Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 lipca 2023 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 grudnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę

Decyzją z dnia 15 grudnia 2022 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania K. K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (zwanego dalej "Prezydentem") z dnia 7 października 2022 r, [...], którą odmówiono odwołującemu się przyznania zasiłku celowego na opłatę czynszu w miesiącach lipcu i sierpniu 2022 r. w wysokości po [...] zł miesięcznie, na zakup komputera w wysokości [...] zł oraz opłacenie usługi informatycznej w wysokości [...] zł.

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy.

Wnioskiem z dnia 7 sierpnia 2022 r. (wpływ do organu: 7 września 2022 r.) K. K. zwrócił się z prośbą o przyznanie zasiłku celowego m.in. na opłacenie czynszu za lokal przy ul. [...] w P. w miesiącach lipcu i sierpniu 2022 r. w wysokości po [...] zł miesięcznie. Następnie pismami z dnia 13 września 2022 r. i 14 września 2022 r. – sprecyzowanymi podczas wywiadu środowiskowego – K. K. zwrócił się m.in. z prośbą o pomoc pieniężną w formie zasiłku celowego na zakup komputera w wysokości [...] zł oraz na opłacenie usługi informatycznej w wysokości [...] zł.

W toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 20 września 2022 r. organ ustalił, że K. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie pracuje i jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Dochód wnioskodawcy stanowił zasiłek okresowy w wysokości [...] zł przyznany decyzją Prezydenta z dnia 14 lipca 2022 r., nr [...], na okres od 1 lipca 2022 r. do 31 października 2022 r. K. K. od 2001 r. zamieszkuje w murowanej i ocieplonej altanie ogrodowej, która mieści się na terenie Rodzinnych Ogródków Działkowych [...] przy ul. [...] w P.. Altana składa się z jednego pokoju, aneksu kuchennego, WC oraz strychu (brak łazienki). Do budynku doprowadzona jest energia elektryczna i woda. Altana jest ogrzewana piecykiem na węgiel lub grzejnikiem olejowym na prąd. K. K. jest pod kontrolą lekarza rodzinnego. Pomimo długotrwałej choroby (zdiagnozowana schizofrenia paranoidalna) nadal nie wyraża zgody na złożenie wniosku celem orzeczenia stopnia niepełnosprawności.

Decyzją z dnia 7 października 2022 r, [...], Prezydent Miasta [...] odmówił K. K. przyznania zasiłku celowego na opłatę czynszu w miesiącach lipcu i sierpniu 2022 r. w wysokości po [...] zł miesięcznie, na zakup komputera w wysokości [...] zł oraz opłacenie usługi informatycznej w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że dochód K. K. spełnia przesłanki dla udzielenia wnioskowanej pomocy pieniężnej. Jednocześnie organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 901, dalej "u.p.s.") w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Spełnienie powyższych kryteriów przyznania zasiłku celowego nie oznacza, że istnieje po stronie wnioskodawcy roszczenie o przyznanie świadczenia w kwocie, która w jego ocenie byłaby wystarczająca na zaspokojenie określonej potrzeby. Organ rozpoznając wniosek musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej.

Odnosząc się do wniosku o opłacenie czynszu za lokal przy ul. [...] w miesiącu lipcu i sierpniu 2022 r. w kwocie po [...] zł miesięcznie (łącznie: [...] zł) organ wskazał, iż K. K. nie zamieszkuje w tym lokalu – na stałe przebywa na działce. Tym samym przyznanie pomocy na ten cel jest niezasadne.

Odnosząc się do wniosku o udzielenie pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego na zakup komputera w wysokości [...] zł oraz o pomoc pieniężną w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłacenie usługi informatycznej w wysokości [...] zł, organ uznał, iż nie jest są to niezbędne potrzeby, które mieszczą się w katalogu określonym w art. 39 u.p.s. Podkreślono, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Nie można uznać sfinansowania kosztów zakupu przedmiotów i usług będących przedmiotem niniejszego postępowania za niezbędną potrzebę bytową, a tylko na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy zgodnie z art. 39 u.p.s. Zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że świadczenie to może, ale nie musi zostać przyznane, nawet w przypadku spełnienia przez wnoszącego o taki zasiłek przesłanek do jego przyznania. Spełnienie przez wnioskodawcę warunków ustawowych – zarówno co do kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s., jak i w zakresie wystąpienia jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt 1-15 u.p.s. – nie jest równoznaczne z obowiązkiem przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Przyznanie, bądź odmowa przyznania przedmiotowego świadczenia ze względu na jego uznaniowy charakter uzależnione jest dodatkowo od oceny organu dokonanej w ramach art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 4 u.p.s.

Pismem z dnia 24 października 2022 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego K. K. złożył odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji, wyrażając niezadowolenie z treści rozstrzygnięcia.

Decyzją z dnia 15 grudnia 2022 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta [...].

W uzasadnieniu wskazano, że z akt sprawy wynika, iż organ pomocy społecznej świadczy na rzecz K. K. stałą pomoc finansową dla zaspokojenia różnych celów, w tym podstawowych potrzeb bytowych (żywność, leki), opłaty za lokal (woda, energia elektryczna), a także uiszcza roczną opłatę za działkę, na której K. K. przebywa przez cały rok. Ponadto Kolegium wskazało, że decyzją z dnia 15 listopada 2022 r. Prezydent przedłużył wnioskodawcy pomoc w formie zasiłku okresowego od dnia 1 listopada 2022 r. do dnia 31 marca 2023 r. oraz podniesiono pomoc finansową na zakup żywności do kwoty [...]zł miesięcznie.

Jednocześnie Kolegium zaznaczyło, że K. K. nie przejawia żadnej aktywności by poprawić swoją sytuację bytową. Wszystkie jego działania koncentrują się na składaniu wniosków o udzielenie pomocy finansowej. W ocenie Kolegium K. K. utrzymuje się wyłącznie z pomocy świadczonej na jego rzecz.

Kolegium uznało, że decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem, bo mieści się w granicach uznania administracyjnego, przy uwzględnieniu okoliczności braku współpracy ze strony K. K. w polepszeniu jego sytuacji bytowej oraz korzystaniu w szerokim zakresie z pomocy finansowej udzielanej przez organ pomocy społecznej. Kolegium oceniło, że Prezydent prawidłowo ustalił sytuację dochodową oraz bytową K. K., jak również jego sytuację faktyczną i prawną, która uzasadnia odmowę przyznania zasiłku celowego na zakup komputera i opłacenie usługi informatycznej oraz na opłacenie czynszu za lipiec i sierpień 2022 r. za lokal położony w P. przy ul. [...], gdyż ten lokal jest przedmiotem toczącego się postępowania spadkowego, a wnioskodawca całorocznie zamieszkuje w lokalu położonym na rodzinnych ogrodach działkowych przy ul. [...] w P..

Pismem z dnia 7 lutego 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. K. złożył skargę na opisaną wyżej decyzję Kolegium, wyrażając niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia (k. [...] akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko (k. [...]–[...] akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest ustalenie czy wnioskowana przez skarżącego pomoc finansowa w postaci zasiłku celowego na opłatę czynszu w miesiącach lipcu i sierpniu 2022 r. w wysokości po [...] zł miesięcznie, na zakup komputera w wysokości [...] zł oraz opłacenie usługi informatycznej w wysokości [...] zł spełnia wymogi ustawowe i powinna zostać mu przyznana.

Na wstępie należy podkreślić, że zasiłek celowy może być przyznany wyłącznie w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (art. 39 ust. 1 u.p.s.). Przez pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" należy rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny (tak też: I. Sierpowska, Komentarz do art. 39, [w:] I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, LEX/el. 2023). Jest to potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie. Innymi słowy, niezbędna potrzeba to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, to potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym.

Ustawodawca wskazał katalog szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie zasiłku celowego, które mieszczą się w ramach "niezbędnych potrzeb życiowych". Zgodnie z art. 39 ust. 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że wnioskowana przez K. K. pomoc finansowa nie mieści się w katalogu niezbędnych potrzeb życiowych.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że K. K. zwrócił się z prośbą o przyznanie zasiłku celowego m.in. na opłacenie czynszu za lokal przy ul. [...] w P. w miesiącach lipcu i sierpniu 2022 r. w wysokości po [...] zł miesięcznie. Należy zaznaczyć, że przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów czynszu za lokal, w którym skarżący nie mieszka wykracza poza dyspozycję art. 39 ust. 1 u.p.s. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z wnioskiem obejmującym opłaty za lokal przy ul. [...] w P., którego skarżący nie zamieszkuje. Stan prawny tego lokalu nie został wyjaśniony, bo – jak wynika z akt sprawy – aktualnie toczy się postępowanie spadkowe, którego jest on przedmiotem. Natomiast K. K. od 2001 r. zamieszkuje w altanie ogrodowej, która mieści się na terenie Rodzinnych Ogródków Działkowych [...] przy ul. [...] w P. (na marginesie należy podkreślić, że roczna opłata za tę działkę jest uiszczana ze środków pomocy społecznej). Zatem nie można uznać, że pomoc finansowa przyznana na opłatę czynszu za lokal, w którym skarżący nie zamieszkuje mieści się w katalogu niezbędnych potrzeb życiowych. Pokrywanie kosztów utrzymania dwóch lokali, z których w tylko jednym faktycznie zamieszkuje skarżący, z pewnością nie należy do zadań pomocy społecznej.

Następnie należy wskazać, że również przyznanie pomocy finansowej na zakup komputera w wysokości [...] zł oraz opłacenie usługi informatycznej w wysokości [...] zł nie spełnia przesłanek ustawowych. Wskazane opłaty nie stanowią niezbędnej potrzeby bytowej, czyli takiej, która byłaby usprawiedliwiona ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także możliwości zarobkowania. Skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, więc komputer nie stanowi jego narzędzia pracy. Tym samym pokrycie kosztów zakupu komputera oraz opłacenia usługi informatycznej w niniejszej sprawie nie spełnia przesłanek ustawowych, gdyż nie jest to potrzeba życiowa skarżącego, która jest niezbędna do zapewnienia mu egzystencji na poziomie elementarnym.

Końcowo należy podkreślić, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej osobie znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej nie jest prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej, będące dysponentami środków publicznych przeznaczonych na realizację zadań pomocy społecznej. Pomoc społeczna oparta jest na zasadzie pomocniczości i choć jej celem jest wspieranie osób w trudnej sytuacji życiowej, to nie może być ona traktowana jako stałe źródło dochodu, służące zaspokajaniu wszystkich zgłoszonych potrzeb. Tym samym, nawet w sytuacji, gdy istnieją podstawy do udzielenia pomocy (skarżący nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.), osoba uprawniona musi liczyć się z tym, że pomoc może nie zostać jej przyznana, bądź też jej wymiar może być ograniczony.

W niniejszej sprawie Kolegium słusznie zaznaczyło, że K. K. nie przejawia żadnej aktywności by poprawić swoją sytuację bytową. Wszystkie jego działania koncentrują się na składaniu kolejnych wniosków o udzielenie pomocy finansowej. Celem pomocy społecznej nie jest stałe przekazywanie środków finansowych określonym osobom, które to środki miałyby stanowić jedyne źródło ich utrzymania. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Zatem ma ona charakter pomocy doraźnej, a nie stałej.

Nie bez znaczenia dla oceny całokształtu sprawy jest również fakt braku współpracy ze strony K. K. w polepszeniu jego sytuacji bytowej polegający m.in. na odrzuceniu propozycji udzielenia pomocy lekarskiej (zdiagnozowana schizofrenia paranoidalna) oraz braku zgody na złożenie wniosku celem orzeczenia stopnia niepełnosprawności. Powyższe działania przyczyniłyby się do poprawy sytuacji skarżącego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm.), oddalił skargę.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy pkt XV zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 13 marca 2023 r. wydanego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1327 z późn. zm.).