Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędzia WSA Janusz Walawski, Protokolant referent stażysta Aneta Kardas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2020 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego oddala skargę

Zaskarżonym aktem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w zw. z art. 127 § 3, ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a." - utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] lipca 2019 r. o odmowie przyznania p. E.J., zwanej dalej "Skarżącą", rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego (zwanego dalej "świadczeniem").

W uzasadnieniu decyzji przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy:

- zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz.U. poz. 303), zwanej dalej "ustawą o świadczeniu", świadczenie można przyznać matce, która spełnia łącznie następujące warunki:

- urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci,

- zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i ma centrum interesów osobistych lub gospodarczych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

- jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającym prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelem państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) lub cudzoziemcem legalnie przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

- osiągnęła wiek 60 lat,

- nie ma dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania,

- nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury,

- wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie; niespełnienie którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia,

- po kolejnej, szczegółowej analizie - wobec wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - stwierdzono, że przedłożone dowody oraz zgromadzony w sprawie materiał nie dają podstaw do przyznania Skarżącej świadczenia,

- zgodnie z ustawą o świadczeniu wychowanie oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków, spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci w celu należytego sprawowania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem,

- proces wychowawczy obejmuje pieczę nad osobą dziecka, pieczę nad majątkiem dziecka oraz prawo do jego wychowania z poszanowaniem jego godności i praw; zasadą jest, że proces wychowawczy powstaje z chwilą urodzenia dziecka i zazwyczaj ustaje z chwilą uzyskania przez dziecko pełnoletniości,

- wychowanie to proces ciągły i długofalowy, mający na celu kształtowanie osobowości dziecka według społecznie zaakceptowanego wzoru; długotrwałość wychowania należy rozumieć jako proces, który łączy się z systematycznością sprawowania ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dziecka,

- z akt sprawy wynika, że Skarżąca urodziła i wychowała jedno dziecko – M. J.; ponadto - od [...] grudnia 1981 r. - wychowywała P. J. (urodzony [...] maja 1981 r.), a od [...] października 1982 r. - dnia zawarcia związku małżeńskiego z p. S. J.) - wychowywała A. J. (urodzony [...] marca 1967 r.) i S. J. (urodzony [...] listopada 1969 r.),

- dwoje ostatnich dzieci było pod opieką Skarżącej od dnia jej ślubu do osiągnięcia przez nich pełnoletniości - odpowiednio A.: 2 lata, 4 miesiące i 9 dni, a S.: 5 lat i 27 dni,

- z analizy sprawy wynika, że Skarżąca krótkotrwale uczestniczyła w procesie wychowawczym A. i S.; nie można zatem uznać, że wychowała czworo dzieci,

- w związku z tym - pod kątem przesłanek wynikających z ustawy o świadczeniu – świadczenie nie może być przyznane.

W skardze podniesiono, że organ mylnie ocenił wkład Skarżącej w proces wychowania dzieci. Gdy chodzi o P. rozpoczął się on bezpośrednio po śmierci jego matki ([...] maja 1981 r.), gdy - zgodnie z jej wolą - zaopiekowała się dzieckiem, nie zaś od zakończenia procesu adopcyjnego, jak przyjął organ. Od tego samego czasu Skarżąca uczestniczyła także w wychowaniu starszego rodzeństwa, które mieszkało w pobliżu i dzięki temu mogło przebywać ze swoim bratem. Od 1981 roku Skarżąca była na zwolnieniu wobec opieki nad najmłodszym dzieckiem - P. Jego starszym rodzeństwem zajmowała się także po osiągnięciu przez nie pełnoletności.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

W trakcie rozprawy (k 55) Skarżąca podkreślała, że zrezygnowała z pracy aby zająć się dziećmi.

Sąd zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Trafnie organ skonstatował brak wystąpienia w sprawie przesłanek dla przyznania świadczenia. W uzasadnieniu skarżonego aktu wskazano wszystkie istotne uwarunkowania formalne i okoliczności faktyczne sprawy. Z uwagi na uprzednie, szczegółowe zreferowanie stanowiska organu, ponowne przytaczanie jego argumentacji byłoby bezzasadne. Sąd przyjmuje je za własną.

Odnosząc się zarzutów Skarżącej należy jedynie dodać, co następuje.

W myśl art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniu świadczenie przysługuje matce, która wychowała czwórkę dzieci - w rozumieniu art. 2 pkt 9 tego aktu. Oznacza to, że - z woli prawodawcy - generalnie przywilej ten dotyczy osób, które troszczyły się o czwórkę dzieci od momentu narodzin do czasu, gdy przestały być dziećmi - osiągnęły pełnoletniość, po ukończeniu 18 roku życia. Dane świadczenie stanowi w istocie przywilej wobec osób, które nie wychowały czwórki (lub więcej) dzieci. Warunki jego uzyskania nie mogą być więc wykładane rozszerzająco. Uzasadniony jest wobec tego wniosek, że nie może być ono przyznane osobom, które wprawdzie wychowały 4 dzieci lecz - wobec części z nich - czyniły to tylko okresowo. Ich bowiem sytuacja – gdy chodzi o potrzebę rezygnacji z pracy zawodowej, na rzecz wychowania dzieci – często nie będzie się różnić od przypadku osób, które stale wychowywały np. 3 dzieci, a z przywileju świadczenia korzystać nie mogą.

Wprawdzie z art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniu – przy rozumowaniu a contrario - można wnioskować, że prawodawca dopuścił możliwość uzyskania świadczenia także przez osoby, które nie sprawowały opieki nad dziećmi w pełnym wymiarze - przyznano w takiej sytuacji organowi uprawnienie do nieprzyznawania świadczenia. Przypadek ten należy jednak traktować jako wyjątek od reguły.

W rozpatrywanym przypadku bezspornie Skarżąca sprawowała opiekę nad dwójką spośród czterech dzieci wyłącznie okresowo. Niezależnie, czy uznać, że obejmowały to czas od śmierci matki biologicznej dzieci (maj 1981 roku) czy też od dnia zawarcia związku małżeńskiego z ojcem dzieci (październik 1982 roku), nie sposób uznać, aby Skarżąca wychowała w istocie czwórkę dzieci, choć w istocie okresowo czwórką dzieci się zajmowała - od dnia urodzenia córki M. J. – [...] kwietnia 1983 r. Bez znaczenia pozostaje z kolei przywoływany w skardze okres po osiągnięciu pełnoletniości przez A. i S. Co do takich osób nie sposób mówić o procesie wychowawczym, choć z pewnością rodzice mogą nadal wspierać je radą, pomocą fizyczną czy materialnie.

Oceny tej nie może zmienić przywoływana przez Skarżącą okoliczność, że w istocie - aby wychowywać czwórkę dzieci (część jednak tylko przez pewien okres) - zrezygnowała z pracy zawodowej. W analogicznej sytuacji pozostaje wiele matek, które zrezygnowały z pracy zawodowej, choć nie wychowały okresowo czworo dzieci lecz np. cały czas trójkę. Prawodawca nie przewidział dotąd szerszego wsparcia dla osób, które zrezygnowały z pracy zawodowej w celu wychowania dzieci, poza tymi, które wychowały ich czwórkę.

Bez znaczenia jest w sprawie, czy Skarżąca wychowywała P. od dnia przejęcia faktycznej opieki (śmierci matki biologicznej – jak wywodzi strona) czy zakończenia procedur prawnych (tak przyjął organ administracji). W danej sprawie nie kwestionowano bowiem wychowywania przez Skarżącą danego dziecka przez okres przewidziany ustawą.

Odmawiając przyznania świadczenia nie naruszono więc przepisów prawa procesowego, co do obowiązku właściwego wyjaśnienia istotnych uwarunkowań faktycznych sprawy i uzasadnienia orzeczenia oraz przepisów prawa materialnego, zakreślających, kiedy dane świadczenie może być przyznane (przesłanki opisane w art. 3 ustawy o świadczeniu). Sąd nie spostrzegł wobec argumentacji skargi ani też z urzędu wad w zaskarżonym akcie, które przemawiałyby za jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego.

Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 151. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.