że T. G. wnioskiem z dnia [...] marca 2016 r. zwróciła się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, wskazując określone formy pomocy oraz informując, w związku z jakimi wydatkami domaga się wsparcia. Wśród wnioskowanych świadczeń wymieniła m.in. miesięczny abonament do baru. Po rozpatrzeniu w tym zakresie przedmiotowego wniosku Prezydent [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. odmówił przyznania T. G. wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że przedmiotowa decyzja wydana została na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie t.j. z 2015 r. Dz. U. poz. 163, ze zm.). Przedstawił działania organu zmierzające do zebrania pełnego materiału dowodowego w sprawie. Wyjaśnił, że na podstawie zebranej w toku postępowania dokumentacji, w tym aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonej w dniu [...] marca 2016 r. stwierdzono, że wnioskodawczyni jest najemcą lokalu wchodzącego w skład mieszkaniowego zasobu [...]. Mieszkanie to składa się z korytarza, przedpokoju, łazienki z wc, dwóch pokoi i kuchni z bezpośrednim oświetleniem naturalnym. Lokal wyposażony jest w instalację elektryczną, gazową, zimną wodę, centralną ciepłą wodę, kanalizację i centralne ogrzewanie. Do zamieszkiwania w tym lokalu uprawniony jest także dorosły syn wnioskodawczyni. W czasie przeprowadzania aktualizacji wywiadu środowiskowego pracownik socjalny nie mógł jednoznacznie stwierdzić, czy [...] był lub nie był obecny w mieszkaniu. W 2015 r. pięciokrotnie a w 2016 r. dwukrotnie organ wzywał [...] wnioskodawczyni do nawiązania kontaktu z pracownikiem socjalnym w celu przeprowadzenia wywiadu. Nie nawiązał on jednak żadnego kontaktu z pracownikiem socjalnym i nie ustalono w drodze wywiadu środowiskowego, czy udziela wnioskodawczyni pomocy bądź czy istnieją okoliczności umożliwiające jej udzielenie. Do wywiadu środowiskowego wnioskodawczyni złożyła oświadczenie, że mieszka z [....], prowadzi jednak samodzielne gospodarstwo domowe. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji organ ustalił, że miesięczny dochód wnioskodawczyni w lutym 2016 r. wynosi [...] zł ([...]). Dochód przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. 634 zł. Dodatek mieszkaniowy i dodatek energetyczny zostały przyznane wnioskodawczyni jako głównemu najemcy mieszkania, w związku z zamieszkiwaniem i prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego przez dwie osoby wspólnie zamieszkujące, tj. dla wnioskodawczyni i [...]. Z orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2008 r. wnika, że wnioskodawczyni nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Jest osobą sprawną manualnie.

Organ przywołał treść art. 48 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i wyjaśnił, że przesłanką do udzielenia świadczenia we wnioskowanej formie może być również brak środków finansowych na zakup niezbędnych środków spożywczych umożliwiających przygotowanie ciepłego posiłku. Zdaniem organu wnioskodawczyni nie kwalifikuje się jednak do udzielenia wnioskowanej pomocy. Jest bowiem osobą częściowo niepełnosprawną, sprawną manualnie. Niepełnosprawność nie uniemożliwia jej przygotowywania ciepłych posiłków. Posiada dochód przekraczający kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej, umożliwiający zakup niezbędnych artykułów spożywczych do przygotowania posiłku. W dniu 7 marca 2016 r., w czasie wywiadu środowiskowego, po raz kolejny utrudniła pracownikowi socjalnemu jednoznaczne potwierdzenie jej aktualnej, faktycznej sytuacji bytowej, wyraziła zgodę na wejście pracownika socjalnego do pierwszego pomieszczenia w lokalu, tj. korytarza, nie wyraziła zgody na wejście pracownika socjalnego do dalszych pomieszczeń mieszkania. Nie wyrażając zgody na wejście pracownika socjalnego do dalszej części mieszkania, uniemożliwiła pracownikowi przeprowadzenie analizy jej aktualnej i faktycznej sytuacji życiowej i mieszkaniowej, a tym samym ustalenie przez pracownika socjalnego wymaganych okoliczności faktycznych i dokonania oceny rzeczywistej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawczyni. Pracownik socjalny nie dysponował jakakolwiek możliwością zbadania, czy warunki życiowe wnioskodawczyni czynią zadość wymogom niezbędnej potrzeby bytowej, o zaspokojenie której się ubiega. Wobec powyższego, w ocenie organu I instancji wydana decyzja jest uzasadniona.

Nie zgadzając się z decyzją organu I instancji, T. G. wniosła odwołanie. W jego uzasadnieniu wskazała, że znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej i spełnia wszelkie przesłanki udzielenia jej wnioskowanej pomocy materialnej.

Po rozpatrzeniu złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu stanowiska zajętego w decyzji z dnia [...] maja 2016 r. organ odwoławczy wyjaśnił zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej i jednocześnie zasady obciążania stron ściśle określonymi obowiązkami związanymi z przyznawaniem tych świadczeń, które reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że jedną z form wsparcia, jakiego udziela pomoc społeczna, jest określona w art. 48 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej pomoc doraźna albo okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie, przysługująca osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Podzielił stanowisko organu I instancji, stwierdzając, że w przypadku odwołującej się nie ma przeszkód zarówno zdrowotnych, jak i technicznych, aby mogła ona przyrządzić sobie jeden gorący posiłek dziennie. Jak wynika bowiem z kwestionariusza przeprowadzonego w dniu 7 maja 2016 r. wywiadu środowiskowego, lokal, w którym mieszka wnioskodawczyni, jest wyposażony w instalację elektryczną, gazową, zimną wodę oraz centralną ciepłą wodę i kanalizację, zaś strona jest sprawna manualnie, funkcjonuje w środowisku prawidłowo, a wszelkie sprawy załatwia samodzielnie. W takiej sytuacji nie zachodzą okoliczności określone w art. 48 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, co też uzasadnia odmowę przyznania pomocy w postaci posiłków w barze. Orzekając w powyższym zakresie, organ II instancji miał na uwadze okoliczność, że w zbliżonym stanie faktycznym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia [...] lutego 2012 r., sygn. akt [...], zajął analogiczne stanowisko, które następnie podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1913/12, skargę na ten wyrok.

Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło uwagę, że niezależnie od zaskarżonej decyzji, celowym wydaje się również rozważenie przez Prezydenta [...] możliwości przyznania wnioskowanej pomocy w zakresie dożywiania w oparciu o ustawę z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259, ze zm.).

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] (oraz inne decyzje tego organu z zakresu pomocy społecznej wydane w stosunku do niej) skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła T. G. W uzasadnieniu skargi wskazała na wydanie zaskarżonych decyzji wymienionych w skardze (w tym i decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2016 r., nr [...]) z naruszeniem art. 48 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, polegającym na jego niewłaściwej interpretacji. Zdaniem skarżącej w jej przypadku zachodzi szczególny przypadek z uwagi na okoliczności życiowe, w jakich się znalazła. Podkreśliła, że jest osobą niepełnosprawną na stałe, schorowaną, ma zadłużony dochód.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wskazuje, że skarga nie może zostać uwzględniona, gdyż zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, zgodne są z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2015 r. Dz. U. poz. 163, ze zm.). Sąd administracyjny władny jest natomiast uchylić zaskarżoną decyzję tylko wówczas, gdy narusza ona obowiązujące prawo.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j z 2015 r. Dz. U. poz. 163, ze zm.). Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zatem zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z powyższych przepisów pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest odmowa przyznania skarżącej pomocy niepieniężnej w formie posiłków w barze [...]. W tej sytuacji wyjaśnić należy, że artykuł 48 ust. 4 powołanej ustawy stanowi, że pomoc doraźna albo okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Pomoc doraźna albo okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie jest świadczeniem przyznawanym w ramach pomocy społecznej. Okoliczność ta powoduje, że ustalając warunki udzielanej w tym trybie pomocy, organ kieruje się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 2 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, to znaczy dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej.

Z treści art. 48 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wynika, że jednym warunków niezbędnych do otrzymania takiej pomocy jest okoliczność, że wnioskujący własnym staraniem nie może sobie zapewnić gorącego posiłku. Z akt sprawy wynika tymczasem, że skarżąca posiada własny dochód przewyższający 150% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, a więc nie spełnia także warunku wskazanego w pkt. V.1. uchwały nr 221 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 (t.j. z 2015 r. M.P. poz. 821). Jest osobą częściowo niepełnosprawną, sprawną manualnie i zdolną do samoobsługi oraz samodzielnego przygotowywania posiłków, ma także w zajmowanym mieszkaniu swobodny dostęp do kuchni. Przy czym skarżąca mieszka z pełnoletnim synem, który w razie potrzeby również może pomóc w przygotowaniu posiłków. Oznacza to, że skarżąca dysponując własnym stałym dochodem przekraczającym 150% kryterium dochodowego może planować swoje wydatki oraz tak gospodarować posiadanym budżetem, aby zabezpieczyć żądane potrzeby we własnym zakresie, co nie przekracza jej możliwości.

W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, organy administracji publicznej we właściwie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, który znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Prawidłowo także zastosowały odpowiednie przepisy prawa materialnego oraz dokonały oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i nie przekroczyły przy tym granic uznania administracyjnego. Organy zasadnie dokonały także oceny hierarchii potrzeb skarżącej, odmawiając przyznania zasiłku na zgłoszone potrzeby.

Podkreślić należy, że celem pomocy społecznej nie jest zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej oraz zwrot wszelkich poniesionych wydatków, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane. Z kolei duża liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej, w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna.

Mimo że nie była to bezpośrednia podstawa odmowy przyznania skarżącej wnioskowanej pomocy, nie można także nie zwrócić uwagi, że skarżąca utrudnia pracownikom pomocy społecznej skontaktowanie się ze swoim synem, w celu określenia jego sytuacji osobistej oraz majątkowej, oraz przede wszystkim uniemożliwia sprawdzenie swoich faktycznych warunków życiowych, co powoduje niemożność określenia rzeczywistej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawczyni. Takie działanie skarżącej opisane w uzasadnieniu wydanej decyzji oraz przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym (które już samo w sobie mogłoby być uznane za wystarczającą przesłankę do odmowy przyznania wnioskowanej pomocy na podstawie art. 11 ustawy o pomocy społecznej) jest dowodem na niewłaściwe postępowanie skarżącej i nieprawidłowe rozumienie przez nią roli i zadań pomocy społecznej świadczonej przez Państwo. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której osoba ubiegająca się o świadczenie z pomocy społecznej decyduje o zakresie wywiadu środowiskowego. Organ udzielający pomocy powinien dysponować bieżącą wiedzą o sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc, gdyż decyduje nie tylko o zakresie pomocy, ale także jej rozmiarze.

Mając zatem na uwadze przepisy ustawy o pomocy społecznej, Sąd orzekający stanął na stanowisku, że żaden z postawionych w złożonej skardze zarzutów nie był w rozpatrywanej sprawie zasadny.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) orzekł jak w sentencji.