Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędziowie WSA Przemysław Szustakiewicz Sławomir Antoniuk (spr.) Protokolant asystent sędziego Bożena Dąbkowska-Mastalerek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2011 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę -

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej Prezes ZUS) decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] odmawiającą J. K. przyznania emerytury w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS podniósł, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił warunki wymienione w tym przepisie. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku strony, organ nie stwierdził istnienia przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Z akt sprawy bowiem wynika, iż wnioskodawca nie jest całkowicie niezdolny do pracy i ukończył 63 lata, a więc nie osiągnął wieku emerytalnego wynoszącego dla mężczyzn 65 lat. W związku z powyższym strona nie spełnia warunku, jakim jest niemożność podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Zarówno stan zdrowia, jak i wiek nie uniemożliwiają wnioskodawcy podjęcia zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Prezes ZUS wskazał, iż komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2008 r. ustaliła, iż zainteresowany nie jest całkowicie niezdolny do pracy. Pismem z dnia [...] czerwca 2010 r. Departament Orzecznictwa Lekarskiego poinformował, iż sprawa J. K. została rozpatrzona w trybie nadzoru nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników i komisje lekarskie. W świetle zgromadzonej w aktach dokumentacji medycznej ustalono, iż powyższe orzeczenie jest zgodne z zasadami orzecznictwa lekarskiego. Ponadto z uwagi na fakt, iż wnioskodawca dwukrotnie nie stawił się na badanie przez lekarza orzecznika ZUS na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy, odstąpiono od dalszego postępowania w sprawie i nie wydano nowego orzeczenia o stanie jego zdrowia. Organ wyjaśnił, iż w myśl art. 14 ust. 1 powołanej ustawy, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Zgodnie z art. 14 ust. 3 tej ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub, co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS, przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu (por. wyrok WSA z dnia 9 października 2009 r. sygn. akt: II SA/Wa 1079/09 i wyrok NSA z dnia 9 sierpnia 2001 r., sygn. akt II SA 646/01).

Organ wskazał także, że przy rozpatrywaniu uprawnień do emerytury w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszone przez stronę trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

Z podanych powodów Prezes ZUS stwierdził, iż po ponownym przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przesłanek wynikających z art. 83 ustawy, nie mógł przyznać wnioskodawcy emerytury w drodze wyjątku.

Decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] kwietnia 2011 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez J. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Nie zgadzając się z odmową przyznania świadczenia w drodze wyjątku skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i "spowodowanie wydania oceny stopnia utraty mojej zdolności do pracy zgodnie z obowiązującym prawem na podstawie dokumentów medycznych w ZUS uwzględniając rozpoznanie metodą [...] z dnia [...] maja 2008 r.". Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji rażące naruszenie prawa, tj. art. 6 - 9 k.p.a. oraz art. 14 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej (powinno być ustawy o emeryturach i rentach z FUS).

W uzasadnieniu skargi strona podniosła m.in., iż Prezes ZUS w podjętym rozstrzygnięciu pominął słuszne zarzuty, które skarżący przedstawił w piśmie z dnia [...] marca 2011 r. oraz nie uwzględnił podania strony z dnia [...] maja 2010 r. Skarżący zakwestionował celowość poddania się kolejnym badaniom lekarza orzecznika ZUS uznając, iż schorzenia potwierdzające jego całkowitą niezdolność do pracy można ustalić na podstawie przedkładanej przez stronę dokumentacji medycznej, w szczególności w oparciu o wyniki badań przeprowadzonego w dniu [...] maja 2008 r. rezonansu magnetycznego.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanego wyżej kryterium stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego.

Jedna z powyższych przesłanek stanowi, iż ubiegający się o świadczenie w drodze wyjątku nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku. Brak którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 ww. ustawy wyklucza zaś możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Jak wynika z akt sprawy skarżący nie wykazał, że spełnia powyższą przesłankę, która ma charakter obligatoryjny. Prezes ZUS orzekając w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie może dokonywać swobodnej oceny zdolności wnioskodawcy do podjęcia zatrudnienia, lecz jest związany orzeczeniem lekarza ZUS, co organ należycie uzasadnił w motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia. Oczywistym jest w sprawie, iż skarżący nie osiągnął wieku emerytalnego. Poza tym w aktach administracyjnych znajduje się orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] stycznia 2008 r. ustalające, iż skarżący nie jest całkowicie niezdolny do pracy. Orzeczenie to zostało wydane w związku z ubieganiem się o świadczenie emerytalno-rentowe w trybie zwykłym. Biorąc jednak pod uwagę, iż organ ZUS orzeka według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie orzekania, niezbędnym dla przyznania skarżącemu prawa do świadczenia w drodze wyjątku stało się stwierdzenie wymaganym orzeczeniem aktualnego stanu zdrowia skarżącego i to w aspekcie zdolności do podjęcia zatrudnienia. Tymczasem skarżący nie kwestionuje, iż nie stawił się na badanie przed lekarzem orzecznikiem ZUS, pomimo wystosowania do niego dwukrotnych wezwań. Skarżący neguje potrzebę poddawania się takim badaniom twierdząc, iż przedstawiona przez niego dokumentacja medyczna powinna stanowić wystarczającą podstawę do stwierdzenia jego całkowitej niezdolności do pracy. Trzeba wyraźnie podkreślić, iż nie do skarżącego należy ocena zasadności przeprowadzania badań lekarskich i formy stwierdzenia niezdolności do pracy, lecz do lekarza orzecznika ZUS (art. 14 ust. 1 powołanej ustawy). Skoro bowiem skarżący ubiega się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, to powinien poddać się reżimowi prawnemu określającemu zasady ustania zdolności do pracy. Negując zasadność poddania się wymaganym badaniom lekarskim, strona naraża się na sankcję określoną przepisem § 3 pkt 4 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy (Dz. U. Nr 273, poz. 2711), który stanowi, iż niezgłoszenie się na badania lub obserwację w nowo wyznaczonym terminie, o którym mowa w ust. 2, bez uzasadnionej przyczyny lub niewyrażenie zgody, o której mowa w ust. 3, powoduje odstąpienie od dalszego postępowania w sprawie.

Jeszcze raz podkreślić należy, że Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS i komisji lekarskiej ZUS, albowiem jest ono ostateczne w toku instancyjnym. Sąd nie ma uprawnień do określania stanu zdrowia wnioskodawcy, czy też nakazywania wydania orzeczenia o stanie zdrowia określonej treści, co postulowała w skardze strona. Rola sądu administracyjnego w tej sprawie sprowadza się jedynie do oceny legalności wydanych w tej sprawie decyzji administracyjnych. To wyłącznie skarżący może w każdym czasie, w sytuacji pogarszającego się stanu zdrowia, wnosić do ZUS o ponowne przeprowadzenie badań, w celu stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy. Skoro jednak skarżący nie poddaje się badaniom lekarskim w celu wydania orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, to nie można czynić organowi zarzutu nieuzasadnionej odmowy przyznania wnioskowanego przez stronę świadczenia.

Reasumując, brak spełnienia przez skarżącego przesłanki niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, wyłącza możliwość przyznania mu jakiegokolwiek świadczenia w drodze wyjątku. Zatem zaskarżona decyzja odmawiająca przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zgodna z prawem.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.