Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, , , po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Stowarzyszenia [...] w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 maja 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 4003/14 w zakresie zawieszenia postępowania sądowego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 października 2014 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2009 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: sąd pierwszej instancji) zawiesił postępowanie sądowe w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 października 2014 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2009 r.

W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że kwestionując prawidłowość rozliczeń stowarzyszenia organy między innymi uznały, że świadczy ono usługi pośrednictwa, związane z poborem opłat od tzw. "czystych nośników". Zdaniem organów podatkowych pobór powyższych opłat przez stowarzyszenie stanowi świadczenie usług w rozumieniu przepisów o podatku od towarów i usług. W przypadku pobierania kosztów inkasa od tzw. "czystych nośników" stowarzyszenie występuje jako ustawowy reprezentant (powiernik) na rzecz reprezentowanych przez siebie twórców w ich interesie i na ich rachunek. Stowarzyszenie nie działa jak właściciel praw, ale w ramach pośrednictwa na rzecz autorsko uprawnionych – świadczy zatem usługi pośrednictwa.

Stowarzyszenie zarówno w odwołaniu, jak i w skardze podważało prawidłowość stanowiska organów, zarzucając błędne uznanie, iż pobór przedmiotowych opłat, do którego jest zobowiązane na podstawie przepisów rozporządzenia, stanowi odpłatne świadczenie usług i w związku z tym podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Mając powyższe na uwadze sąd pierwszej instancji, powołując się na art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), wskazał, że postanowieniem z dnia 11 grudnia 2014 r., I FSK 1718/13, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił przedstawić do rozpoznania składowi siedmiu sędziów tego Sądu następujące zagadnienie prawne: "czy w świetle art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1 i ust. 2a oraz art. 30 ust. 3 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r., nr 177, poz. 1054 ze zm.) pobierane opłaty przez organizacje zbiorowego zarządzania w rozumieniu art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 1994 r., nr 24, poz. 83 ze zm.) od producentów i importerów magnetofonów, magnetowidów i innych podobnych urządzeń oraz czystych nośników stanowią wynagrodzenie za świadczone usługi i tym samym podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług ?" Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że wprawdzie pytanie powyższe zostało zadane na tle stanu prawnego obowiązującego po dniu 1 kwietnia 2011 r., jednakże z jego treści wynika, że przedmiotem rozstrzygnięcia składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego będzie kwestia, czy z poborem opłat z tytułu tzw. "czystych nośników" wiąże się świadczenie przez organizację zbiorowego zarządzania usług opodatkowanych podatkiem od towarów i usług. Kwestia ta ma zdaniem sądu istotne znaczenie w niniejszej sprawie i stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym zakresie będzie miało wpływ na jej wynik. W tym stanie rzeczy sąd uznał za zasadne zawieszenie, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., postępowania do czasu podjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnięcia w przedmiocie zagadnienia przedstawionego w powyższym postanowieniu.

W zażaleniu na powyższe postanowienie stowarzyszenie wniosło o jego uchylenie w całości jako naruszającego porządek prawny i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., poprzez zastosowanie tego przepisu w sprawie i uznanie, że istnieją przesłanki do fakultatywnego zawieszenia postępowania z urzędu z uwagi na przedłożenie składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozpoznania zagadnienia prawnego w innym toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym, I FSK 1718/13, a także uznanie, że rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie zależy od rozstrzygnięcia sprawy I FSK 1718/13, mimo że rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego w tej sprawie nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sądu w przedmiotowym postępowaniu, co mogło mieć istotny wpływ na wydanie zaskarżonego postanowienia o zawieszeniu postępowania,

- art. 187 § 2 w zw. z art. 190 p.p.s.a., poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego wydana w innej sprawie będzie wiążąca bezpośrednio w niniejszym postępowaniu, gdy przepisy te wyraźnie wskazują, że uchwały składu siedmiu sędziów wiążą w sprawie, w której były wydane, a nie w innych sprawach i nie są powszechnie obowiązującym prawem, ani nie stanowią zagadnienia wstępnego dla innych toczących się spraw przed sądami administracyjnymi, co mogło mieć istotny wpływ na zastosowanie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i wydanie zaskarżonego postanowienia o zawieszeniu postępowania,

- art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a., polegające na nieprawidłowym uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i niewyjaśnieniu w sposób jednoznaczny konieczności zawieszenia z urzędu postępowania sądowego, a w szczególności niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia zaskarżonego postanowienia, w tym słów "zależy od wyniku innego toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego" w rozumieniu art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. co mogło mieć istotny wpływ na zastosowanie art. 151 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i wydanie zaskarżonego postanowienia,

- art. 7 p.p.s.a., poprzez brak rozważenia zasadności zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego z urzędu w kontekście ustawowej zasady szybkości postępowania sądowoadministracyjnego, co mogło mieć wpływ na wydanie zaskarżonego postanowienia o zawieszeniu postępowania.

Nadto, zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez niewłaściwe zastosowanie:

- art. 46 ust. 1 i art. 176 ust. 1 w zw. z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, przez pozbawienie stowarzyszenia prawa do sądu i dwuinstancyjnego postępowania, w skutek uzależnienia rozstrzygnięcia od poglądu wyrażonego przez NSA w innej sprawie, a tym samym może naruszać niezawisłość sądu, gdyż sąd nie rozstrzyga samodzielnie, a zgodnie z art. 269 § 1 p.p.s.a. przepis ten stosuje się do sytuacji, w których uchwała już funkcjonuje w obrocie prawnym,

- art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, przez brak rozważenia zasadności zawieszenia postępowania sądowego z urzędu w kontekście konstytucyjnego prawa stowarzyszenia do rozpoznania sprawy przez sąd bez zbędnej zwłoki.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd pierwszej instancji zawiesił postępowanie sądowe z uwagi na uznanie, że rozstrzygnięcie tej sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania. Stanowisko takie należy uznać za wpisujące się w przepis, tj. art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a, zgodnie z którym sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Wbrew twierdzeniom stowarzyszenia rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależy od innego toczącego się postępowania. Należy podkreślić i zgodzić się z sądem pierwszej instancji, że praktyka sądowa opowiada się za szerokim rozumieniem sformułowania "rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania", wychodząc poza tradycyjne rozumienie prejudycjalności postępowania. W szczególności chodzi o te przypadki, gdy zawieszenie postępowania następuje z uwagi na skierowanie, na tle innej sprawy zawisłej przed sądem lub rozbieżności występujących w orzecznictwie, zagadnienia prawnego w celu podjęcia stosownej uchwały przez skład rozszerzony NSA, stosownie do art. 15 § 1 pkt 2 i 3, art. 187 i art. 269 p.p.s.a. Taki kierunek celowościowej wykładni tego przepisu odpowiada istocie sądownictwa administracyjnego, w którym jednolitość orzecznictwa ma dużo większe znaczenie niż w sądownictwie powszechnym. Zadaniem sądu administracyjnego jest bowiem kontrola zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Wobec tego zjawiskiem wysoce niepożądanym i utrudniającym praworządne działanie administracji jest odmienne stanowisko sądu co do wykładni i stosowania prawa w sprawach o analogicznym lub zbliżonym stanie prawnym i faktycznym, które mają być rozstrzygnięte w sposób wiążący dla innych składów orzekających (zob. M. Niezgódka-Medek w uwadze 4 w komentarzu do art. 125 p.p.s.a. [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2006).

Wbrew zarzutom podniesionym w zażaleniu, sąd pierwszej instancji wyjaśnił konieczność zawieszenia postępowania oraz podstawę prawną rozstrzygnięcia, a jednolitość orzecznictwa - dająca stan stałości, pewności i bezpieczeństwa prawnego - służy respektowaniu zasady równości wobec prawa. Równe traktowanie stron znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej oznacza, że wobec nich musi zapaść takie samo rozstrzygnięcie. Biorąc dodatkowo pod uwagę to, że przeciwdziałanie rozbieżnościom w orzecznictwie ma szczególne znaczenie właśnie w sferze prawa publicznego, odwoływanie się przez sądy administracyjne do uchwał NSA - podejmowanie i moc wiążąca których znajduje oparcie w ustawie - nie tylko nie uchybia prawu, ale zasługuje na aprobatę. W szczególności uwaga ta odnosi się do zarzutu naruszenia art. 187 § 2 w zw. z art. 190 p.p.s.a., wskazując na jego bezzasadność.

Także pozostałe zarzuty podniesione w zażaleniu nie zasługują na uwzględnienie. Uzasadnienie postanowienia w sposób klarowny wyjaśnia przyczyny zawieszenia postępowania, które – wbrew opinii stowarzyszenia – nie pozbawia go prawa do sądu i dwuinstancyjnego postępowania i nie powoduje naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki. Brak jest też podstaw do stwierdzenia, że zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie może naruszać niezawisłość sądu, który samodzielnie nie rozstrzygnie sprawy, opierając się na uchwale NSA. Należy w związku z tym podkreślić, że art. 269 § 1 p.p.s.a. zapewnia każdemu składowi sądu administracyjnego możliwość niepodzielenia stanowiska zawartego w uchwale, regulując tryb postępowania w takim przypadku (przez przedstawienie powstałego zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi). Możliwość taka nie oznacza jednak, że stanowisko zawarte w uchwale nie będzie przydatne przy podejmowaniu rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.

Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w innej ze spraw stowarzyszenia (por. postanowienie z dnia 24 czerwca 2015 r., I FZ 217/15), które to stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający przedmiotowe zażalenie podziela w pełni.

Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw, z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.