Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie, Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi I. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 4 lipca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1355/2024/10967 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 4 lipca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1355/2024/10967, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania I. W. (dalej – Skarżąca, Wnioskodawczyni), utrzymało w mocy decyzję nr [...] Burmistrza Miasta L. (dalej – organ I instancji) z dnia 13 maja 2024 r. znak [...] odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 18 grudnia 2023 r. wpłynął do organu I instancji wniosek Skarżącej – reprezentowanej przez profesjonalnego - o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad matką A. L. Do wniosku nie załączono orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki Wnioskodawczyni.

Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2023 r. Burmistrz Miasta zawiesił z urzędu postępowanie administracyjne wszczęte powyższym wnioskiem do czasu dostarczenia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki Skarżącej.

Pismem z dnia 22 grudnia 2023 r. pełnomocnik Wnioskodawczyni wystąpił z wnioskiem o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania w sprawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki jego mocodawczyni.

Następnie pismem z dnia 7 marca 2024 r. pełnomocnik Wnioskodawczyni wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania wskazując na dołączoną do wniosku kopię orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki Skarżącej z dnia [...] r. nr [...] wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawność w T.

W tej sytuacji organ I instancji postanowieniem z dnia 14 marca 2024 r. nr [...] podjął z urzędu zawieszone postępowanie administracyjne w sprawie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie Burmistrz Miasta decyzją z dnia 13 maja 2024 r., po rozpoznaniu wniosku Skarżącej, odmówił przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. W jej uzasadnieniu wskazano, że Skarżąca nie spełnia warunku, o którym mowa w art. 17 ust. 1, ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm. - dalej u.ś.r.). Mianowicie podniesiono, że Skarżąca nie zamieszkuje wraz z matką. Niezależnie od tego stwierdzono, że właściwa organizacja czynności opiekuńczych, przy uwzględnieniu wsparcia ze strony brata Skarżącej i jego żony zamieszkujących z matką Wnioskodawczyni, nie wyklucza podjęcia zatrudnienia przez Skarżącego. Ponadto wskazano, że w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności matki Skarżącej zawarto informację, że nie da się ustalić daty powstania jej niepełnosprawności, co uzasadnia twierdzenie o wystąpieniu przeszkody z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W odwołaniu z dnia 20 maja 2024 r. pełnomocnik Skarżącej zarzucił rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnemu naruszenie prawa materialnego:

1) art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2) art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez Skarżącą, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Kolegium nie przychylając się do argumentacji odwołania, decyzją z dnia 4 lipca 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stanowisko, że skoro matka Skarżącej w 2023 r. nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to nie powstało prawo Wnioskodawczyni do świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego też – w myśl art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm. – dalej u.ś.w.) – w sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu aktualnym. Tymczasem obecnie świadczenie to jest zastrzeżone dla tych opiekunów, którzy sprawują opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, które nie ukończyły 18 roku życia. Tymczasem Skarżąca domaga się świadczenia w związku z opieką sprawowaną nad matką.

W skardze z dnia 10 lipca 2024 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik Wnioskodawczyni zarzucił decyzji Kolegium naruszenie art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż przepisy te uniemożliwiają przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., po dniu wejścia w życie u.ś.w. w przypadku, w którym na dzień złożenia wniosku nie istniało orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów nakazuje przyjąć, iż wszystkie przypadki, w których istnieje możliwość utworzenia prawa świadczenia pielęgnacyjnego w okresie przed końcem 2023 r., mogą zostać skutecznie zakończone na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.

Wobec tych zarzutów pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W motywach skargi podniesiono, że z art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. wynika ochrona praw nabytych. W ich świetle, według pełnomocnika, przepisy u.ś.r. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r. należy stosować nie tylko wtedy, gdy prawo do świadczenia zostało przyznane przed 31 grudnia 2023 r., ale również gdy prawo to można było przyznać do końca 2023 r. Dotyczy to również sytuacji, gdy postępowanie zostanie wszczęte po 1 stycznia 2024 r., o ile wniosek w tym przedmiocie zostanie złożony przed 31 grudnia 2023 r. Do rektroaktywnego przyznania świadczenia uprawnia bowiem art. 24 ust. 2a u.ś.r. w brzmieniu obwiązującym do 31 grudnia 2023 r. Zdaniem pełnomocnika, powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu projektu u.ś.w.

Podsumowując pełnomocnik uznał, że wniosek jego mocodawczyni winien być rozpatrywany na zasadach obowiązujących do końca 2023 r., gdyż jej wniosek wpłynął do organu 18 grudnia 2023 r., a orzeczenie o niepełnosprawności matki Skarżącej ma wyłącznie charakter deklaratoryjny, gdyż jedynie potwierdza powstanie stopnia niepełnosprawności, do orzeczenia którego podstawy zasiniały przed 1 stycznia 2024 r.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kluczowym zagadnieniem dla sprawy jest wykładnia art. 63 ust. 1 u.ś.w., tj. przepisu intertemporalnego regulującego jakie brzmienie ustawy o świadczeniach rodzinnych ma zastosowanie do określonego stanu faktycznego. Zauważyć przy tym należy, że aktualnie art. 17 ust. 1 u.ś.r. zawęża krąg uprawnionych do tego świadczenia, tj. do osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, którzy nie ukończyli 18 roku życia. Tymczasem żądanie Skarżącej związane jest z opieką nad matką, a więc osobą, która przekroczyła wskazany cenzus wiekowy.

Przystępując do rozważań przytoczyć należy treść art. 63 ust. 1 u.ś.w. Stanowi on, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 u.ś.w. (tj. ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że o powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek w chwili złożenia wniosku (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 190/24, Lex nr 3708448). Oznacza to, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organy administracji rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 105/24, Lex nr 3696430, wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 632/24, Lex nr 3754419). O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami u.ś.r. warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem regulacja z art. 63 u.ś.w. umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać (zob. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 1 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Sz 291/24, Lex nr 3755258).

Zgadzając się z powyższym stanowiskiem stwierdzić zatem należy, że stosowanie ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do końca 2023 r. uzależnione jest od spełnienia przez opiekuna wymagań warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w tamtym okresie. Nadmienić jednak należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane z urzędu. Otóż osoba, która się o nie ubiega musi się wykazać inicjatywą, tj. wystąpić ze stosownym wnioskiem. Stanowi o tym art. 23 ust. 1 u.ś.r. Oznacza to, że prawo do świadczenia powstaje w dniu złożenia wniosku. Jednak należy pamiętać, że tylko i wyłącznie wniosek spełniający wymagania formalne inicjuje postępowanie administracyjne.

Odnosząc to do rozpatrywanej sprawy zauważyć należy, że jednym z załączników wniosku o świadczenie pielęgnacyjne winno być orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby, nad którą sprawowana jest opieka. Przepis art. 23 ust. 4 pkt 3 lit. f u.ś.r. wymaga bowiem dołączenia do wniosku zaświadczenia lub oświadczenia oraz dowodów niezbędnych do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, w tym innych dokumentów potwierdzających spełnianie warunków do przyznania lub ustalenia wysokości świadczenia rodzinnego będącego przedmiotem wniosku.

Skoro wniosek z dnia 14 grudnia 2023 r. nie zawierał kluczowego dla sprawy dokumentu, tj. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki Skarżącej i brak ten nie został uzupełniony do 31 grudnia 2023 r., to nie można mówić o powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed końcem 2023 r. Podkreślić należy, że wspomniany brak nie mógł być uzupełniony w tym terminie, ponieważ Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawność w T. wydał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki Skarżącej dopiero w dniu [...] r. W efekcie tego nie znajduje zastosowania przepis intertemporalny, tj. art. 63 ust. 1 u.ś.w. W konsekwencji tego, wniosek Skarżącej nie może być rozpatrzony przy uwzględnieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2024 r. Natomiast wobec tego, że decydujące znaczenie dla powstania prawa do świadczenia ma data złożenia kompletnego wniosku, to bez znaczenia pozostaje to od kiedy istnieje znaczny stopień niepełnosprawności. W tym miejscu wyjaśnić jeszcze należy, że art. 63 ust. 2 u.ś.w. odnosi się do sytuacji, gdzie doszło do "przyznania" świadczenia, a więc do sytuacji gdy właściwy organ administracji potwierdził w formie decyzji istnienie prawa do świadczenia. Tymczasem taka sytuacja nie miała miejsca w kontrolowanej sprawie.

Nadmienić należy, że art. 24 ust. 2a u.ś.r. reguluje wyłącznie materię dotyczącą okresu za jaki należne jest świadczenie, jeżeli wniosek o jego przyznanie wpłynie w terminie do 3 miesięcy od daty wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Nie zmienia to jednak faktu, że dla jego przyznania koniecznym jest skuteczne wystąpienie przez uprawnionego z wnioskiem przed 31 grudnia 2023 r., gdyż to on przesądza o powstaniu prawa do tego świadczenia.

Końcowo należy jeszcze podnieść, że w świetle obowiązującego od 1 stycznia 2024 r. przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wniosek nie mógł być uwzględniony, gdyż obecnie świadczenie należne jest osobie sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 lat. Natomiast Skarżąca ubiega się o świadczenie związane z opieką nad matką, której wiek przekracza wskazaną granicę.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.).

Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na zgodny wniosek Skarżącej i Kolegium.