Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Wojciech Gapiński, Beata Machcińska (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi S. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.

Przedmiotem skargi S. T. (dalej "skarżący") jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. W wniosku o umorzenie należności z tytułu składek skarżący wskazał na swoją trudną sytuację materialną, zdrowotną i finansową.

2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej "ZUS" lub "organ") decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie:

1) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm., dalej "u.s.u.s."), odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 142.693.21 zł, w tym:

a) ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 107.541,72 zł, w tym z tytułu składek za okres od sierpnia 2003 r. do października 2005 r., od lipca 2008 r. do lutego 2009 r., od lipca 2009 r. do marca 2013 r., za maj 2013 r., od lipca 2013 r. do października 2013 r., od grudnia 2013 r. do stycznia 2014 r., za marzec 2014 r., od maja 2014 r. do lipca 2014 r., od września 2014 r. do marca 2015 r., za czerwiec 2015 r., od września 2015 r. do listopada 2015 r., od grudnia 2015 r. do stycznia 2016 r., od marca 2016 r. do czerwca 2016 r., od września 2016 r. do listopada 2016 r., za styczeń 2017 r. w kwocie 58.753, 92 zł, odsetek naliczonych na dzień 8 lipca 2019 r. w kwocie 48.647,00 zł i kosztów upomnienia w kwocie 140,80 zł;

b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 27.444,58 zł, w tym z tytułu składek za okres od lutego 2010 r. do marca 2013 r., za maj 2013 r., od lipca 2013 r. do października 2013 r., od grudnia 2013 r. do stycznia 2014 r., za marzec 2014 r., od maja 2014 r. do lipca 2014 r., od września 2014 r. do marca 2015 r., za czerwiec 2015 r., od września 2015 r. do października 2015 r., od grudnia 2015 r. do stycznia 2016 r., od marca 2016 r. do czerwca 2016 r., od września 2016 r. do listopada 2016 r., za styczeń 2017 r. w łącznej kwocie 17.720,38 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 8 lipca 2019 r. w kwocie 9.645,00 zł i kosztów upomnienia w kwocie 79,20 zł;

c) Fundusz pracy w łącznej kwocie 7.706,91 zł, w tym z tytułu składek za okres od sierpnia 2013 r. do maja 2005 r., od lipca 2008 r. do lutego 2009 r., od maja 2010 r. do marca 2013 r., za maj 2013 r., od lipca 2013 r. do października 2013 r., od grudnia 2013 r. do stycznia 2014 r., za marzec 2014 r., od maja 2014 r. do lipca 2014 r., od września 2014 r. do marca 2015 r., za czerwiec 2015 r., od września 2015 r. do października 2015 r., od grudnia 2015 r. do stycznia 2016 r., od marca 2016 r. do czerwca 2016 r., od września 2016 r. do listopada 2016 r., za styczeń 2017 r. w kwocie 4.300,31 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 8 lipca 2019 r. w kwocie 3.389,00 zł i kosztów upomnienia w kwocie 17,60 zł;

2) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej "rozporządzeniem"), odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 142.693.21 zł, w tym:

a) ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 107.541,72 zł, w tym z tytułu składek za okres od sierpnia 2003 r. do października 2005 r., od lipca 2008 r. do lutego 2009 r., od lipca 2009 r. do marca 2013 r., za maj 2013 r., od lipca 2013 r. do października 2013 r., od grudnia 2013 r. do stycznia 2014 r., za marzec 2014 r., od maja 2014 r. do lipca 2014 r., od września 2014 r. do marca 2015 r., za czerwiec 2015 r., od września 2015 r. do listopada 2015 r., od grudnia 2015 r. do stycznia 2016 r., od marca 2016 r. do czerwca 2016 r., od września 2016 r. do listopada 2016 r., za styczeń 2017 r. w kwocie 58.753, 92 zł, odsetek naliczonych na dzień 8 lipca 2019 r. w kwocie 48.647,00 zł i kosztów upomnienia w kwocie 140,80 zł;

b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 27.444,58 zł, w tym z tytułu składek za okres od lutego 2010 r. do marca 2013 r., za maj 2013 r., od lipca 2013 r. do października 2013 r., od grudnia 2013 r. do stycznia 2014 r., za marzec 2014 r., od maja 2014 r. do lipca 2014 r., od września 2014 r. do marca 2015 r., za czerwiec 2015 r., od września 2015 r. do października 2015 r., od grudnia 2015 r. do stycznia 2016 r., od marca 2016 r. do czerwca 2016 r., od września 2016 r. do listopada 2016 r., za styczeń 2017 r. w łącznej kwocie 17.720,38 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 8 lipca 2019 r. w kwocie 9.645,00 zł i kosztów upomnienia w kwocie 79,20 zł;

c) Fundusz pracy w łącznej kwocie 7.706,91 zł, w tym z tytułu składek za okres od sierpnia 2013 r. do maja 2005 r., od lipca 2008 r. do lutego 2009 r., od maja 2010 r. do marca 2013 r., za maj 2013 r., od lipca 2013 r. do października 2013 r., od grudnia 2013 r. do stycznia 2014 r., za marzec 2014 r., od maja 2014 r. do lipca 2014 r., od września 2014 r. do marca 2015 r., za czerwiec 2015 r., od września 2015 r. do października 2015 r., od grudnia 2015 r. do stycznia 2016 r., od marca 2016 r. do czerwca 2016 r., od września 2016 r. do listopada 2016 r., za styczeń 2017 r. w kwocie 4.300,31 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 8 lipca 2019 r. w kwocie 3.389,00 zł i kosztów upomnienia w kwocie 17,60 zł.

3. We wniosku ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, iż jego dochody są nieregularne - dochód za czerwiec 2019 r. wyniósł 4.595,76 zł, natomiast za ostatnie pół roku jedynie 17.032,49 zł, co daje miesięczną kwotę 2.838,74 zł. Wskazał, że w mieszkaniu o powierzchni 38 m2 mieszka i prowadzi działalność gospodarczą, a działania ZUS zmierzają do pozbawienia go dachu nad głową. Dodał, że leczy się od 23 roku życia, a największa część zadłużenia powstała kiedy roczny przychód wynosił jedynie ok. 15.000,00 zł brutto i dlatego nie miał wystarczających środków zapłaty zobowiązań wobec ZUS. Wyjaśnił, iż aby wywiązać się z układu ratalnego spłaty zadłużenia z tytułu składek musiał się zadłużać w innych miejscach. Oświadczył, że prowadzona działalność stanowi jego jedyne źródło utrzymania i nie ma innej alternatywy. Do wniosku o umorzenie składek przedłożył Podatkową Księgę Przychodów i Rozchodów za październik i grudzień 2019 r. (2 sztuki), a w toku postępowania - pismo z dodatkowymi wyjaśnieniami z 29 listopada 2019 r., w którym oświadczył, że przychód brutto za ostatnie 4 miesiące wyniósł 6.700,00 zł, tj. 1.675,00 zł miesięcznie oraz pismo uzupełniające z 23 stycznia 2020 r., z którego wynika, że przychód za 2019 r. wyniósł 28.345,00 zł, koszty - 4.625,08 zł, a dochód wyniósł 23.719,92 zł, tj. średniomiesięcznie 1.976,66 zł.

4. ZUS O. w B. decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm. zwanej dalej "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W zakresie stanu faktycznego ZUS ustalił: 1) skarżący jest mikroprzedsiębiorcą, przy czym z dniem 3 stycznia 2020 r. skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, 2) skarżący nie pobiera świadczenia emerytalnego oraz rentowego, nie posiada dochodów z innych źródeł, nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form pomocy, 3) prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, ponosząc następujące stałe wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 400,00 zł, opłat eksploatacyjnych w kwocie 150,00 zł, kosztów związanych z leczeniem w kwocie 100,00 zł, 4) posiada następujące zobowiązania pieniężne: a) z tytułu podatków za okres od 2016 r. do 2018 r. w kwocie 6.000,00 zł, które spłaca w kwocie 300,00 zł miesięcznie, b) z tytułu zaciągniętych kredytów za 2008 r. w kwocie 7.000,00 zł, spłacane w kwocie 400,00 zł miesięcznie, c) u osób fizycznych w kwocie 30.000,00 zł, d) inne za okres od 2018 r. do 2019 r. w kwocie 3.000,00 zł, spłacane miesięcznie w kwocie 600,00 zł, 5) skarżący jest właścicielem lokalu mieszkalnego o pow. [...] m2 w L, 6) skarżący ubiegał się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r,, poz. 1551). ZUS [...] r. wydał decyzję nr [...] o warunkach umorzenia na podstawie ww. ustawy. Warunkiem umorzenia była spłata należności niepodlegających umorzeniu, jednak skarżący nie uregulował kwot niepodlegających abolicji, wobec czego ZUS decyzjami z [...] r. nr [...] i [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek, 7) skarżący spłacał należności w formie układu ratalnego, jednak ostatecznie w dniu [...] r. umowa dotycząca układu ratalnego uległa zerwaniu.

Ustalając dochody skarżącego, ZUS wskazał: Według zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2016 r. (PIT-36), skarżący osiągnął dochód w wysokości 28.663,91 zł. Zgodnie z informacją o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności w 2016 r. (PIT/B) skarżący osiągnął przychód w wysokości 30.754,20 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 2.624,93 zł, natomiast dochód wyniósł 28.129,27 zł.

Według zeznania PIT-36, w 2017 r. skarżący osiągnął dochód w wysokości 17.142,77 zł. Zgodnie z informacją zawartą w rozliczeniu podatkowym (PIT/B) z pozarolniczej działalności w 2017 r. skarżący osiągnął przychód w wysokości 16.118,90 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 4.203,80 zł, natomiast dochód wyniósł 11.915,10 zł.

Zgodnie z informacją zawartą w rozliczeniu podatkowym (PIT/B) z pozarolniczej działalności w 2018 r. skarżący osiągnął przychód w wysokości 34.660,00 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 4.688,45 zł, natomiast dochód wyniósł 29.971,55 zł.

Zgodnie z przedłożoną podatkową księgą przychodów i rozchodów za czerwiec 2019 r. skarżący osiągnął przychód w wysokości 5.170,00 zł, wydatki (koszty) wyniosły 574,24 zł i nadwyżkę przychodów nad kosztami ich uzyskania w wysokości 4.595,76 zł. W październiku 2019 r. skarżący poniósł tylko wydatki (koszty) w wysokości 215,50 zł, w grudniu 2019 r. także poniósł jedynie wydatki w wysokości 160,51 zł.

W piśmie z 23 stycznia 2020 r. skarżący oświadczył, że przychód za 2019 r. wyniósł 28.345,00 zł, wydatki (koszty) uzyskania przychodu wyniosły 4.625,08 zł, natomiast dochód roczny wyniósł 23.719,92 zł. Skarżący wskazał, że średniomiesięczny dochód w 2019 r. wyniósł ok. 1.976,66 zł.

ZUS uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 3, 4, 4a, 4b, 5 i 6 u.s.u.s.

Wskazał, że wobec skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżący nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, a jedynie ją zawiesił i posiada majątek nieruchomy. Ani naczelnik urzędu skarbowego, ani komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie ma również podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zdaniem ZUS, skarżący nie wykazał, że w jego przypadku istnieje możliwość umorzenia należności na podstawie przepisów rozporządzenia.

W tym zakresie ZUS argumentował, że spłata innych zobowiązań nie powinna się odbywać kosztem należności z tytułu składek, gdyż skarżący zobowiązany jest równo traktować wszystkich wierzycieli. Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, a spłata należności w ratach nie doprowadzi go do sytuacji, kiedy zmuszony będzie skorzystać z zasiłków z pomocy społecznej. ZUS stwierdził, że skarżący jest w wieku aktywności zawodowej ([...] lat), w czym ZUS upatruje możliwość poprawy jego sytuacji materialnej szczególnie, że w każdej chwili może wznowić zawieszoną działalność gospodarczą.

W ocenie ZUS, wskazane przez skarżącego problemy zdrowotne mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Skarżący nie przedstawił dokumentacji medycznej, z której wynikałoby, że ze względu na sytuację zdrowotną jest niezdolny do podjęcia zatrudnienia i trwale wykluczony z rynku pracy - np. orzeczenia o niezdolności do pracy. Nie przedstawił także dokumentacji medycznej, z której wynikałoby, że ze względu na sytuację zdrowotną skarżący jest niezdolny do samodzielnej egzystencji - np. orzeczenia o posiadanym stopniu niepełnosprawności. ZUS wskazał, że problemy zdrowotne, na które skarżący się powołał, trwają od 1993 r., a więc istniały już przed założeniem działalności gospodarczej. W związku z czym nie można uznać, że zły stan zdrowia był powodem powstania zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. ZUS zwrócił uwagę, że skarżący pomimo problemów zdrowotnych z przerwami prowadzi działalność gospodarczą, dlatego nie można stwierdzić, że choroba uniemożliwia skarżącemu pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia. Pomimo powoływanych problemów zdrowotnych, skarżący nie zdecydował się na zamknięcie działalności gospodarczej. ZUS nie posiada także informacji o konieczności sprawowania przez skarżącego opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

5. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący nie zgodził się, że w jego przypadku nie zachodzi przesłanka umorzenia zaległości wskazana w § 3 ust. pkt 3 rozporządzenia. W jego ocenie, przedłożona w sprawie dokumentacja medyczna dowodzi, że skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy. Wyjaśnił, iż do 1999 r. pobierał rentę inwalidzką III grupy, a następnie otworzył działalność gospodarczą. Jednak w 2008 r. choroba nasiliła się, o czym świadczy przedłożona dokumentacja lekarska. Nie zgodził się ze stwierdzeniem, że mógł zamknąć działalność gospodarczą i znaleźć pracę, gdyż nawet dla zdrowych ludzi nie było to takie proste. Wskazał, że od 2008 r. leczy się stale na [...] i [...] i są to choroby przewlekłe, których istnienie przemawia za wystąpieniem przesłanki umorzenia zaległości z tytułu składek. W piśmie z dnia 20 lipca 2020 r. wskazał, że jego sytuacja finansowa – w związku z epidemią koronawirusa – znacznie się pogorszyła. Mianowicie za pierwsze półrocze 2020 r. zarobił jedynie 3.670 zł brutto, a wydatki wyniosły 1.215,26 zł, co daje kwotę 2.454,74 zł netto. Zatem jego dochód wyniósł jedynie 409,12 zł miesięcznie. Podkreślił, iż jego sytuacja jest dramatyczna i niepewna ze względu na wiek, stan zdrowia i sytuację na rynku pracy, dlatego nie widzi możliwości spłaty zadłużenia wobec ZUS.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Istota sporu sprowadzała się do oceny zgodności z prawem decyzji odmawiającej skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami.

W skardze skarżący podkreślił, iż przedłożona w sprawie dokumentacja medyczna dowodzi, że skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy, co z kolei świadczy o wystąpieniu przesłanki umorzenia należności określonej w § 3 ust. pkt 3 rozporządzenia. W piśmie z dnia 20 lipca 2020 r. podniósł, że jego sytuacja finansowa – w związku z epidemią koronawirusa – drastycznie się pogorszyła i nie widzi możliwości spłaty zadłużenia wobec ZUS.

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż zobowiązania skarżącego nie uległy przedawnieniu.

Stosownie bowiem do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w obecnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Do 31 grudnia 2011 r. ten przepis stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Należy wskazać, że 5-letni termin przedawnienia należności składkowych wprowadzono z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r., poz. 1378). Jednakże w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. (a więc jak również w tej sprawie), stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).

Zgodnie z art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1793 ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

W tym zakresie ZUS wskazał, iż na zawieszenie biegu terminu przedawnienia miały wpływ:

1) wszczęcie w dniu [...] r. postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom doręczone w dniu [...] r.; zaś wydana decyzja uprawomocniła się w dniu [...] r.

W przypadku bowiem wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna (art. 24 5f u.s.u.s.).

2) złożenie w dniu 18 września 2013 r. wniosku o umorzenie należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551); w dniu [...] r. wydano decyzję określającą warunki umorzenia, a w dniu [...] r. decyzje o odmowie umorzenia należności. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 15 ww. ustawy, bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13.

Podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowi art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z jego ust. 1-3, umorzenie należności z tytułu składek w całości lub w części może nastąpić (z zastrzeżeniem ust. 3a) tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wspomniany art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazuje z kolei, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia wspomnianych należności w takim przypadku określa przywołane wcześniej rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z jego § 3 ust. 1, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Umorzenie należności z tytułu składek następuje więc w ściśle określonej sytuacji. Organ orzekający w sprawie w pierwszej kolejności musi zatem stwierdzić, czy okoliczność taka w ogóle powstała, albowiem jej brak determinuje konieczność wydania rozstrzygnięcia odmownego. W przeciwnym razie organ jest natomiast zobligowany do oceny, czy w świetle zaistniałych zdarzeń umorzenie to byłoby zasadne, a przesądza o tym konstrukcja powołanych przepisów, z której jednoznacznie wynika, że nawet w razie spełnienia którejkolwiek z przesłanek umorzenia należności, należność tę organ umorzyć może, a nie: musi. Podkreślić zatem trzeba, że jakkolwiek spełnienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. lub rozporządzeniu jest niezbędne do umorzenia należności, to ich wystąpienie nie skutkuje powstaniem obowiązku podjęcia takiego rozstrzygnięcia przez organ, lecz dopiero daje mu taką możliwość. Także zatem w razie stwierdzenia wystąpienia wspomnianych przesłanek organ może podjąć rozstrzygnięcie odmowne. Zwłaszcza jednak w takim przypadku powinien uzasadnić swą decyzję w sposób niebudzący wątpliwości co do motywów, którymi się kierował przy jej wydawaniu, a więc szczegółowo przedstawić powody takiej kwalifikacji i argumenty, które legły u jej podstaw. Tylko bowiem wówczas, decyzja przezeń wydana nie będzie nosiła znamion dowolności.

Jednocześnie niezbędne staje się podkreślenie, że rolą Sądu administracyjnego orzekającego w przedmiocie legalności takiej decyzji jest zweryfikowanie, czy przedstawione wymogi zostały spełnione. Sąd jest bowiem obowiązany do oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada standardom określonym w obowiązujących przepisach, czy też je narusza w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. W przypadku decyzji odmawiającej umorzenia należności ze względu na niezasadność zgłoszonego w tym przedmiocie żądania zadaniem Sądu nie jest więc ocena słuszności tej kwalifikacji, lecz to, czy w świetle okoliczności wynikających z akt sprawy jej podjęcie było dopuszczalne (zgodne z prawem). Sąd bada zatem, czy w danym przypadku organ istotnie mógł wydać rozstrzygnięcie odmowne, a nie to, czy w sytuacji zaistnienia takiej możliwości, poprawnie postąpił, podejmując taką, niepomyślną dla wnioskodawcy, kwalifikację.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że organ sprostał opisanym wymogom. Trafnie bowiem spostrzegł, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by zaistniała jakakolwiek okoliczność warunkująca przyjęcie odmiennej kwalifikacji w tym przedmiocie, co znalazło zresztą odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zarówno pogląd ten, jak i argumentacja powołana na jego poparcie zasługują na aprobatę.

W ślad za organem powtórzyć zatem trzeba, że w sprawie, z przyczyn oczywistych, nie wystąpiła okoliczność opisana w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., a ponadto nie przedłożono jakichkolwiek dokumentów, które dowodziłoby spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 2, pkt 4 i pkt 4b u.s.u.s. Jednocześnie niewątpliwym jest, że wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.), a skarżący nie zakończył prowadzenia działalności gospodarczej (zawiesił ją) i dysponuje majątkiem, z którego można egzekwować należności (art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.). Z kolei co do pkt 5 i 6 tego przepisu stwierdzić należy, że wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne.

Odnosząc się z kolei do przesłanek określonych w rozporządzeniu, organ prawidłowo ocenił, że zgromadzona w sprawie dokumentacja nie upoważnia do wydania decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek, to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim, jako wnioskodawcy (por. wyroki NSA: z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 980/18; z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z dnia 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13; z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r., sygn. II GSK 149/1, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z ustalonego przez ZUS stanu faktycznego wynika, że skarżący jest mikroprzedsiębiorcą (przy czym z dniem 3 stycznia 2020 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej) i w 2019 r. osiągnął dochód w kwocie 23.719,92 zł (w 2018 r. skarżący uzyskał dochód w kwocie 29.971,55 zł), prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie korzysta z pomocy społecznej, jest właścicielem lokalu mieszkalnego w L, a prócz zobowiązań wobec ZUS, posiada również inne – podatkowe, kredytowe oraz wobec osób fizycznych.

Sąd podziela stanowisko ZUS, że, biorąc pod uwagę posiadany przez skarżącego majątek (nieruchomość), uzyskiwanie dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej w kwotach wyższych od minimum socjalnego (które wg. obliczeń IPiSS średniorocznie dla 1-osobowego gospodarstwa w 2019 r. wynosiło 1.212,59 zł miesięcznie, a za III kwartał 2019 r. 1.228,62 zł miesięcznie) oraz okoliczność posiadania przez skarżącego środków na dobrowolną spłatę zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli, skarżący nie jest zagrożony ubóstwem.

Sąd podziela stanowisko ZUS, że należności publicznoprawne korzystają ze szczególnej ochrony prawnej i powinny być zaspokajane w pierwszej kolejności. W orzecznictwie sądowym akcentuje się, iż "w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych" (por. wyroki NSA: z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10; z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 193/14, LEX nr 1658374; z dnia 21 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 301/06;z dnia 9 maja 2018 r., I GSK 955/18, z dnia 26 maja 2020 r. sygn.. akt I GSK 211/20 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl 8). Decydując się na podjęcie aktywności zarobkowej, skarżący musiał liczyć się z obowiązkiem terminowej zapłaty należności publicznoprawnych, w tym z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Tymczasem, prócz zaległości wobec ZUS, których skarżący uporczywie nie regulował, skarżący posiada liczne zobowiązania finansowe (z tytułu podatków, zaciągniętych kredytów oraz zobowiązania wobec osób fizycznych), które spłaca dobrowolnie. Słusznie ZUS argumentuje, iż skarżący, spłacając zadłużenie wobec innych niż ZUS wierzycieli, nie powinien pomijać zaległości z tytułu składek, a tym samym uwzględniać jedynie interes niektórych, wybranych wierzycieli.

W sprawie nie wystąpiła przesłanka umorzenia zaległości określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w postaci przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z przedłożonej dokumentacji lekarskiej wynika, że sytuacja zdrowotna skarżącego jest niewątpliwie trudna, jednak nie pozbawia go możliwości uzyskiwana dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek, gdyż skarżący stale, od wielu lat prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody. Skarżący nie przedłożył orzeczenia lekarskiego, z którego wynikałoby, iż jest niezdolny do pracy.

Podniesione zaś w piśmie z dnia 20 lipca 2020 r. okoliczności nie mogły być znane organowi, gdyż zaskarżona decyzja została wydana w dniu [...] r.

Skarżący miał możliwość umorzenia zadłużenia wobec na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551). Decyzją z dnia [...] r. określono warunki umorzenia należności na podstawie ww. ustawy, ponieważ jednak skarżący nie uregulował składek niepodlegających abolicji, ZUS zobowiązany był odmówić umorzenia ww. zaległości i w tym zakresie wydał decyzje z dnia [...] r.

W świetle powyższych uwag uznać należało, że organ w sposób poprawny zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, a przeprowadzona przezeń analiza sytuacji skarżącej przez pryzmat przesłanek umorzenia należności z tytułu składek nie nosi znamion dowolności.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał zarzuty skargi za bezzasadne i działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji.