Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. spółka jawna o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi E. spółka jawna na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a: 1. Zwolnić skarżącą Spółkę od wpisu od skargi kasacyjnej oraz opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem. 2. Ustanowić dla skarżącej Spółki radcę prawnego z urzędu. 3. W pozostałym zakresie wniosek oddalić.

Wyrokiem z dnia 10 marca 2022 r. sygn. akt I SA/Go 111/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym, oddalił w całości skargę E. spółka jawna na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2021 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Pismem z dnia [...] maja 2022 r. skarżąca Spółka wniosła o zwolnienie z opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku, zaś pismem z dnia [...] czerwca 2022 r. - o ustanowienie radcy prawnego celem sporządzenia skargi kasacyjnej od ww. wyroku.

W nadesłanych formularzach PPPr Spółka rozszerzyła zakres wniosków wnosząc ostatecznie o zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosków podniosła, że sytuacja majątkowa Spółki i jej wspólników jest dramatyczna. Spółka nie prowadzi działalności. Wysokość straty za ostatni rok obrotowy wyniósł 146.878,57 zł. Stan kasy i rachunków bankowych Spółki wynosi 0,00 zł. Nieruchomość została sprzedana ("nieuczciwie, bezprawnie, z pogwałceniem prawa i rażącym naruszeniem przepisów"), zaś samochody: 18 letnie [...] i 11-letnia [...] - zajęte przez wierzycieli. Opłaty firmy wynoszą 900 zł (opłata za energię). Wysokie kredyty do spłacenia, których wartość znacznie wzrasta ze względu na galopujące odsetki.

Wspólnicy Spółki M.N. i E.N., w nadesłanych formularzach PPF, również podnieśli brak możliwości poniesienia jakichkolwiek opłat sądowych. W związku z zawieszeniem prowadzenia działalności gospodarczej, oboje są osobami bezrobotnymi z prawem do zasiłku (łączny dochód wspólników w maju 2022 r. wyniósł niespełna 1.850 zł). Zasiłek w całości przeznaczają na opłaty mediów, z których zmuszeni są korzystać minimalnie, by móc zaoszczędzić na kosztach i kupić żywność na przeżycie. Z uwagi na wiek i choroby małżonkowie nie są w stanie znaleźć dodatkowego zatrudnienia. Również ich rodzina obecnie nie ma możliwości udzielenia im jakiegokolwiek wsparcia finansowego. Sytuacja z koronawirusem i wzrost cen jeszcze bardziej pogłębiły, i tak trudną, sytuację finansową. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wspólnicy ujawnili, że są małżeństwem, mieszkają razem, i wraz z dorosłym synem – P., prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Małżonkowie są współwłaścicielami domu, każdy w ¼ części oraz mieszkania o pow. 46,80 m², każdy w ⅓ części, obciążonego hipoteką (kredyt spłaca ich córka). Nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności i innych wartościowych rzeczy. Syn nie osiąga żadnych dochodów. Po stronie wydatków i zobowiązań małżonkowie wskazali kredyt hipoteczny - rata miesięczna 1.275,21 zł, pożyczka ok. 50.000,00 zł, średniomiesięczne opłaty stałe: ubezpieczenie ok. 150 zł, energia ok. 200 zł, gaz i ogrzewanie ok. 400 zł, woda ok. 120 zł, usługi telefoniczne ok. 90 zł, wywóz śmieci 58 zł, podatek od nieruchomości ok. 40 zł, RTV ok. 50 zł, oprócz tego: żywność oraz obowiązkowe leki na nadciśnienie E.N.

W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej Spółki i jej wspólników, pismami z dnia [...] lipca 2022 r., M.N. oświadczył, że złożone formularze PPPr i PPF szczegółowo przedstawiają dramatyczną sytuację majątkową Spółki i jej wspólników, która jest wynikiem nieuczciwej działalności konkurencji. Powtórzył, że Spółka nie prowadzi działalności, nie ma środków trwałych powyżej 5.000 zł. Z uwagi na spory i trwające postępowania sądowe nie jest w stanie podać wysokości zobowiązań. Z kolei wspólnicy skarżącej Spółki nie pracują. Koszty utrzymania finansują z zasiłków dla bezrobotnych (ostatni za kwiecień 2022 r. w kwocie 922,19 zł), dodatku osłonowego i w miarę możliwości z oszczędności dzieci. Aby przetrwać, wyprzedają prywatne rzeczy. Złożyli także wnioski do ZUS o świadczenie przedemerytalne i czekają na decyzję. Borykają się z przetrwaniem każdego dnia. Nie mają żadnej możliwości polepszenia swojej sytuacji finansowe, gdyż nikt nie zatrudni, na niespełna rok przed emeryturą, schorowanych ludzi. Rodzina również nie ma możliwości udzielenia im nawet drobnej pomocy. M.N. dodał, że córka spłaca kredyt mieszkaniowy, mieszka w nim i reguluje wszystkie opłaty za mieszkanie. Do pisma dołączono kopię zeznań wspólników za 2021 rok: PIT-36L z wykazanym przychodem 5.683,73 zł (przypadającym na wspólnika), kosztami uzyskania przychodu 79.123,02 zł i stratą 73.439,29 zł oraz PIT-37 za 2021 r. z wykazanym przychodem/dochodem w wysokości 12.177,29 zł. Dodatkowo przedłożono kopie zaświadczeń z Powiatowego Urzędu Pracy o wypłacanym zasiłku, zawiadomienia o dokonaniu wpisów egzekucji na nieruchomości gruntowej, pisma z [...].03.2022r. informującego o zamknięciu rachunków Spółki w [...], wniosku Spółki z [...].11.2021r. o zamknięcie rachunku w [...], informacji z [...].06.2021r. o rozwiązaniu usługi na telefon Spółki z [...] oraz wniosku Spółki z [...].01.2022r. o rozwiązanie umowy na dostawę gazu, a także historię rachunku bankowego M.N. prowadzonego w [...] nr [...] za okres od [...] kwietnia 2022 r. do [...] lipca 2022 r.

Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 - dalej "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), zaś w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).

Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.).

Z treści ww. przepisów wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. To ona winna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jej wniosku, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16 - orzeczenia przywołane w niniejszym postanowieniu dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona może samodzielnie przedstawiać określone informacje, oświadczenia, bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 grudnia 2005r. sygn. akt II FZ 794/05). Z przedstawionych dokumentów wynikać musi w sposób jednoznaczny, że strona znajduje się w szczególnie ciężkim położeniu finansowym. Informacje na temat możliwości płatniczych powinny być zatem na tyle szczegółowe, aby możliwa była ocena rzeczywistego stanu majątkowego, finansowego oraz realnych możliwości płatniczych strony, która ubiega się o to prawo (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 13/15). W przypadku bowiem przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa i przez to, powinno się sprowadzać do wypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu.

Odnośnie zaś wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, Sąd/referendarz sądowy dodatkowo powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie należy wziąć pod uwagę w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, czy tzw. przymus adwokacko-radcowski oznaczający konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie NSA z dnia 15 marca 2010r. sygn. akt II FZ 62/10).

W rozpatrywanej sprawie skarżąca Spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi kasacyjnej i opłatę kancelaryjną, każde po 100 zł, oraz ustanowienie radcy prawnego.

W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała, że jej działalność jest zawieszona. Spółka posiada liczne zobowiązania kredytowe, jednak mimo wielokrotnego powoływania się na ww. okoliczności, nigdy nie udokumentowała stanu swojego zadłużenia. Dodatkowo podniosła, że nie dysponuje środkami w kasie oraz na rachunkach bankowych. Wobec niej prowadzone są postępowania egzekucyjne. Nieruchomość została sprzedana, a samochody zostały zajęte przez wierzycieli. Akcentowała, że również jej wspólnicy nie mają możliwości pokrycia kosztów sądowych. Utrzymują się z zasiłków dla bezrobotnych, dodatku osłonowego i w miarę możliwości z oszczędności dzieci.

Oceniając sytuację wnioskodawcy podnieść przede wszystkim należy, że Spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby skarżąca została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Jeżeli zatem przedsiębiorca - mimo kłopotów finansowych - nadal prowadzi działalność gospodarczą, to należy przyjąć, że z jakichś względów mu się ona opłaca.

Wbrew twierdzeniom Spółki, również okoliczność poniesionej w ostatnim roku podatkowym straty z działalności gospodarczej Spółki nie może stanowić przesłanki skutkującej uwzględnieniem jej wniosku. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest bowiem pogląd, że samo wykazanie straty z działalności gospodarczej nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Istnieją legalne instrumenty podatkowe, takie choćby jak: zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego, pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Niestety brak dokumentów księgowych i podatkowych Spółki za 2021 r., w szczególności zestawienia kosztów, księgi przychodów i rozchodów, deklaracji w podatku od towarów i usług, nie pozwala na wnikliwą analizę osiąganych przychodów i ponoszonych kosztów.

Do oceny sytuacji Spółki nie przyczynił się także brak wykazania stanu majątkowego oraz stanu zadłużenia skarżącej Spółki. Spółka wskazała jedynie, że posiada dwa kilkunastoletnie samochody - zajęte przez komornika, a nieruchomość została sprzedana, nie przedkładając jednak na tę okoliczność żadnych dokumentów.

Dodatkowo w tym miejscu wskazać należy, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy spółki jawnej znaczenie ma nie tylko sytuacja majątkowa i dochodowa spółki, ale także sytuacja majątkowa i finansowa jej wspólników. Stosownie do art. 22 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2019r. poz. 505 ze zm.), każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką.

Wspólnicy skarżącej Spółki - małżonkowie M. i E.N. wykazali, że od [...] kwietnia 2021 r. są zarejestrowani jako osoby bezrobotne, z prawem do zasiłku do dnia [...] kwietnia 2022 r. Aktualnie nie posiadają zatem stałego źródła dochodów. Analiza przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego M.N. za ostatnie trzy miesiące potwierdza, że bieżące opłaty i koszty utrzymania domu małżonkowie finansowali z zasiłku dla bezrobotnych (ostatni wypłacony [...] maja 2022r.), dodatku osłonowego, a obecnie z pomocy finansowej udzielanej przez syna P., a także okazjonalnie - przez córkę J.

Mając zatem na uwadze sytuację finansową wspólników skarżącej Spółki, a przede wszystkim fakt, że przed tut. Sądem toczy się obecnie dziesięć spraw zainicjowanych przez stronę, na różnych etapach, z których w każdej Spółka jest zobowiązana do uiszczenia opłaty sądowej, uznać należy, że jednorazowe poniesienie takiego kosztu mogłoby spowodować uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego wspólników skarżącej Spółki i ich rodziny. W tej sytuacji, a także celem zapewnienia konstytucyjnego prawa do Sądu, zasadne jest udzielenie pomocy sądowej skarżącej Spółce w postaci zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej oraz opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Na obecnym etapie postępowania są to bowiem jedyne opłaty sądowe niezbędne dla prawidłowego biegu postępowania sądowoadministracyjnego.

Ponadto, z uwagi na etap niniejszego postępowania i wyrażony przez Spółkę zamiar wniesienia skargi kasacyjnej objętej tzw. "przymusem adwokackim" czyli obowiązkiem sporządzenia jej przez profesjonalnego pełnomocnika, niezbędna może się okazać pomoc takiego pełnomocnika, odpłatna co do zasady. Dlatego też uzasadnione jest przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym również ustanowienie radcy prawnego.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.