Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca),, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokat E. O.-M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.

Zaskarżoną decyzją z dnia 20 września 2013 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] – po rozpatrzeniu odwołania D. G. od decyzji z dnia 25 czerwca 2013 r., znak: [...] - wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] przez Starszego Administratora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] przyznającej rodzinie wnioskodawcy zasiłek okresowy w kwocie 90,34 złote miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2013 r. do dnia 31 lipca 2013 r. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło treść art. 38 ust. 1 pkt. 2, ust. 2 pkt 2, ust. 3 pkt 2 i ust. 4, a także art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm., dalej jako: "u.p.s."), stanowiących materialnoprawną podstawę decyzji, podnosząc, że konstrukcja art. 38 u.p.s. oznacza, że zasiłek okresowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach tzw. uznania administracyjnego w zakresie jego wysokości oraz okresu pobierania.

Kolegium wyjaśniło, że z materiału dowodowego sprawy wynika, że D. G. prowadzi gospodarstwo domowe z matką. Wnioskodawca nie pracuje, jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Od kilku lat prowadzi postępowanie w celu ustalenia, czy jest ojcem A. G., jednak ze względu na brak środków finansowych nie może przeprowadzić badań DNA. Nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, aktualnie się nie leczy. W ocenie pracownika socjalnego rodzina znajduje się w trudnej sytuacji finansowej.

Organ podkreślił, iż okolicznością bezsporną w sprawie jest, że wnioskodawca jest uprawniony do otrzymania zasiłku okresowego, gdyż dochód na osobę w jego rodzinie nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego.

Wskazał następnie, że organ pierwszej instancji przyznał D. G. zasiłek okresowy w kwocie 90,34 zł miesięcznie, tj. w minimalnej wysokości, ustalonej na podstawie art. 38 ust. 2 pkt 2, art. 38 ust. 3 pkt 2 u.p.s. jako 50% różnicy między kryterium dochodowym rodziny (912 zł) a dochodem rodziny (731,32 zł).

Kolegium wyjaśniło, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s., w myśl których rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach organu pomocy społecznej.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że z notatki służbowej z dnia 31 lipca 2013 r. sporządzonej przez pracownika socjalnego wynika, że w pierwszym półroczu 2013 r. z zasiłków okresowych skorzystało 609 rodzin i przyznano łącznie 2216 świadczeń. Zasiłki wypłacane są z dotacji budżetu państwa w wysokości 50% różnicy między kryterium dochodowym rodziny a jej dochodem. Natomiast kwota przekraczająca 50% wypłacana jest ze środków własnych gminy. Tymczasem organ w planach finansowych na 2013 rok nie posiada środków własnych na wypłatę zasiłków okresowych. Dysponuje kwotą 720.000 zł, którą przeznacza na koszty pogrzebu, koszty realizacji programu państwa w zakresie dożywiania, zasiłki celowe i schronienie dla osób bezdomnych. Do 30 czerwca 2013 r. na wypłatę zasiłków celowych wykorzystano kwotę 18.773,77 zł. Miesięcznie z tej formy pomocy korzysta około 20 osób, a średnia wysokość przyznanych świadczeń wynosi ok. 155,61 zł. Z kolei przeciętna wysokość zasiłków celowych realizowanych w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" wynosi - 152,40 zł, a w miesiącu korzysta z tej pomocy ok. 131 rodzin.

Kolegium nie zakwestionowało trudnej sytuacji skarżącego, jednakże wzięło pod uwagę wyjaśnienia organu pierwszej instancji, że wysokość przyznanego świadczenia uzasadniona jest ograniczonymi środkami finansowymi i znacznymi potrzebami innych osób, które również spełniają warunki do objęcia ich pomocą społeczną.

Organ podkreślił ponadto, iż skarżący jest pod stałą opieką organu pierwszej instancji i korzysta z jego świadczeń, otrzymując pomoc w formie zasiłku okresowego, a także zasiłków celowych.

Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji, przyznając skarżącemu pomoc w formie zasiłku okresowego w najniższej wysokości na okres czterech miesięcy, nie naruszył prawa i nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie gwarantują bowiem przyznania bezzwrotnej pomocy społecznej w wysokości zaspokajającej potrzeby i oczekiwania osób ubiegających się o nie.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł D. G., domagając się ponownego rozpatrzenia sprawy i przyznania mu żądanego zasiłku. Skarżący wniósł o zawieszenie postępowania i nieprzekazywanie akt sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie i Sądu Administracyjnego w Warszawie do czasu zakończenia postępowań toczących się w Sądzie Rejonowym i w Sądzie Okręgowym. Wyjaśnił, że postępowanie sądowe trwa od siedmiu lat i obecnie nie jest celowe rozstrzyganie sporu przez sąd administracyjny. Podkreślił, że z powodu prowadzenia spraw sądowych poniósł straty nie tylko finansowe. Skarżący nadmienił, że ma problemy zdrowotne i że opiekuje się chorą matką.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do wniosku o nieprzekazywanie akt sprawy do sądu administracyjnego, Kolegium wyjaśniło, że w oparciu o art. 54 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a.) jest obowiązane przekazać skargę sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej wniesienia. Przepisy powołanej ustawy nie uprawniają bowiem organu, za pośrednictwem którego skargę wniesiono, do samodzielnego podejmowania decyzji o zawieszeniu postępowania. O ewentualnym zawieszeniu postępowania rozstrzyga wyłącznie sąd.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w przedmiocie zasiłku okresowego jest art. 38 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego:

1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kwoty 542 zł,

2) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (kwoty obowiązujące do dnia 30 września 2012 r., tj. w czasie orzekania w niniejszej sprawie przez organy obu instancji).

Zasiłek okresowy ustala się:

1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie;

2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (art. 38 ust. 2 u.p.s.).

Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między:

1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby;

2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (ust. 3).

Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (ust. 4).

Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (ust. 5).

Z powołanych przepisów wynika, że zasiłek okresowy zasadniczo nie jest świadczeniem uznaniowym. W przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 38 ust. 1 u.p.s. "przysługuje" on wnioskodawcy, a więc winien być mu przyznany. Do uznania organu pozostawiono zaś jedynie ustalenie wysokości przyznanego świadczenia – jednakże w ściśle określonych granicach – oraz okresu, na jaki to świadczenie ma być przyznane.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji przyznającą rodzinie wnioskodawcy zasiłek okresowy w kwocie 90,34 złote, a zatem w wysokości minimalnej, określonej w art. 38 ust. 3 pkt 2 u.p.s.

Przyczyną przyznania wnioskowanego świadczenia w minimalnej, przewidzianej przez prawo wysokości było powołanie się przez organy na interes publiczny utożsamiony z koniecznością zapewnienia niezbędnej pomocy innym mieszkańcom gminy oczekującym wsparcia w zaspokojeniu najbardziej podstawowych potrzeb życiowych przy ograniczonych środkach finansowych na ten cel.

Sąd podziela zasadność argumentacji przywołanej w treści decyzji pierwszoinstancyjnej oraz zaakceptowanej w zaskarżonej decyzji.

Organ pierwszej instancji w sposób rzetelny i precyzyjny wskazał zarówno wysokość środków pozostających do dyspozycji organu w danym okresie, liczbę osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej, średnią wysokość zasiłków udzielanych w skali miesiąca i ich przeznaczenie, a także liczbę beneficjentów korzystających z tych zasiłków.

Nie sposób dopatrzeć się w argumentacji organu nieścisłości czy nadużycia władzy. Oczywistym jest bowiem, że organy pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ograniczona. Zatem tylko w tak wyznaczonych granicach mogą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Z uwagi zaś na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych i konieczność zaspokojenia elementarnych potrzeb bytowych wszystkich osób i rodzin z obszaru gminy, które nie są w stanie zaspokoić tych potrzeb przy użyciu własnych zasobów, organy są upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń, które to świadczenia muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Na tę okoliczność wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 czerwca 2007 r., I OSK 1464/2006 oraz z dnia 25 stycznia 2008 r., I OSK 624/07, CBOSA).

Należy podkreślić, że organy, przyznając rodzinie skarżącego zasiłek okresowy, nie kwestionowały trudnej sytuacji życiowej skarżącego i jego matki, jednak wykazały, że są oni objęci przez organ pomocy społecznej systematyczną opieką.

Zgodnie z art. 3 u.p.s., pomoc społeczna nie służy pełnemu zaspokajaniu potrzeb podopiecznych, lecz ma jedynie na celu wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiać im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W sprawach z zakresu pomocy społecznej kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być zatem cele i zadania pomocy społecznej, a nie subiektywne oczekiwania osób uprawnionych, zmierzające do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia całkowitej opieki finansowej i życiowej nad osobą dotkniętą jedną z form niedostatku, określonych w art. 7 u.p.s. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2010 r., I OSK 116/10, CBOSA).

Zaskarżone rozstrzygnięcie nie przekracza granic uznania administracyjnego.

Wydając zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, organy kierowały się przede wszystkim ogólną zasadą dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb innych osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej.

Podsumowując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja została opata na prawidłowych ustaleniach co do stanu faktycznego, który właściwie oceniono. Postępowanie dowodowe przeprowadzono z zachowaniem zasad określonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi przewidziane w art. 107 § 3 k.p.a.

Na marginesie należy zauważyć, że niezasadny był zawarty w skardze wniosek o nieprzesyłanie przez organ odwoławczy akt niniejszej sprawy wraz ze skargą do sądu i o zawieszenie postępowania w sprawie. Sąd podziela stanowisko Kolegium, że przytoczona wyżej dyspozycja art. 54 § 2 P.p.s.a. czyni uwzględnienie tego wniosku prawnie niedopuszczalnym.

Nie było również żadnych podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o zawieszenie niniejszego postępowania zarówno przez organy administracji, jak i przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie. Nie zachodziła bowiem żadna z przesłanek zawieszenia postępowania, określonych w art. 97 § 1 k.p.a. oraz w art. 124-126 P.p.s.a.

Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.

O wynagrodzeniu adwokata z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 P.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).