I OSK 2389/19 - Wyrok

Data orzeczenia	2020-06-15	
Data wpływu	2019-09-03	
Sąd	Naczelny Sąd Administracyjny	
Sędziowie	Arkadiusz Blewązka /sprawozdawca/
Czesława Nowak-Kolczyńska
Zygmunt Zgierski /przewodniczący/	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Inne	
Sygn. powiązane	II SA/Gl 439/19	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2017 nr 0 poz 1851; art. 2 pkt 16; Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.	
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie: Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr) po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 439/19 w sprawie ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję, a także poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz B. M. kwotę 900 (dziewięćset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.	
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 31 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 439/19 oddalił skargę B.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Burmistrz Miasta [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] odmówił B.M., jako opiekunowi prawnemu, przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – R.K. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że strona, jako opiekun prawny dziecka, nie sprawuje nad nim faktycznej opieki, a jedynie często go odwiedza. Nie zamieszkuje wspólnie z podopiecznym, nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego oraz nie pokrywa kosztów związanych z jego potrzebami. Małoletni przebywa w Domu Pomocy Społecznej dla Dzieci w [...], a koszty jego pobytu w tej placówce pokrywa jednostka samorządu terytorialnego oraz R.K. z zasiłku pielęgnacyjnego. Organ I instancji przyjął, iż strona nie wychowuje małoletniego R.K. i zasadnym jest odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia na małoletniego, zgodnie z art. 4 ust. 1 oraz art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2017 r. poz. 1851 ze zm.), dalej w uzasadnieniu przywoływanej jako "ustawa 500+". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu Kolegium podało, że w dniu [...] kwietnia 2018 r. strona złożyła w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko R.K., który legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] stycznia 2016 r., wydanym do dnia [...] stycznia 2019 r. zgodnie, z którym niepełnosprawność R.K. datowana jest od urodzenia. Wskazało, iż postanowieniem z dnia [...] marca 2010 r. Sądu Rejonowego dla [...] skarżąca została ustanowiona opiekunem prawnym małoletniego i tego dnia złożyła przyrzeczenie. Z kolei postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] marca 2018 r. sygn. akt [...] umieszczono małoletniego Domu Pomocy Społecznej w [...] prowadzonym przez Zgromadzenie Zakonne Sióstr [...]. Z zaświadczenia Dyrektora tej placówki wynika, że małoletni jest jej mieszkańcem od dnia [...] kwietnia 2018 r. i ponosi odpłatność za pobyt w wysokości 107,10 zł miesięcznie. Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że podopieczny nie zamieszkuje u strony i nie pozostaje w jej gospodarstwie domowym. Małoletni przebywa w DPS, gdzie ma zapewnioną całodobową opiekę i pomoc. Strona często odwiedza małoletniego. W czasie wizyt rozmawia z nim, zabiera na spacery lub na zakupy. Strona nie łoży z własnych środków na utrzymanie małoletniego, jedynie okazjonalnie, sporadycznie daje mu drobne prezenty. Kilka razy w roku małoletni gości u niej w domu. R.K. jako mieszkaniec DPS ma zapewnione wszystkie elementarne potrzeby życiowe, a strona odwiedza go kilka razy w tygodniu. Dalej Kolegium wskazało na cel ustawy 500+ oraz elementy zwarte w art. 2 pkt 16, art. 4 ust. 1-3 oraz art. 5 ust 1 – 4 tej ustawy podkreślając, że dla uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego konieczne jest ustalenie, czy dziecko wchodzi w skład rodziny tego podmiotu, który ubiega się o nie, a wobec tego, czy jest dzieckiem zamieszkującym wspólnie z nim. Organ odwoławczy odwołał się do pojęcia "zamieszkiwania wspólnego" zawartego w legalnej definicji rodziny z art. 2 pkt 16 ustawy 500+, które należy rozumieć jako faktyczne miejsce zamieszkania, czyli fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica, który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspakaja jego potrzeby życiowe. Organ wskazał na art. 4 ust. 1 ustawy 500+ podkreślając, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. Kolegium wskazało, że z materiału dowodowego sprawy wynika jednoznacznie, że dziecko R.K. jest mieszkańcem DPS, w którym ma zapewnioną całodobowa opiekę i podstawowe potrzeby życiowe. Strona nie sprawuje faktycznej i bezpośredniej opieki nad swoim podopiecznym i tym samym nie pełni głównej roli w jego wychowaniu i zaspokajaniu jego podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie Kolegium oznacza to, że strona nie spełnia zasadniczego warunku wynikającego z treści art. 4 ust. 1 i art. 2 pkt 16 ustawy 500+, a zatem odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia była zasadna.

Skargę na powyższą decyzję wniosła skarżąca zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 16 i art. 4 ust. 1 ustawy 500+ przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a także naruszenie przepisów postepowania, tj. art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8 i art. 77 K.p.a.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał, że materialnoprawną podstawę odmowy przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia wychowawczego stanowiły przepisy 500+. Stosownie do art. 4 ust. 1 tejże ustawy świadczenie wychowawcze przeznaczone jest na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb bytowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2 ustawy 500+), co znajduje potwierdzenie w art. 13 ust. 1 tejże ustawy, który stanowi, że ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka albo opiekuna prawnego dziecka. Świadczenie to przysługuje opiekunowi prawnemu na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Sąd I instancji wskazał, iż w sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca jest opiekunem prawnym małoletniego dziecka. Nie jest sporne również to, że małoletni został umieszczony w DPS i jako jego mieszkaniec ponosi odpłatność za pobyt w nim. Małoletni w DPS ma zapewnioną całodobową opiekę i pomoc oraz zapewnione wszystkie elementarne potrzeby życiowe. Skarżąca nie kwestionuje, że małoletni nie zamieszkuje u niej, nie pozostaje w jej gospodarstwie domowym, a sama skarżąca nie łoży z własnych środków na jego utrzymanie, ale okazjonalnie go odwiedza, daje mu prezenty, a kilka razy w roku małoletni gości u niej w domu. W ocenie Sądu I instancji wyznacznikiem uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego przez podmioty uprawnione jest sprawowanie opieki nad małoletnim dzieckiem utożsamiane z jego wychowaniem, a o kształcie prawa do uzyskania świadczenia w ramach programu "Rodzina 500+" decydują łącznie przesłanki podmiotowo - przedmiotowe. Sąd wskazał następnie, że organy obu instancji uznały, iż skarżąca spełnia przesłankę podmiotową i przeprowadziły postępowanie mające na celu wyjaśnienie czy spełnia ona przesłanki przedmiotowe do świadczenia wychowawczego w związku z opieką prawną sprawowana nad małoletnim umieszczonym w DPS. Sąd I instancji zgodził się z organami, że skarżąca nie ponosi wydatków na wychowanie dziecka, w tym opieką nad nim oraz nie pokrywa kosztów związanych z jego potrzebami, a zatem nie spełnia warunków określonych w art. 4 ust. 1 ustawy 500+, co skutkować musiało odmową przyznania świadczenia wychowawczego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła B.M., zaskarżając go w całości i zarzucając:

I naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art. 2 pkt 16 ustawy 500+ przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż dziecko pozostające pod opieką prawną należy do składu członków rodziny, a w konsekwencji warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego jest wspólne zamieszkiwanie opiekuna prawnego i dziecka pozostającego pod opieką prawną, podczas gdy z treści ww. przepisu wynika, iż do składu członków rodziny nie zalicza się dzieci pozostających pod opieką prawną;

2. art. 4 ust. 1 ustawy 500+ przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż opiekun prawny ma obowiązek łożyć ze swoich własnych środków finansowych na utrzymanie podopiecznego, podczas gdy nie ma podstawy prawnej, która zobowiązywałaby opiekuna prawnego do utrzymywania podopiecznego z własnych środków, a opiekun prawny winien pokrywać wydatki podopiecznego ze środków samego podopiecznego;

3. art. 8 ust.1 pkt 2 w związku z art. 2 pkt 8 ustawy 500+ przez ich nie zastosowanie, w zgodnie z nimi rodzic bądź opiekun jest uprawniony do pobierania świadczenia wychowawczego, jeśli dziecko zostało odpłatnie umieszczone w instytucji określonej w art. 2 pkt 8 ustawy 500+;

4. art. 22 ustawy 500+ przez niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie z uwagi na fakt, iż przepis ten dotyczy wyłącznie sytuacji zbiegu uprawnień, nie ma natomiast zastosowania w niniejszej sprawie;

II. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art. 6, art. 7 oraz art. 7a K.p.a. przez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i zastosowanie nieprawidłowych norm prawnych;

2. art. 8 K.p.a. przez odstąpienie bez uzasadnionej przyczyny od praktyki utrwalonej w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż dziecko pozostające pod opieką prawną nie wchodzi w skład rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy 500+;

3. art. 77 K.p.a. przez naruszenie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie zmianę zaskarżonego wyroku przez przyznanie skarżącej świadczenia wychowawczego na okres objęty skargą oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku sądu I instancji. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.

Przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych, przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zarzucając Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe jego zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sytuacji podniesienia obu podstaw kasacyjnych, zasadą jest w pierwszej kolejności rozpoznanie zarzutów procesowych, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd I instancji przepis prawa materialnego (vide: wyrok NSA z dnia 9 marca 2005r. sygn. akt FSK 618/04, https://orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Odnosząc się zatem do zarzutów opartych na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. należy wskazać, iż zostały one częściowo wadliwie sformułowane, a w pozostałym zakresie nie są oparte na prawdzie. Nie nadają się zatem do uwzględnienia. Nie ulega wątpliwości, iż do autora skargi kasacyjnej należy podanie nie tylko konkretnych przepisów prawa, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji, ale także precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegała ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie, a w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisu postępowania także wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy. Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno przedstawiać argumenty mające na celu wskazanie słuszności podstaw kasacyjnych. Systemowe odczytanie art. 176 i art. 183 P.p.s.a. prowadzi do konkluzji, że nie jest możliwe rozpoznanie merytorycznie zarzutów skargi kasacyjnej, które zostały wadliwie skonstruowane. Jakkolwiek przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które – zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną – zostały naruszone zaskarżonym wyrokiem, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (vide: uchwała NSA z dnia 26 października 2009r., I OPS 10/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl ), to jest to możliwe jednak tylko wtedy gdy wnoszący skargę kasacyjną poprawnie określi, jakie przepisy jego zdaniem naruszył wojewódzki sąd administracyjny i na czym owo naruszenie polegało. Stawiając zarzut naruszenia art. 6, art. 7 oraz art. 7a K.p.a. przez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i zastosowanie nieprawidłowych norm prawnych, a także zarzut naruszenia art. 77 K.p.a. przez naruszenie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, autor badanej kasacji nie wskazuje w czym konkretnie upatruje powyższego naruszenia prawa. Nie podaje w szczególności jakie okoliczności sprawy nie zostały wyjaśnione, w jakim zakresie nie dopełniono obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego i jakie elementy sprawy nadal są niewyjaśnione. Nadto w motywach skargi kasacyjnej zarzuty te w ogóle nie zostały uzasadnione. Naczelny Sąd Administracyjny nie może natomiast we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich bądź w inny sposób korygować.

Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 8 K.p.a. przez odstąpienie Sądu I instancji od praktyki orzeczniczej wskazującej, iż dziecko pozostające pod opieką prawną nie wchodzi w skład rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy 500+, wypada zauważyć, iż Sąd I instancji od takiej praktyki nie odstąpił. Motywy zaskarżonego wyroku pozbawione są analizy art. 2 pkt 16 ww. ustawy, a wyprowadzone przez Sąd I instancji zapatrywanie co do zasadności odmowy przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego ma swoje źródło w analizie art. 4 ust. 1 ustawy 500+ i nie odwołuje się do pojęcia rodziny. Tak sformułowany zarzut naruszenia art. 8 K.p.a. nie może być uznany za trafny.

Przechodząc zatem do zarzutów naruszenia prawa materialnego należy wyraźnie dostrzec, iż opiekun prawny dziecka jest jednym z podmiotów uprawnionych do świadczenia wychowawczego (art. 4 ust. 2 ustawy 500+). Z kolei podkreślanym przez organy i Sąd I instancji celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy 500+). Przez posłużenie się zwrotem "w tym" ustawodawca jasno wskazuje, iż opieka nad dzieckiem i zaspokajanie jego potrzeb życiowych stanowią elementy zawierające się w pojęciu wychowywanie dziecka. Tym samym pokrywanie wydatków związanych opieką nad dzieckiem i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych stanowi wypełnienie celu świadczenia wychowawczego. Skoro opieka jest źródłosłowem dla pojęcia opiekun, a na gruncie językowym opiekun to ten, kto się kimś lub czymś opiekuje (vide: Słownik języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, W-wa 2020 r.), to wyniki wykładni gramatycznej art. 4 ust. 1 ustawy 500+ pozwalają uznać, że sprawowanie opieki wypełnia dyspozycję pojęcia "wychowywanie dziecka". W języku potocznym opieka oznacza faktycznie dbanie o inną osobę (vide: J.Winiarz, Prawo rodzinne, Warszawa 1994, s. 278 i n.), z kolei w świetle regulacji ustawowych opieka polega na obowiązku sprawowania pieczy nad osobą i majątkiem oraz reprezentacji podopiecznego (vide: T.Sokołowski, Prawo rodzinne. Zarys wykładu, Poznań 2008, s. 215). Jeśli zatem uprawnionymi do świadczenia wychowawczego jest zarówno opiekun faktyczny dziecka, w rozumieniu tego pojęcia na gruncie ustawy 500+, jak i opiekun prawny dziecka, to nie może budzić wątpliwości, iż użyte w art. 4 ust. 1 ustawy 500+ pojęcie opieki obejmuje zarówno faktycznie dbanie o inną osobę, jak i sprawowanie pieczy nad osobą i majątkiem oraz reprezentację podopiecznego. Już tylko z tego powodu nie można się zgodzić z Sądem I instancji, iż opiekun prawny dziecka nie wychowuje dziecka w takim rozumieniu tego słowa, które wynika z treści art. 4 ust. 1 ustawy 500+.

Przepisy ustawy 500+ nie definiują pojęcia opiekun prawny dziecka. W tej sytuacji konieczne jest odwołanie się do przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2019 r. poz. 2086 ze zm.), dalej w uzasadnieniu przywoływanej jako "K.r.o.", przy czym należy zauważyć, że pojęcie "opieka" nie zostało w tej ustawie zdefiniowane. Opieka, o której mowa w tytule III K.r.o. odnosi się do osób małoletnich, nad którymi rodzice nie sprawują władzy rodzicielskiej (dział I), a także osób całkowicie ubezwłasnowolnionych (dział II). Należy zasygnalizować, iż opieka nie jest instytucją z zakresu prawa rodzinnego, gdyż nie znajduje oparcia ani w małżeństwie, ani w pokrewieństwie. Jest instytucją z zakresu osobowego prawa cywilnego, którą ustawodawca z uwagi na jej funkcję uregulował w K.r.o. (vide: T.Smyczyński, Prawo rodzinne i opiekuńcze. Analiza i wykładnia, Warszawa 2001, s. 419). Podstawowy zakres praw i obowiązków opiekuna oraz praw i obowiązków rodziców posiadających władzę rodzicielską pokrywają się ze sobą. Opiekun sprawuje pieczę nad osobą i majątkiem pozostającego pod jego opieką, a do sprawowania opieki stosuje się odpowiednio przepisy o władzy rodzicielskiej pod opieką (art. art. 155 § 1 i 2 K.r.o. Władza rodzicielska obejmuje natomiast w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka z poszanowaniem jego godności i praw (art. 95 § 1 K.r.o.). Sprawowanie pieczy nad osobą dziecka, która wykonuje opiekun prawny należy odróżnić od faktycznej pieczy nad osobą dziecka, którą sprawują osoby zamieszkujące razem z dzieckiem. Optymalna sytuacja ma miejsce wówczas, gdy bieżąca piecza nad osobą i majątkiem dziecka oraz piecza wynikająca z opieki prawnej skupione są w jednym ręku. Taka sytuacja jest najbardziej zbliżona do wykonywania władzy rodzicielskiej. Przepisy prawa nie formułują jednak obowiązku włączenia dziecka do wspólności domowej opiekuna prawnego, ponieważ stosunek pomiędzy nim a osobą, której powierzono funkcję opiekuna prawnego, nie jest stosunkiem rodzinnoprawnym (vide: T.Smyczyński, Prawo rodzinne i opiekuńcze. Analiza i wykładnia, Warszawa 2001, s. 430 i n.; G.Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019, uwagi do art. 155). Tym samym ze swej istoty relacje pomiędzy opiekunem prawnym dziecka i jego podopiecznym nie mogą być rozważane na gruncie przesłanek świadczenia wychowawczego wskazanych w art. 2 ust. 16 ustawy 500+, w brzmieniu z daty wydania ostatecznej decyzji w sprawie.

W przypadku opieki nad dzieckiem, które nie jest oddane do pieczy zastępczej – a za taka sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie – opiekun prawny skupia wszystkie prawa i obowiązki przysługujące rodzicom. Opiekun ten ma nie tylko obowiązek i prawo do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka, ale również wychowania go (art. 95 § 1 w związku z art. 155 § 2 K.r.o.), a także kierowania nim (art. 96 § 1 w związku z art. 155 § 2 K.r.o.). Opiekun prawny obowiązany jest troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotowywać je do życia odpowiednio do jego uzdolnień (art. 96 § 1 w związku z art. 155 § 2 K.r.o.) (vide: G.Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019, uwagi do art. 155).

Istotnym elementem statusu opiekuna prawnego jest to, że ustawodawca przyznaje mu prawo zarówno do wynagrodzenia z tytułu sprawowanej opieki (art. 162 K.r.o.), jak i do zwrot nakładów i wydatków związanych ze sprawowaniem opieki (art. 163 § 1 K.r.o.). Przy czym nakłady i wydatki powinny zostać pokryte przede wszystkim z dochodu i majątku małoletniego (art. 163 § 3 K.r.o.). Z uwagi na powyższe trafnie autorka kasacji zarzuca wadliwą wykładnię art. 4 ust. 1 ustawy 500+ przez uznanie, że opiekun prawny jest zobowiązany do łożenia z własnych środków na utrzymanie podopiecznego. Sąd I instancji domagając się spełnienia przesłanki ponoszenia przez skarżącą wydatków na wychowanie dziecka, w tym na opieką nad nim oraz pokrywania kosztów związanych z jego potrzebami, nie dostrzega powyższej regulacji i tego, że opiekun prawny z tytułu sprawowanej opieki jest uprawniony nie tylko do zwrotu nakładów i wydatków związanych ze sprawowaniem opieki, ale także do wynagrodzenia z tego tytułu. Tym samym ponosząc określone wydatki na wychowanie dziecka – jak chce tego Sąd I instancji – uzyskiwałby prawo do świadczenia wychowawczego, zachowując jednocześnie uprawnienie do zwrotu nakładów i wydatków związanych ze sprawowaniem opieki. Taki sposób rozumienia owych regulacji jest niemożliwy do zaakceptowania, bowiem ponoszone przez opiekuna prawnego wydatki na wychowanie dziecka i tak nie miałyby charakteru ciężaru realnego. Powyższe wymaganie nie tylko podważałoby istotę instytucji opieki prawnej, ale także prowadziłoby do fikcyjności ponoszenia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, czyniąc ich rzeczywistym celem przyznanie świadczenia wychowawczego. Tym samym w przypadku opiekuna prawnego przesłanka częściowego pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka musi podlegać określonym modyfikacjom uwzględniającym charakter relacji majątkowych pomiędzy nim i dzieckiem.

Na marginesie powyższych uwag należy także zaznaczyć, iż opiekun prawny dziecka ma prawny obowiązek wykonywania czynności z należytą starannością, jak tego wymaga dobro pozostającego pod opieką i interes społeczny (art. 154 K.r.o.). Nadto sąd opiekuńczy systematycznie ocenia wykonywanie obowiązków opiekuna polegających na pieczy nad osobą i majątkiem dziecka, mając na uwadze przede wszystkim dobro podopiecznego. Powyższe stanowi instrument prawny, który pozwala efektywnie kontrolować sposób wydatkowania przez opiekuna świadczeń pieniężnych na potrzeby podopiecznego, w tym jak należy zakładać także świadczenia wychowawczego. W przypadku pozostałych podmiotów uprawnionych do świadczenia wychowawczego instrument tego typu nie jest przez prawo przewidziany.

Odnosząc się z kolei do sformułowanej w art. 4 ust. 1 ustawy 500+ przesłanki ponoszenia wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych dziecka, podkreślić wypada, iż powyższa regulacja nie wskazuje na konieczność zaspokojenia wszelkich potrzeb dziecka albo też potrzeb konkretnych, jako warunku przyznania powyższego świadczenia. Badając spełnienie tej przesłanki w okolicznościach niniejszej sprawy należy z jednej strony mieć na uwadze zakres potrzeb życiowych dziecka wynikających z jego wieku i stanu zdrowia, a z drugiej działania podejmowane przez opiekuna prawnego dla zaspokojenia tych potrzeb. Z niespornych okoliczności niniejszej sprawy wynika, iż podopieczny od urodzenia jest dzieckiem z głębokim upośledzeniem umysłowym. Wymaga całkowitej i całodobowej opieki i pomocy. Nie chodzi samodzielnie, wymaga stałego pampersowania, wydaje jedynie dźwięki nieartykułowane. Jednocześnie nie sprawia trudności wychowawczych, jest pogodny i często się śmieje. W DPS w Strumieniu ma zapewnioną całkowitą i całodobową opiekę. Objęty jest pomocą medyczną, w tym psychiatryczną, rehabilitacyjną. Z kolei skarżąca kilka razy w tygodniu odwiedza podopiecznego w DPS. W czasie wizyt rozmawia z nim, zabiera na spacery lub na zakupy. Okazjonalnie daje podopiecznemu drobne prezenty. Kilka razy do roku podopieczny gości u niej w domu. Powyższe okoliczności przeczą tezie organów i Sądu I instancji, że skarżąca nie zaspokaja potrzeb dziecka i nie ponosi z tego tytułu wydatków. Specyfika potrzeb podopiecznego nie ogranicza się do potrzeb bytowych czy zdrowotnych. Zatem okoliczność, iż podstawowe potrzeby podopiecznego są zaspokajane w DPS, nie deprecjonuje znaczenia tych jego potrzeb, które zaspokaja skarżąca, jak chociażby potrzebę bliskości, czułości, bycia w relacji z osobą dorosłą, docenienia. Tym samym należy uznać trafność zarzutu kasacyjnego naruszenia art. 4 ust. 1 ustawy 500+ zarówno w zakresie błędnej wykładni, jak i niewłaściwego zastosowania.

Nie są natomiast zasadne zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji art. 2 pkt 16 i art. 22 ustawy 500+. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku – o czym już była mowa – wyraźnie wskazuje, iż Sąd I instancji ocenił legalność zaskarżonej decyzji wyłącznie na gruncie art. 4 ust. 1 ustawy 500+. Nie dokonywał natomiast wykładni art. 2 pkt 16 ustawy 500+ i przepisu tego nie stosował. Nie stosował także art. 22 ww. ustawy. Tym samym powyższe zarzuty kasacyjne podniesione zostały nieadekwatnie do treści zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Trafny jest natomiast zarzut niezastosowania w sprawie art. 8 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 2 pkt 8 ustawy 500+. Norma ta, reglamentując sytuacje, w których świadczenie wychowawcze nie przysługuje, wskazuje na przypadek umieszczenia dziecka w instytucji zapewniającej nieodpłatnie całodobowe pełne utrzymanie. Z niekwestionowanych okoliczności niniejszej sprawy wynika, iż pobyt podopiecznego w DPS nie ma charakteru nieodpłatnego, a zatem powyższa przesłanka wyłączenia prawa do świadczenia wychowawczego nie powinna mieć zastosowania w niniejszej sprawie.

Konkludując wypada uznać, że naruszenie przez Sąd I instancji art. 4 ust. 1 i art. art. 8 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 2 pkt 8 ustawy 500+, prowadzące do wadliwego wyrokowania na podstawie art. 151 P.p.s.a., uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyroku. Konstatując jednocześnie, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę uchylając zarówno zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 193 P.p.s.a.). Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną (art. 153 w związku z art. 193 P.p.s.a.).

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 200 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a.

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.