Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Pietrasik Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska- Wasilewicz Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Krenz- Winiecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2015r. sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej "K." w B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie sposobu zaliczenia wpłat z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi oddala skargę

Postanowieniem z dnia [...]. Burmistrz B. orzekł w przedmiocie sposobu zaliczenia wpłat z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi dokonywanych przez Spółdzielnię Mieszkaniową "K." w B. w stosunku do wymienionych w sentencji nieruchomości zlokalizowanych w B. wskazując sposób zaliczenia.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 55 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r., poz.613) – dalej: "O.p.", jeżeli dokonana wpłata nie pokrywa kwoty zaległości podatkowej wraz

z odsetkami za zwłokę, wpłatę tę zalicza się proporcjonalnie na poczet kwoty zaległości podatkowej oraz kwoty odsetek za zwłokę w stosunku, w jakim, w dniu wpłaty, pozostaje kwota zaległości podatkowej do kwoty odsetek za zwłokę.

W złożonym zażaleniu Spółdzielnia podniosła, że brak jest podstaw prawnych do zaliczania dokonywanych przez nią wpłat na poczet należności do dnia 31 stycznia 2015r. w tym również do ustalania i zaliczania wpłat na poczet odsetek za zwłokę, gdyż dopiero od dnia 1 lutego 2015r. obowiązuje znowelizowana ustawa z dnia 13 września 1996r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2013r., poz. 1399 ze zm. dalej jako "u.c.p.g."), która w art. 2 ust. 3 przewiduje, że jeżeli nieruchomość jest zabudowana budynkiem wielolokalowym, w którym ustanowiono odrębną własność lokalu, obowiązki właściciela nieruchomości wspólnej oraz właściciela lokalu obciążają wspólnotę mieszkaniową albo spółdzielnię mieszkaniową. Strona dodała ponadto, że błędne zaliczenia występują w stosunku do każdej nieruchomości, której dotyczy postanowienie. Zwróciła także uwagę na nieprawidłowe pouczenie zawarte

w zaskarżonym postanowieniu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. postanowieniem z dnia [...]. uchyliło zaskarżone rozstrzygnięcie w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.

Na wstępie organ przytoczył treść przepisów mających zastosowanie w sprawie. Podkreślił, że godnie z ugruntowaną już linią orzecznictwa, postanowienie w sprawie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowych jest aktem formalnym, informującym tylko o sposobie zaliczenia wpłaty. Potwierdza ono, że wobec nieskorzystania przez podatnika z prawa dyspozycji co do przypisania wpłaty konkretnemu zobowiązaniu, zaktualizowała się ustawowa zasada zarachowania wpłaty na poczet podatku o najwcześniejszym terminie powstania zobowiązania, choć oczywiście dla zaliczenia wpłaty na zaległość podatkową koniecznym jest ustalenie, że zaległość ta istnieje. Postanowienie nie kreuje nowego stanu faktycznego i prawnego,

a jedynie potwierdza wykonanie czynności o charakterze rachunkowo - technicznym, przez co ma istotne znaczenie gwarancyjne. Samo zaliczenie wpłaty następuje zaś

z chwilą jej dokonania, a nie z chwilą doręczenia podatnikowi postanowienia

w przedmiocie zaliczenia.

Zdaniem SKO postanowienie w sprawie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowych powinno zawierać szczegółowe dokładne uzasadnienie, wskazujące

w sposób precyzyjny i wyczerpujący wszelkie dane i informacje mające wpływ na dopuszczalność oraz wielkość dokonanego zaliczenia, tym bardziej w przypadku skomplikowanego stanu faktycznego i prawnego. W niniejszej sprawie, organ pierwszej instancji winien zatem kwotę zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi ustalić na dzień dokonania przez stronę wpłaty i dokonaną wpłatę zaliczyć począwszy od zobowiązania o najwcześniejszym terminie płatności, chyba że Strona wskazała, na poczet którego zobowiązania dokonuje wpłaty. Innymi słowy, zdaniem SKO, po to by poprawnie zaliczyć wpłatę strony należało wyliczyć kwotę odsetek. Skoro jest to zagadnienie istotne należało nie tylko wskazać ich kwotę

i stawkę, ale przekonywująco uzasadnić skąd powstała właśnie taka kwota (także podać, jaki termin przyjęto za początek biegu odsetek).

W ocenie tut. Kolegium organ pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu nie wskazał w sposób precyzyjny i wyczerpujący wszelkich danych i informacji mających wpływ na dopuszczalność oraz wielkość dokonanego zaliczenia,

w szczególności zaskarżone postanowienie nie zawiera praktycznie uzasadnienia.

Zdaniem SKO nie zasługuje natomiast na uwzględnienie stanowisko skarżącej, że przed dniem wejścia w życie nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku

w gminach dokonanej ustawą z dnia 28 listopada 2014r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 87), która weszła w życie od dnia 1 lutego 2015r., brak było podstaw prawnych do zaliczania dokonywanych przez Spółdzielnię wpłat na poczet należności do dnia 31 stycznia 2015r., w tym również do ustalania i zaliczania wpłat na poczet odsetek za zwłokę. Organ wyjaśnił, że Spółdzielnia składała - jako zarządca -deklaracje o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, wskazując liczbę mieszkańców spółdzielni, wysokość opłaty oraz kwotę opłaty. SKO wskazało, że wątpliwości strony

w tym zakresie zostały przesądzone wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia

28 listopada 2013r. sygn. K 17/12. Organ wyjaśnił, że art. 2 ust. 3 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 stycznia 2015r., stanowił, iż w przypadkach nieruchomości zabudowanych budynkami wielolokalowymi, w których ustanowiono odrębną własność lokali, obowiązki właściciela nieruchomości obciążają osoby sprawujące zarząd nieruchomością wspólną, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 czerwca 1994r. o własności lokali lub właścicieli lokali, jeżeli zarząd nie został wybrany. Obecnie przepis ten jednoznacznie wskazuje, że jeżeli nieruchomość jest zabudowana budynkiem wielolokalowym, w którym ustanowiono odrębną własność lokalu, obowiązki właściciela nieruchomości wspólnej oraz właściciela lokalu obciążają wspólnotę mieszkaniową albo spółdzielnię mieszkaniową.

Powyższa regulacja stanowi przepis szczególny w stosunku do art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy, która przewidzianymi w ustawie obowiązkami obciąża właścicieli nieruchomości. Zatem w sytuacji wskazanej w art. 2 ust. 3 ustawy, obowiązki właścicieli lokali zostały przeniesione na inne podmioty. W przepisie tym jest mowa o osobach sprawujących zarząd nieruchomością wspólną w rozumieniu przepisów ustawy

o własności lokali, zatem nie tylko osobach pełniących funkcję zarządu wspólnoty mieszkaniowej, ale również o każdej osobie fizycznej lub prawnej, której zarząd został powierzony.

Spółdzielnia mieszkaniowa, jak zaznaczyło SKO, jest osobą prawną sprawującą zarząd nieruchomością wspólną z mocy przepisów ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, dlatego kwestia rozliczeń z osobami którym przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu jak i z właścicielami odrębnych lokali pozostaje domeną prawa spółdzielczego, nie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

W ocenie SKO, z faktu, że opłaty za gospodarowanie odpadami wnoszone przez właścicieli lokali (spółdzielnie - art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy) na rzecz gmin w świetle obecnych unormowań - art. 6q ustawy - są daniną publicznoprawną nie wynika, że spółdzielnia nie może być nią obciążana.

W złożonej do tut. Sądu skardze Spółdzielnia wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia zarzucając naruszenie art. 6h i 6m w zw. z art. 2 ust. 3 ustawy

o utrzymaniu czystości i porządku w gminach poprzez błędną interpretację polegającą na uznaniu, że w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 31 stycznia 2015r. była zobowiązana do składania deklaracji i wnoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

W uzasadnieniu skargi, Spółdzielnia wskazała, że ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach dopiero po nowelizacji obowiązującej od dnia 1 lutego 2015r. nałożyła na spółdzielnie mieszkaniowe obowiązek składania deklaracji oraz wnoszenia opłat za gospodarowania odpadami komunalnymi. W związku z tym, nawet jeżeli spółdzielnia składała deklaracje i wnosiła opłaty z tego tytułu, to brak jest podstaw do zaliczania dokonanych wpłat na poczet należności za okres do dnia 31 stycznia 2015 r., w tym również do ustalania i zaliczania wpłat na poczet odsetek za zwłokę.

Taką interpretacją, w ocenie skarżącej, organ wprowadza odpowiedzialność spółdzielni mieszkaniowej za zobowiązania innych osób, bowiem opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi jest ściśle związana z funkcjonowaniem użytkowników lokali mieszkalnych, a zatem to użytkownicy lokali mieszkalnych powinni być bezpośrednio zobowiązani do składania deklaracji oraz wnoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Tymczasem przerzucenie obowiązku wnoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi na spółdzielnię mieszkaniową powoduje powstanie dodatkowych kosztów funkcjonowania spółdzielni oraz obciąża ją konsekwencjami określonych postaw użytkowników mieszkań. Nadto, zwrócono uwagę, że wprawdzie spółdzielnia mieszkaniowa na podstawie art. 4 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1222 ze zm. dalej jako "u.s.m.") może obciążać poszczególne osoby kosztami wynikającymi

z tych opłat, jednakże nie zawsze jest możliwa skuteczna windykacja tych należności. Spółdzielnia nie ma również jakichkolwiek instrumentów zastosowania przymusu pozyskania informacji o ilości osób zamieszkujących lokal, a także innych informacji wynikających z deklaracji. W takie kompetencje wyposażony jest natomiast wójt, burmistrz i prezydent miasta. Przeniesienie obowiązków organu na spółdzielnię tylko dla ułatwienia organowi wykonywania jego kompetencji jest naruszeniem konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawa. Z tego względu, skarżone postanowienie

w kwestionowanej części uzasadnienia zostało w ocenie Skarżącej wydane

z naruszeniem zarzucanych przepisów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest bezzasadna, gdyż zaskarżone postanowienie prawa nie narusza.

Przedmiotem dokonanej przez Sąd oceny zgodności z prawem w niniejszej sprawie było postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. uchylające postanowienie Burmistrza B. w przedmiocie sposobu zaliczenia wpłat

z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi w całości i przekazujące sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W petitum skargi wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Mając jednak na uwadze wskazane przepisy prawa, które zdaniem strony skarżącej organ naruszył a także uzasadnienie skargi, przyjąć należy, że Strona co do zasady nie kwestionuje prawidłowości zaskarżonego postanowienia w zakresie w jakim organ odwoławczy uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia ze względu na naruszenie przepisów przy jego wydawaniu. Spółdzielnia kwestionuje prawidłowość stanowiska organu odwoławczego wyrażonego

w uzasadnieniu postanowienia w którym to SKO uznało za prawidłowe i zgodne

z obowiązującym do dnia 31 stycznia 2015r. stanem prawnym zaliczenie dokonanych wpłat na poczet należności i odsetek za zwłokę za okres do dnia 31 stycznia 2015r.

W pierwszej kolejności Sąd odniesienie się zatem do zarzutów zawartych

w skardze. Zgodnie z art. 6h u.c.p.g., właściciele nieruchomości, o których mowa

w art. 6c u.c.p.g. (tj. nieruchomości zamieszkałych, w stosunku do których gminy organizują odbieranie odpadów od ich właścicieli - z mocy ustawy (ust.1)

i niezamieszkałych na podstawie uchwały (ust. 2), są zobowiązani do ponoszenia na rzecz gminy, na terenie której położone są ich nieruchomości, opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Stosownie do art. 6m u.c.p.g. właściciel nieruchomości jest obowiązany złożyć do właściwego organu gminy, deklarację

o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w terminie 14 dni od dnia zamieszkania na danej nieruchomości pierwszego mieszkańca lub powstania na danej nieruchomości odpadów komunalnych oraz składania nowych deklaracji w razie zaistnienia zmian danych będących podstawą ustalenia wysokości należnej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Zdeklarowana w deklaracji opłata jest uiszczana w trybie i na zasadach określonych w uchwale rady gminy, o której mowa

w art. 6l u.c.p.g. A zatem - to na właścicielu nieruchomości spoczywa obowiązek złożenia do właściwego organu deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Co w sprawie istotne - definicję pojęcia właściciela nieruchomości dla potrzeb ustawy

o utrzymaniu czystości i porządku w gminach zawarto w art. 2 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g.; wg tego przepisu, ilekroć w ustawie mowa jest o właścicielach nieruchomości rozumie się przez to także współwłaścicieli, użytkowników wieczystych oraz jednostki organizacyjne i osoby posiadające nieruchomości w zarządzie lub użytkowaniu, a także inne podmioty władające nieruchomością. Definicja ta ma charakter zakresowy. Zostały w niej wymienione poszczególne kategorie podmiotów, które mogą zostać uznane za właścicieli nieruchomości w znaczeniu ustawowym. W przepisie tym określono szeroki krąg podmiotów, które są (mogą być) adresatami obowiązków nałożonych przepisami ustawy. Takie rozwiązanie podyktowane jest potrzebą zapewnienia prawidłowej

i powszechnej realizacji celów i funkcji ustawy, wskazanych już w samej nazwie.

Reasumując powyższe uzasadnioną staje się teza, że w tej sprawie nie można przeprowadzić interpretacji poszczególnych przepisów bez uwzględniania celu i funkcji ustawy - a więc przy użyciu wykładni celowościowej, jak też bez uwzględniania wykładni systemowej zarówno wewnętrznej jak i zewnętrznej. W ustawie o utrzymaniu czystości

i porządku w gminach definicja właściciela nieruchomości (jak również definicja nieruchomości) jest odmienna od tej stosowanej w prawie cywilnym i odbiega od ścisłego znaczenia tego pojęcia w prawie cywilnym.

Dla prawidłowego odczytywania art. 2 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g. istotne jest także pojęcie nieruchomości. Zgodnie z art. 46 § 1 Kodeksu cywilnego nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności. Z treści

art. 2 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g. wynika zatem, z uwzględnieniem pojęcia nieruchomości, że za właściciela ustawa uznaje każdy podmiot, który włada nieruchomością tj. wyodrębnionym gruntem i związanym z nim trwale budynkiem - na podstawie prawa własności, współwłasności, wieczystego użytkowania, zarządu i użytkowania (tzw. trwały zarząd i użytkowanie to władztwo nad nieruchomościami Skarbu Państwa lub gminy uregulowane przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami), a także ewentualnie na podstawie stosunku obligacyjnego.

Z uwagi na przyjętą w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach systematykę uznać należy, że pod pojęciem nieruchomości należy rozumieć: nieruchomość gruntową zabudowaną budynkiem, nieruchomość budynkową oraz nieruchomość lokalową; przy czym pojęcie "nieruchomości" na gruncie tej ustawy jest pojęciem szczególnym w stosunku do art. 46 § 1 Kodeku cywilnego. Ustawa

o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nakłada na gminę obowiązek objęcia systemem gospodarowania odpadami komunalnymi nieruchomości gruntowych zabudowanych budynkami (zabudowa wielorodzinna, domu wraz z przynależnymi do nich działkami) oraz nieruchomości lokalowych (wyodrębnione lokale w ramach zabudowy wielorodzinnej). W przypadku spółdzielni mieszkaniowych w ich zasobach może znajdować się wiele budynków wielolokalowych. Ustawa o utrzymaniu czystości

i porządku w gminach posługuje się dwiema kategoriami nieruchomości. Są to nieruchomości zamieszkane (art. 6c ust. 1 u.c.p.g.) i nieruchomości niezamieszkane (art. 6c ust. 2 u.c.p.g.). W piśmiennictwie przyjęto, że konstrukcja zawarta w art. 2 ust. 3 u.p.c.g. pozwala na stwierdzenie, że w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku

w gminach kategorię nieruchomości możemy bezpośrednio wiązać z jej właścicielem tzn. jeżeli dana nieruchomość ma jednego właściciela, według definicji ustawowej, to będzie traktowana jako pewna całość bez względu na to, ile elementów składowych wchodzi w jej zakres; takie właśnie rozumienie właściciela nieruchomości jest związane z nieruchomościami zabudowanymi budynkami wielolokalowymi (por. A. Modrzejewski, Właściciel i nieruchomość w świetle znowelizowanej ustawy o utrzymaniu czystości

i porządku w gminach, Samorząd Terytorialny, nr 1-2/2013, s. 88).

Art. 2 ust. 3 u.c.p.g. przewiduje, że w razie zabudowania nieruchomości budynkami wielolokalowymi, w których ustanowiona została odrębna własność lokali, obowiązki właściciela nieruchomości obciążają osoby sprawujące zarząd nieruchomością wspólną, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali, lub właścicieli lokali, jeżeli zarząd nie został wybrany. Tak więc w stanie faktycznym konkretnej sprawy kilka podmiotów jednocześnie może spełniać warunki do uznania ich za właścicieli nieruchomości w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g., co nie oznacza, że wszystkie wymienione podmioty mogą jednocześnie mieć taki status względem obowiązku związanego z konkretną nieruchomością. Z przepisów ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nie wynika też solidarna odpowiedzialność tych podmiotów w powyższej sytuacji. Z tego względu celem ustalenia, który podmiot

w konkretnym przypadku powinien zostać uznany za właściciela obowiązanego do złożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi należy odwołać się również do innych aktów prawnych, w tym do przepisów Kodeksu cywilnego oraz ustawy o własności lokali, a w odniesieniu do możliwości uznania spółdzielni mieszkaniowej za taki podmiot, również do ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych.

Tam gdzie jakikolwiek tytuł prawny do nieruchomości łączy się z członkostwem

w określonej korporacji typu spółdzielnia mieszkaniowa, wspólnota mieszkaniowa (powyżej 7 członków) lub TBS, podatnikiem zobowiązanym do złożenia deklaracji będzie zawsze jednostka organizacyjna lub osoba posiadająca nieruchomość

w zarządzie, czyli m.in. spółdzielnia mieszkaniowa (por. K. Sobieralski, Podmiot zobowiązany do złożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, NZS 2013/3, s. 59; por. również A. Modrzejewski, Właściciel

i nieruchomość w świetle znowelizowanej ustawy o utrzymaniu czystości i porządku

w gminach).

Z definicji nieruchomości wynika, że część budynku może stanowić odrębną nieruchomość na mocy przepisów szczególnych. Są nimi przepisy ustawy o własności lokali. Cechą charakterystyczną odrębnej własności lokalu jest przymusowa, nie podlegająca podziałowi lub zniesieniu współwłasność w częściach ułamkowych gruntu oraz wszystkich części budynków i innych urządzeń nieprzeznaczonych wyłącznie do użytku właścicieli poszczególnych lokali, przy czym udział w nieruchomości wspólnej stanowi prawo związane z własnością lokalu.

Sąd nie podziela poglądu strony, że do spółdzielni mieszkaniowych nie ma zastosowania art. 2 ust. 3 u.c.p.g. Zarząd nieruchomością wspólną uregulowany jest

w rozdziale czwartym ustawy o własności lokali ( tekst jedn. Dz. U. z 2000r. nr 80,

poz. 903 art. 18 – 33. dalej jako "u.w.l."). Zgodnie z art. 18 u.w.l. zarząd nieruchomością wspólną może być uregulowany umownie. Dopiero w braku umowy stosuje się reżim ustawowy. W przypadkach w umowie nieuregulowanych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące sposobu zarządu. Zgodnie z art. 18 ust. 1 u.w.l., właściciele lokali mogą w umowie o ustanowieniu odrębnej własności lokali albo w umowie zawartej później w formie aktu notarialnego określić sposób zarządu nieruchomością wspólną,

a w szczególności mogą powierzyć zarząd osobie fizycznej lub prawnej (tzw. zarząd powierzony).

W art. 2 ust. 3 u.c.p.g. mowa jest o osobach sprawujących zarząd nieruchomością wspólną w rozumieniu przepisów ustawy o własności lokali, czyli mowa jest nie tylko

o osobach pełniących funkcję zarządu wspólnoty mieszkaniowej (wybranych zgodnie

z art. 20 ust. 1 u.w.l.), ale również o każdej osobie fizycznej lub prawnej, której zarząd został powierzony. Spółdzielnia mieszkaniowa jest osobą prawną sprawującą zarząd nieruchomością wspólną. Po ustanowieniu na rzecz swoich członków lub innych osób odrębnej własności lokali na zasadach określonych w przepisach Rozdziału 3 u.s.m., odwołujących się w pewnych kwestiach do przepisów ustawy o własności lokali, spółdzielnia sprawuje zarząd nieruchomościami wspólnymi, jak zarząd powierzony

w rozumieniu przepisów o własności lokali, z mocy art. 27 ust. 2 u.s.m. Odesłanie zawarte w art. 27 ust. 2 u.s.m. do zarządu powierzonego w rozumieniu ustawy

o własności lokali stanowi o tym, że spółdzielnia sprawuje zarząd nieruchomością wspólną w rozumieniu ustawy o własności lokali, o jakim mowa w art. 2 ust. 3 u.c.p.g.

W uchwale z dnia 13 listopada 2012 r. sygn. I OPS 2/12 (opubl. ONSAiWSA 2013/2/23) Naczelny Sąd Administracyjny, wypowiadając się co do charakteru zarządu, o którym mowa w art. 27 ust. 2 u.s.m., odwołał się do uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z 26 listopada 2008 r. sygn. III CZP 100/08 (opubl. OSNC 2009, nr 10, poz. 140), który wskazał, że w potencjalnej kolizji mogą tu występować dwie ustawy określające swoiste reżimy zarządu nieruchomością wspólną: ustawa o własności lokali i ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych. Ustawodawca w art. 27 u.s.m. rozstrzygnął o wyborze spółdzielczego (nie zaś powszechnego) reżimu zarządu nieruchomością wspólną, w którego ramach spółdzielnia sprawuje taki zarząd z mocy ustawy, tak jak zarządza nieruchomościami stanowiącymi jej wyłączną własność. Wprawdzie stosownie do art. 27 ust. 1 u.s.m., w zakresie nieuregulowanym w ustawie do prawa odrębnej własności lokalu stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o własności lokali,

z zastrzeżeniem ust. 2 i 3 - co mogłoby ewentualnie wskazywać na poddanie omawianej sfery stosunków unormowaniom ustawy o własności lokali, jednakże zakres stosowania przepisów o zarządzie nieruchomością wspólną określa nie przytoczony ust. 1 art. 27, lecz ust. 2 tego artykułu, rozstrzygający o wąskim stosowaniu odpowiednich dla tej materii przepisów ustawy o własności lokali.

A zatem w spółdzielniach mieszkaniowych w zasadzie nie stosuje się tych przepisów ustawy o własności lokali, które dotyczą zarządu nieruchomością wspólną, w tym także i tych, które dotyczą funkcjonowania wspólnoty mieszkaniowej powołanej głównie w tym celu, aby właściciele lokali mogli sprawnie zarządzać nieruchomością wspólną. Wyłączenie stosowania również tych przepisów ustawy o własności lokali jest

w spółdzielniach mieszkaniowych zrozumiałe, gdyż w innym przypadku dochodziłoby do stosowania dwóch systemów dotyczących zarządzania tą samą nieruchomością - systemu właściwego dla spółdzielni i systemu właściwego dla wspólnoty mieszkaniowej. Taka sytuacja prawna byłaby źródłem trudności w zarządzaniu wspólną nieruchomością. Ustawodawca zdecydował, że w odniesieniu do nieruchomości spółdzielni mieszkaniowej w razie pojawienia się innych niż spółdzielnia właścicieli lokali stosuje się w powyższym zakresie przede wszystkim procedury przewidziane w przepisach ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych.

NSA stwierdził, że podstawowe znaczenie w kształtowaniu systemu zarządu nieruchomością wspólną, której współwłaścicielką jest spółdzielnia mieszkaniowa, ma art. 27 ust. 2 zdanie pierwsze u.s.m. stanowiący że zarząd nieruchomościami wspólnymi stanowiącymi współwłasność spółdzielni jest wykonywany przez spółdzielnię jak zarząd powierzony, o którym mowa w art. 18 ust. 1 u.w.l., choćby właściciele lokali nie byli członkami spółdzielni (ze wskazanymi zastrzeżeniami). Według NSA, ze względu na formułę normatywną art. 27 ust. 2 u.s.m. należy wyraźnie zaakcentować okoliczność, iż realizowanie zarządu "jak zarządu powierzonego" następuje nie na podstawie umowy, lecz wynika z ustawy (zarząd ex lege). Ustawowe źródło wykonywania zarządu nieruchomością wspólną powoduje, że nie zachodzi potrzeba zawierania umowy w przedmiocie zarządzania nieruchomością. Oznacza to, że omawiana formuła wyraża generalną zasadę wykonywania zarządu na podstawie ustawy po ustanowieniu odrębnej własności pierwszego lokalu w budynku należącym dotychczas w całości do spółdzielni mieszkaniowej. Stanowcze brzmienie tej formuły: "zarząd (...) jest wykonywany" wskazuje, że wykonywanie zarządu nieruchomością wspólną stanowi obowiązek spółdzielni mieszkaniowej.

Reasumując, istotą systemu zarządu uregulowanego w art. 27 ust. 2 u.s.m. jest więc sprawowanie ex lege przez spółdzielnię zarządu nieruchomością wspólną jak zarządu powierzonego.

Stwierdzić należy, że zarząd spółdzielni w przypadku, gdy jest ona współwłaścicielem, jest nie tylko zarządem preferowanym ale i wynikającym z ustawy. Zarząd ten,

w sytuacji wyodrębnienia własności lokali, nie jest całkowicie oderwany od reguł,

o jakich mowa w przepisach ustawy o własności lokali. Tym samym spółdzielnie mieszkaniowe sprawują zarząd nieruchomością wspólną w rozumieniu przepisów ustawy o własności lokali (jak zarząd powierzony). To, że nie mają w takim przypadku zastosowania inne (niż art. 18 ust. 1 oraz art. 29 ust. 1 i ust. 1a u.w.l.) przepisy ustawy

o własności lokali a zwłaszcza przepisy o wspólnocie mieszkaniowej i zebraniu właścicieli lokali nie wyklucza, że na użytek ustawy o utrzymaniu czystości i porządku

w gminach zarząd wykonywany przez spółdzielnie mieszkaniowe należy do kategorii mieszczącej się w pojęciu zarządu wynikającym z ustawy o własności lokali, czyli

"w rozumieniu" tej ustawy. Użycie w art. 27 ust. 2 u.s.m. sformułowania, że spółdzielnia wykonuje zarząd jako zarząd powierzony, o którym mowa w ustawie o własności lokali

i odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów ustawy o własności lokali w tym zakresie wskazuje, że na gruncie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach jest to zarząd w rozumieniu ustawy o własności lokali. Jest to więc zarząd ustawowy

w zakresie wykonywania którego art. 27 ust. 2 u.s.m. odsyła bezpośrednio do stosownych regulacji ustawy o własności lokali, nakazując je stosować odpowiednio.

Nie do zaakceptowania, w świetle art. 32 ust.1 Konstytucji RP, byłoby przyjęcie takiej interpretacji art. 2 ust. 3 u.c.p.g., według której uznaje się, że osoby sprawujące zarząd nieruchomościami wspólnymi na podstawie umowy lub uchwały współwłaścicieli nieruchomości, bo to jest regułą na gruncie ustawy o własności lokali, podlegają obowiązkom określonym w ustawie o utrzymaniu porządku i czystości w gminach, natomiast nie podlegają im osoby prawne tj. spółdzielnie mieszkaniowe, sprawujące zarząd nieruchomościami wspólnymi z mocy przepisów ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych (która, co już wyżej wskazano, odwołuje się w wielu kwestiach do ustawy o własności lokali).

Ustawa z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach

w brzmieniu nadanym przepisami ustawy z dnia 1 lipca 2011r. o zmianie ustawy

o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U.,

nr 152, poz. 897), obowiązującym od 01 stycznia 2012r., wywoływała wątpliwości

w zakresie zgodności z normami Konstytucji RP niektórych jej uregulowań. Wyrokiem

z 28 listopada 2013 r., sygn. K 17/12 Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in. w punkcie

3 i 4 sentencji, że art. 6h i art. 6m ust. 1 w związku z art. 2 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g.

w gminach są zgodne z art. 2 Konstytucji RP; art. 6h i art.6 m ust. 1 w związku z art. 2 ust. 3 u.c.p.g. są zgodne z art. 2 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu wyroku TK stwierdził :

" art.6h i art.6m ust.1 w związku z 2 ust. 3 u.c.p.g. są zgodne z zasada poprawnej legislacji. Z przepisów tych, jak podkreśla TK, jednoznacznie wynika, że w wypadku nieruchomości zabudowanych budynkami wielolokalowymi, obowiązek ponoszenia opłaty oraz złożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi obciąża osoby sprawujące zarząd nieruchomością wspólną w rozumieniu ustawy o własności lokali lub właścicieli lokali, jeżeli zarząd nie został wybrany. [...] Odesłanie do ustawy o własności lokali oznacza, że nałożone na właścicieli obowiązki, o których mowa w art. 6h i art. 6m ust. 1 u.c.p.g., w zależności od stanu faktycznego

i prawnego, są wykonywane: po pierwsze - przez osobę fizyczną albo prawną, której właściciele lokali w umowie o ustanowieniu odrębnej własności lokali powierzyli zarząd nieruchomością wspólną (art. 18 ust. 1 in principio u.w.l.); po drugie - przez osobę fizyczną albo prawną, której właściciele lokali w umowie zawartej w formie aktu notarialnego po ustanowieniu odrębnej własności lokali powierzyli zarząd nieruchomością wspólną (art. 18 ust. 1 in fine u.w.l.); po trzecie przez właścicieli samodzielnie (art. 19-20 u.w.l.). [...] Z perspektywy art. 2 ust. 3 u.c.p.g., legitymacja wymienionych podmiotów do wykonywania obowiązków właściciela nieruchomości

z art. 6h i art. 6m ust. 1 u.c.p.g. aktualizuje się z wyodrębnieniem własności lokalu

w budynku wielolokalowym, a użyta przez prawodawcę liczba mnoga w wyrażeniu "jeżeli nieruchomość jest zabudowana budynkami wielolokalowymi. w których ustanowiono odrębną własność lokali" nie modyfikuje reguł przyjętych w ustawie

o własności lokali. Podobnie nie ma merytorycznego znaczenia posługiwanie się przez prawodawcę pojęciem "osoby sprawującej zarząd nieruchomością" w ustawie

o utrzymaniu czystości i pojęciami "zarząd" lub "zarządca" w ustawie o własności lokali.

Podobnie jednoznacznie i precyzyjnie (zdaniem TK) można wskazać podmiot zobowiązany do ponoszenia opłaty oraz do złożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wypadku budynków wielolokalowych, do których zastosowanie znajdują przepisy u.s.m. Art. 2 ust. 3 u.c.p.g. nie znajduje zastosowania, jeżeli w budynku wielolokalowym nie ustanowiono odrębnej własności lokalu. Sytuacja taka ma miejsce w szczególności, gdy w spółdzielczym budynku wielolokalowym lokatorzy mają spółdzielcze prawa lokatorskie do lokali mieszkalnych lub spółdzielcze własnościowe prawa do lokali. Obowiązki, o których mowa w art. 6h

i art. 6m ust. 1 u.c.p.g., obciążają wówczas właściciela nieruchomości (tj. spółdzielnię mieszkaniową) zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g. Art. 2 ust. 3 u.c.p.g. znajduje (zdaniem TK) natomiast zastosowanie, jeżeli w spółdzielczym budynku wielolokalowym ustanowiono odrębną własność przynajmniej jednego lokalu. Zarząd nieruchomościami wspólnymi stanowiącymi współwłasność spółdzielni jest wykonywany przez spółdzielnię jak zarząd powierzony, o którym mowa w art. 18w.w.l., choćby właściciele lokali nie byli członkami spółdzielni (art. 27 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy o spółdzielniach). Wówczas podmiotem zobowiązanym do wykonywania obowiązków, o których mowa w art. 6h

i art. 6m ust. 1 u.c.p.g., jest spółdzielnia mieszkaniowa ".

Z powyższego jednoznacznie wynika, że TK nie miał wątpliwości, że

w przypadku ustanowienia odrębnej własności lokali w budynkach wielolokalowych, do których zastosowanie znajdują przepisy u.s.m. to spółdzielnia mieszkaniowa jest podatnikiem zobowiązanym do złożenia deklaracji oraz wpłacania opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Sąd w niniejszym składzie w pełni pogląd ten akceptuje.

Zdaniem Sądu na taką wykładnię przepisów u.c.p.g. nie ma wpływu nowelizacja tej ustawy z 28 listopada 2014r. (Dz.U. z 2015 r. poz.87) wskazująca jednoznacznie

w znowelizowanym art.2 ust.3 u.c.p.g., że "jeżeli nieruchomość jest zabudowana budynkiem wielolokalowym, w którym ustanowiono odrębna własność lokalu, obowiązki właściciela nieruchomości wspólnej oraz obowiązki właściciela lokalu obciążają wspólnotę mieszkaniową albo spółdzielnię mieszkaniową". Zmiana ta bowiem zbiorcze pojęcie "osoby sprawującej zarząd nieruchomością wspólną", w rozumieniu przepisów u.w.l., zastąpiła enumeratywnym wskazaniem dwóch podmiotów na których ciąży obowiązek (wspólnota mieszkaniowa i spółdzielnia mieszkaniowa), wyłączając

w efekcie z kręgu podatników zarządców nie będących spółdzielniami mieszkaniowymi

i przenosząc jednocześnie ten obowiązek na wspólnoty mieszkaniowe. Nawet po nowelizacji zatem statusu spółdzielni mieszkaniowych jako podatników opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie uległ zmianie.

W świetle powyższego stanowisko zaprezentowane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w zaskarżonym postanowieniu należy uznać za zasadne. Sąd nie stwierdził także naruszenia prawa w zakresie zastosowania art. 233 § 2

w związku z art. 219 ustawy Ordynacja podatkowa. Jak zasadnie wyjaśnił organ odwoławczy postanowienie w sprawie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowych powinno zawierać szczegółowe dokładne uzasadnienie, wskazujące

w sposób precyzyjny i wyczerpujący wszelkie dane i informacje mające wpływ na dopuszczalność oraz wielkość dokonanego zaliczenia. Rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji wymogom tym nie odpowiadało dlatego zasadnym było uchylenie go w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 poz, 270 ze zm.) skargę oddalił.

H. Adamczewska – Wasilewicz Z. Pietrasik U. Wiśniewska