Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Marcin Kamiński WSA Paweł Zaborniak /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zobowiązania właścicieli gruntu do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza z dnia [...] marca 2020 r. znak [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego A. L. kwotę 300 zł /słownie: trzysta złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Przedmiotem skargi A.L. (dalej: "Skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "SKO" lub "Kolegium") z dnia (...) lipca 2020 r. nr (...), wydana w przedmiocie odmowy zobowiązania właścicieli gruntu do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie.

Zaskarżone rozstrzygnięcie wydano w oparciu o następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Wnioskiem z (...) lipca 2010 r. A.L. – właściciel działki nr ewid. 1948 w [...], gm. [...] - zwrócił się do Burmistrza o uregulowanie stosunków wodnych na gruncie. Podał, że wykonanie wodnicy na działkach nr 1945, 1946, 1947/2 spowodowało, że na jego działce wystąpiły szkody w postaci osuwisk i wyrw.

Decyzją z (...) marca 2011 r., nr (...), Burmistrz nakazał A.S. umocnienie skarpy rowu znajdującego się w granicy działki nr 1945, stanowiącej drogę dojazdową oraz zobowiązał K.B., J.D. i A.L do udostępnienia terenu własnych działek w celu wykonania prac nakazanych A.S. SKO decyzją z dnia (...) czerwca 2011 r. nr (...) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Burmistrz decyzją z dnia (...) sierpnia 2018 r. (...) odmówił uwzględnienia wniosku A.L. i zobowiązania właścicieli gruntu - działek nr 1946/3, 1946/4, 1946/2, 1947/1, 1947/2, 2640 położonych w miejscowości [...] gm. [...], do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie, czy też wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy na podstawie decyzji Kolegium z (...) listopada 2018 r. nr (...)

Wskutek złożonej skargi w sprawie orzekał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie który wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2019 r., sygn. II SA/Rz 155/19 uchylił zaskarżoną decyzję SKO i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z [...] sierpnia 2018 r.

W uzasadnieniu Sąd wskazał na konieczność przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego hydrologa dla ustalenia zaistnienia bądź niezaistnienia okoliczności wskazanych w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 Prawa wodnego, a następnie wydania decyzji w oparciu o art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. Sąd wskazał, że powołanie dowodu z opinii biegłego może być niezbędne zwłaszcza wówczas, gdy istnieje różnica stanowisk skarżącego i sprawcy zarzucanego zakłócenia stosunków wodnych. Opinia biegłego może być jedynym dowodem przesądzającym o istnieniu związku przyczynowego między określonym działaniem a stanem wód na gruntach sąsiednich oraz wskazującym – w razie przesądzenia tego związku – rodzaj koniecznych do wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. W przypadku braku możliwości wyjaśnienia kwestii spornych w oparciu o inne środki dowodowe, organ zobowiązany jest do przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, a taka sytuacja zaistniała w sprawie. Mimo sporu, co do przyczyny stwierdzonych przez organy szkód (podtopień) na działce skarżącego, organy w sposób nieuprawniony, nie posiadając stosownej wiedzy, dokonały samodzielnej oceny ich genezy wskazując, że "mogą" one być spowodowane ukształtowaniem terenu. Sąd zauważył, że użycie sformułowania "mogą" oznacza, że powód szkód może być zupełnie inny.

Po kolejnym rozpatrzeniu sprawy Burmistrz, działając na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1121) w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2020 r., poz. 310) ponownie odmówił A. L. uwzględnienia jego wniosku z dnia (...) lipca 2010 r. i zobowiązania właścicieli gruntu - działek nr 1946/3, 1946/4, 1946/2, 1947/1, 1947/2, 2640 położonych w miejscowości [...], gm. [...], do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie, czy też wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Organ stwierdził, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym sporządzonej przez biegłego, posiadającego stosowne uprawnienia w zakresie budowli wodnych, opinii, a także przeprowadzone czynności dowodowe (rozprawy administracyjne z udziałem biegłego, oględziny, przesłuchania świadków) nie pozwalają stwierdzić, że nastąpiła zmiana stosunków wodnych na gruncie. Nie zostały spełnione przesłanki z art. 29 Prawa wodnego. Odnosząc się zaś do wskazywanych przez strony postępowania szkód na gruncie, organ stwierdził, że mogą być one powodowane ukształtowaniem terenu - nachyleniem terenu działek nr 1946/3, 1946/4, 1946/2, 1947/1, 1947/2 w kierunku południowo - wschodnim tj. w stronę działki wnioskodawcy nr 1948. Teren działek położony jest na wschodnim stoku lokalnej doliny, posiada duże spadki. Topniejący śnieg oraz deszcze w okresie wiosennym powodują lokalne podtopienia, mające charakter doraźny.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył A.L. zarzucając rażące naruszenie art. 104 § 1 k.p.a., art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017r. - Prawo wodne.

W piśmie z dnia (...) marca 2020 r., stanowiącym uzupełnienie odwołania, A. L. zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, błędne ustalenie kręgu stron postępowania. Zarzucił także niewykonanie zaleceń zawartych w wyroku, bowiem nie powołano w sprawie biegłego hydrologa. Podkreślił, że wykonanie rowu melioracyjnego w sierpniu 2009 r. na całej długości działki nr 1945 stanowiącej własność A.S. doprowadziło do skierowania i napływu wszystkich wód opadowych i gruntowych z kierunku południowo-zachodniego na wschód. W jego ocenie wykonanie rowu stanowi główną przyczynę zmiany stanu wody na działkach.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia (...) lipca 2020 r. SKO, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 104 § 1 k.p.a., art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy Prawo wodne oraz art. 545 ust. 4 ustawy z 20.07.2017 r. Prawo wodne, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Wyjaśniło, że podstawą prawną zaskarżonej decyzji był art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Nadto w sprawie znajdował zastosowanie art. 545 ust. 4 Prawa wodnego z 2017 r. zgodnie z którym do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, niewymienionych w ust. 1-3d, stosuje się przepisy dotychczasowe, a więc przepisy ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne.

W dalszej części SKO przytoczyło treść art. 29 ust. 3 Prawa wodnego i stwierdziło, że organ I instancji w celu ustalenia przesłanek wynikających z ww. przepisu podjął szereg czynności dowodowych, a które przeprowadzono w sposób wyczerpujący i szczegółowy. Jako chybione oceniło zarzuty dotyczące braku powołania w sprawie biegłego hydrologa oraz nieprawidłowego ustalenia kręgu stron postępowania. Argumenty odwołania stanowią jedynie polemikę z podjętym przez organ I instancji rozstrzygnięciem.

SKO uznało, że w toku postępowania administracyjnego organ I instancji zgromadził pełny materiał dowodowy, który pozwalał na właściwe ustalenie stanu faktycznego. Przeprowadzono szereg czynności wyjaśniających, tj. rozprawy administracyjne, w tym z udziałem biegłego, oględziny, przyjęto wyjaśnienia stron postępowania, zeznania świadków, zebrano odpowiednie dokumenty i sporządzona została opinia biegłego. Powyższe uzasadniało stwierdzenie, że na działkach objętych postępowaniem nie nastąpiła zmiana stosunków wodnych na gruncie. SKO wskazało, że biegły uzasadnił to faktem, że przedmiotem opinii jest sprawa i sposób odprowadzenia wody opadowej z rowu przydrożnego do rowu na działce nr ewid. 1945. Wody opadowe z rowu przydrożnego poprzez przepust spływają do rowka wzdłuż działki 1945. Sposób odprowadzenia wody i ich kierunek nie zmienił się od okresu przed 1999 rokiem. Korygowano według potrzeb rowy i przepust pod drogą. Zlewnia wód odprowadzanych nie zmieniła się. Nie nastąpiła zmiana kierunku odpływu wody opadowej i roztopowej. Nie można wskazać sprawcy ewentualnej zmiany stosunków wodnych na gruncie, gdyż nie stwierdzono zmiany stosunków wodnych.

W ocenie Kolegium opinia cechuje się wnikliwością, trafnością i fachowością oceny poddanych badaniu okoliczności. Fakt legitymowania się przez biegłego uprawnianiami z zakresu budownictwa wodno-melioracyjnego okazał się ważny i przydatny w sprawie i wskazuje na trafny wybór biegłego przez organ I instancji. Zarzuty odwołania w zakresie opinii biegłego SKO uznało za chybione. Nadto jako zbędne oceniło powoływanie jako świadka osoby, która fizycznie przeprowadzała prace ziemne. Jej zeznania nie są w stanie zmienić ustaleń biegłego w sprawie. Krąg stron postępowania został ustalony prawidłowo, a postępowanie prowadził właściwy organ administracji publicznej. Wbrew tezom odwołania działka nr ewid. 1945 nie została pominięta w postępowaniu. Została ona poddana szczegółowej analizie przez organ I instancji oraz biegłego, o czym świadczy m.in. treść uzasadnienia decyzji.

Skargę na powyższą decyzję SKO do WSA w Rzeszowie złożył A.L Zarzucił jej naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 29 ust 1-3 Prawa wodnego, w brzmieniu przed nowelizacją, polegające na błędnym przyjęciu przez Kolegium za organem I instancji, iż stan wód na spornym gruncie nie pozostaje w sprzeczności z art. 29 ust 1 Prawa wodnego i nie wymaga od organu I instancji dokonania władczej ingerencji w sferę własności zgodnie z dyspozycją art. 29 ust 3 cyt. wyżej ustawy. Już pobieżna analiza zebranego w sprawie bardzo obszernego materiału dowodowego prowadzi do wniosków przeciwnych.

Zarzucił także naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 77 k.p.a., polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, poprzez błędną ocenę dokonaną przez organ odwoławczy, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wyczerpujący i został rozpatrzony w taki sposób, iż ustalony stan faktyczny jest zgodny z rzeczywistością. Analiza materiału dowodowego, mając na uwadze skomplikowany charakter sprawy, wskazuje na jego niekompletność objawiającą się w szczególności niedopuszczeniem dowodu z opinii biegłego hydrologa (według wytycznych zawartych w wyroku WSA). W ocenie skarżącego opinia ta może mieć kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia czy właściciele działek nr 1945 i 2640 dopuścili się naruszenia stosunków wodnych w rozumieniu ustawy Prawo wodne;

- naruszenie art. 7 i art. 80 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, poprzez zebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz dokonanie jego oceny przez wskazanie faktów, które organ I instancji uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej jak też załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Skarżący z uwagi na powyższe zarzuty zawnioskował o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania na jego rzecz wedle norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia (...) listopada 2020 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, Skarżący podtrzymał w całości dotychczasowe wnioski zawarte w skardze i pismach procesowych zawartych w aktach. Zawnioskował o przeprowadzenie dowodu z załączonych do pisma zdjęć, obrazujących częściowo stan faktyczny (na dzień 30 października 2019 r.), zaistniałej szkody na działce nr 1948, stanowiącej jego własność.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga została przez Sąd uwzględniona, bowiem okazała się uzasadniona.

Istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwana dalej P.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 P.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Przedmiotem skargi A.L. jest decyzja SKO wydana w przedmiocie odmowy zobowiązania właścicieli gruntów do przywrócenia stanu poprzedniego.

Organy swe działania orzecznicze oparły na art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r. poz. 1121; z późn. zm.; zwana dalej u.P.w.). Dokonany wybór zastosowanych w sprawie nieobowiązujących już przepisów tej ustawy w postaci art. 29 ust. 1, 2 i 3 u.P.w., jest prawidłowy gdyż postępowanie zakończone przed SKO zostało wszczęte na kilka lat przed wejściem w życie ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz.U. z 2020 r., poz. 310). Według reguł intertemporalnych wyznaczonych treścią art. 545 ust. 4 w/w aktu, do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, niewymienionych w ust. 1-3d, stosuje się przepisy dotychczasowe, z tym że organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów K.p.a. jest Prezes Wód Polskich, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów K.p.a. był w tych sprawach Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej albo dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej.

W świetle treści zastosowanego w sposób nieodpowiadający interesowi skarżącego art. 29 ust. 3 u.P.w., jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Regulację powyższą poprzedza art. 29 ust. 1, kierujący do właściciela gruntu określone zakazy. Mianowicie, nie może on zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich (pkt 1), jak też odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie (pkt 2). Ponadto, na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

Z jednoznacznego brzmienia powołanego art. 29 ust. 3 u.P.w. wynika, że czynności organu prowadzącego postępowanie administracyjne w oparciu o to unormowanie winny dotyczyć ustalenia, czy właściciel gruntu lub też osoba trzecia dokonali zmiany stanu wody na gruncie, a jeśli tak, to czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Odpowiedzialność właściciela gruntu rozciąga się także na działania osób trzecich oraz szkody powstałe na skutek przypadku. W świetle tej regulacji konieczne jest wyjaśnienie, czy w razie stwierdzenia zmiany stanu wody na gruncie oraz szkód na gruntach sąsiednich istnieje pomiędzy tymi dwoma elementami stanu faktycznego związek przyczynowo - skutkowy. Zaistnienie zaś określonych w art. 29 ust. 3 u.P.w. okoliczności stwarza po stronie organu obowiązek wydania nakazu, o którym mowa w tym przepisie.

Ze względu na długotrwałe postępowanie administracyjne przypomnieć należy najistotniejsze dla sprawy fakty, wynikające z dotychczas zebranych przez organy dowodów.

Z przesłanych do Sądu akt spraw wynika, iż Skarżący pismem datowanym na dzień (...) lipca 2010 r., wniósł do Burmistrza o uregulowanie stosunków wodnych naruszonych jego zdaniem pod koniec miesiąca sierpnia 2009 r. poprzez wykonanie wodnicy przez działki sąsiednie oznaczone w ewidencji nr 1946, 1947/2 (własność J.D), nr 1945 (własność A.S.). Wykonana w tym okresie czasu wodnica łączy według treści podania wymienione wyżej działki z rowami przydrożnymi przylegającymi do drogi publicznej oznaczonej w ewidencji gruntów nr 1706. Podkreślono we wniosku wyraźnie, iż wody spływają z kierunku zachodniego na wschód, powodując poważne szkody na działce Skarżącego, a polega to na tworzeniu różnych wyrw i obsuwaniu się ziemi. Wykonanie wodnicy miało według strony nastąpić na zlecenie Urzędu Miasta. Po wszczęciu na wniosek skarżącego postępowania administracyjnego, Organ pierwszej instancji dnia (...) stycznia 2011 r. przeprowadził rozprawę administracyjną połączoną z oględzinami terenu działek o nr 1945, 1946/1, 1946/2, 1947/1, 1947/2, 1948 i nr 2640 (droga powiatowa) położonych miejscowości [...] Gmina [...]. W trakcie tych oględzin uczestniczące w oględzinach strony w osobach : A.S., J.D., K.D, K.B. oraz przedstawiciela Zarządu Dróg Powiatowych potwierdziły zeznania A.L o wykonaniu w sierpniu 2009 r. rowu odprowadzającego wody oraz to, że prace ziemne związane z wykonanym rowem powodują znaczne szkody na gruntach i wyrządzają nieodwracalne szkody w postaci osuwisk i wyrw spowodowanych spływającymi wodami. Uczestnicy postępowania w trakcie rozprawy zaaprobowali wniosek A. L. o przywrócenie stanu pierwotnego nieruchomości z równoczesnym wyrównaniem wynikłych szkód. W efekcie tych ustaleń Burmistrz decyzją z dnia (...) marca 2011 r., nakazał A.L umocnienie skarpy rowu znajdującego się w granicy działki o nr 1945, zaś K.B, J.D i K.D, J.S., A.L. zobowiązał do udostępnienia terenu ich działek w celu wykonania prac nakazanych A.S. SKO decyzją z dnia (...) czerwca 2011 r., uchyliło opisaną decyzję Burmistrza z dnia (...) marca 2011 r., bowiem stwierdzono niezbędność ustalenia przebiegu granicy pomiędzy działką o nr 1945, a działkami o nr 1946/1, 1946/2, 1947/1, 1947/2 i 1948. Kolejną wydaną w toku postępowania decyzją z dnia (...) sierpnia 2018 r. Burmistrz odmówił uwzględnienia wniosku A.L. i zobowiązania właścicieli działek o nr 1946/3, 1946/4, 1946/2, 1947/1, 1947/2 oraz o nr 2640, do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie czy też wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez SKO, co nastąpiło (...) listopada 2018 r. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2019 r., o sygn. II SA/Rz 155/19, uchylił decyzje organów obu instancji, uznając za niezbędne powołanie w sprawie biegłego hydrologia dla ustalenia zaistnienia bądź niezaistnienia okoliczności podanych w art 29 ust. 1 pkt 1 i 2 u.P.w. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd podkreślił, iż wiadomości specjalne są konieczne w sprawach, w których pojawia się zagadnienie mające znaczenie dla rozstrzygnięcia, a którego zakres przekracza zasób wiedzy i doświadczenia życiowego osób mających wykształcenie ogólne. W wyniku przeprowadzonego postępowania Burmistrz kolejną decyzją z dnia (...) marca 2020 r., ponownie odmówił uwzględnienia wniosku A.L.. Decyzja ta została zaskarżona odwołaniem przez A.L zaś SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium zważyło, iż Organ I instancji uwzględnił zalecenia organu odwoławczego wydając w dniu (...) grudnia 2017 r. decyzję o rozgraniczeniu części nieruchomości położonych w H.. Potwierdzono także ustalenia Burmistrza o niewystąpieniu zmiany stosunków wodnych na gruncie. Z porównania przez biegłego mapy zasadniczej z 2009 r. oraz z 2019 r., wynika, że w tym okresie nie nastąpiła zmiana ukształtowania terenu i poprzez to zmiana stosunków wodnych na gruncie. Jego zdaniem, wykonanie lokalnego rowka w działce o nr 1945, służyło uporządkowaniu spływu wód opadowych. SKO potwierdziło ustalenia Burmistrza, iż w omawianym okresie nie nastąpiła zmiana kierunku spływu, nie nastąpiło zwiększenie intensywności spływu ani skoncentrowanie spływów w innym miejscu aniżeli poprzednio. Nie stwierdzono szkód w miejscu sporu, tj. w obrębie działki wnioskodawcy. Rów odprowadzający wodę opadową z przepustu przebiega przez działkę o nr 1945, stanowiącą własność A.S a trasa rowu wynika z ukształtowania terenu Zaaprobowano wniosek biegłego o tym, że praktycznie nie ma innego dobrego rozwiązania odnośnie odprowadzenia wód z przepustu drogowego. Kolegium, oceniając opinię biegłego stwierdziło, że cechuje się ona wnikliwością i fachowością oceny poddanych badaniu okoliczności, a fakt legitymowania się przez biegłego uprawnieniami z zakresu budownictwa wodno - melioracyjnego okazał się być niezmiernie ważny i przydatny. Zatem wszelkie zarzuty odwołania w zakresie opinii biegłego skład orzekający SKO uznał za chybione.

WSA po przeanalizowaniu zarzutów skargi ich uzupełnienia oraz przesłanych akt sprawy stwierdza, iż ten materiał dowodowy nie potwierdza rozstrzygnięcia Organu I jak i II instancji, że nie zostały zmienione stosunki wodne ze szkodą dla gruntu skarżącego. Dlatego też skontrolowane decyzje naruszają przepisy o postępowaniu wyjaśniającym w postaci art. 7, art. 77, art. 80, art. 84 § 1 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Należało przyznać, iż Organy starały się zastosować do wytycznych wypływających z prawomocnego wyroku WSA w Rzeszowie o sygn. II SA/Rz 155/19, o czym świadczy znajdująca się w aktach opinia wykonana w miesiącu listopad 2019 r., przez mgr inż. S.N., tj. osobę posiadającą według Organów uprawnienia w zakresie budowli wodnych - zakres specjalności budownictwo wodno - melioracyjne. Zaakceptowana przez Organy opinia zawiera jednak istotne niejasności, które uniemożliwiały przyjęcie wyrażonych w niej wniosków i wydanie decyzji kończącej postępowanie.

Po pierwsze, z treści samej opinii jak również treści pozostałych znajdujących się w aktach dokumentów nie wynika, aby jej autor - mgr inż. S.N. - posiadał uprawnienia umożliwiające wypowiadanie się w sposób fachowy na tematy związane z hydrologią w tym dotyczące naruszenia stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Brakuje w aktach sprawy oryginałów bądź poświadczonych za zgodność z oryginałem dokumentów potwierdzających specjalistyczną wiedzę mgr. inż. S.N. np. w postaci dyplomów, świadectw, zaświadczeń, wpisów do odpowiednich rejestrów, pozwalających bez wątpliwości stwierdzić, iż osoba ta może pełnić funkcje biegłego, posiadającego wiedzę specjalistyczną, pomocną w wyjaśnianiu skomplikowanych aspektów sprawy naruszenia stosunków wodnych. Twierdzenia zarówno biegłego (vide : opinia uzupełniająca styczeń 2020 r.) jak i Organu (vide : pismo dotyczące odpowiedzi na zarzuty wnioskodawcy z dnia 30 grudnia 2019 r.) o posiadaniu wiedzy specjalistycznej przez w/w osobę, muszą poddawać się weryfikacji, którą ma umożliwiać wgląd w opisane wyżej rodzaje dokumentów. Artykuł 84 § 1 K.p.a. umożliwia organowi przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, jednak wówczas konieczne jest przekonujące wykazanie, iż osoba która taki dowód sporządziła rzeczywiście posiada wiadomości specjalne z właściwego dla przedmiotu sprawy obszaru wiedzy.

Po drugie, przedmiotowa opinia sporządzona w miesiącu listopad 2019 r. nie odpowiada na pytanie kluczowe dla rozstrzygnięcie zgłoszonego przed 10 laty żądania przywrócenia naruszonych stosunków wodnych. Otóż w pkt 6 opinii o tytule : Odpowiedzi na pytania zawarte w umowie, jej Autor odpowiada na pytanie czy na działkach objętych postępowaniem, a położonych w [...], Gmina [...] o nr 1946/3, 1946/4, 1946/2, 1947/1, 1947/2, 1948, 2640, nastąpiła zmiana stosunków wodnych (czy została ona wywołana działaniami właścicieli działek czy wywołana innymi czynnikami - wskazać jakimi). W ramach tego pytania nie została, jak podnosi skarżący, wymieniona działka o nr 1945 z istniejącym na niej rowem, który ma według strony oraz uczestników postępowania stanowić przyczynę zaistniałej sprawy. Autor opinii na postawione pytanie odpowiada, iż na działkach wyżej wymienionych nie nastąpiła zmiana stosunków wodnych na gruncie, pomijając kwestie zmiany stosunków wodnych na działce o nr 1945, polegającej na wykonaniu rowu odprowadzającego wody z przepustu drogowego drogi powiatowej. Jednocześnie biegły w treści swej opinii potwierdza istnienie rowu położonego wzdłuż działki o nr 1945 - na odcinku z sąsiadującym z działką o nr 1948 (średnia głębokość rowu to 1,1 m, skarpy nieregularne z wyrwami w stronę działki nr 1948, średni spadek 10%, pełna długość rowu to 265 m). Dlatego dowód ten zarówno punkcie 6, jak również pozostałych swych częściach, nie odpowiada istocie sprawy administracyjnej wyznaczonej żądaniem A.L. który w piśmie wszczynającym postępowanie jak i później wraz z pozostałymi uczestnikami postępowania, jednoznacznie i konsekwentnie twierdził, że zmiana stosunków wodnych polegała na wykonaniu w sierpniu 2009 r. wodnicy, która w toku postępowania została nazwana rowem odprowadzającym wodę z przepustu drogowego na drodze powiatowej. Wykonanie rowu na działce o nr 1945 zostało jednoznacznie potwierdzone przez strony już na początkowym etapie postępowania w trakcie rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami terenu w dniu 11 stycznia 2011 r. W treści protokołu zapisano, iż strony zgadzają się z zeznaniami A.L, iż w sierpniu 2009 r. odbywały się prace związane z wykonaniem rowu na zlecenie Urzędu Miasta , co doprowadziło do zebrania wód gruntowych i opadowych z przydrożnych rowów drogi powiatowej, powodując znaczne szkody na gruntach i wyrządzając nieodwracalne szkody w postaci osuwisk i wyrw spowodowanych spływającymi wodami. Żądanie usunięcia wykonanego rowu na działce o nr 1945 wyraziła w toku postępowania właścicielka tej działki – A.S, która w oświadczeniu z dnia (...) sierpnia 2018 r. pisała, iż nie wyraża zgody na występowanie na jej działce rowu wykopanego na zlecenie Burmistrza [...] w sierpniu 2009 r. Także ocena osoby sporządzającej opinie, iż nie nastąpiła zmiana stosunków wodnych, co potwierdza porównanie mapy zasadniczej stan na rok 2010 r. i stan na rok 2019 r., nie mogła zostać zaaprobowana przez Organy skoro pozostaje w sprzeczności nie tylko z twierdzeniami wnioskodawcy, ale także pozostałych stron postępowania, które potwierdziły wykonanie rowu – wodnicy w sierpniu 2009 r.

Zdaniem Sądu, opinia z listopada 2019 r. nie odnosi się wprost do zdarzenia opisywanego przez wnioskodawcę postępowania jako skutkującego zmianą stosunków wodnych w postaci wykonania na działce nr 1945 rowu służącego odprowadzaniu wód opadowych i roztopowych. Istotny jest w tej mierze fakt, iż kwestia przebiegu granicy działki o nr. 1945 z działkami o nr 1948, 1947/2, 1947/1, 1946/2, została rozstrzygnięta decyzją Burmistrza z dnia (...)grudnia 2017 r., znak (...) Na etapie wykonywania opinii przez biegłego nie stanowiło już kwestii gdzie w/w rów jest zlokalizowany i że miejsce jego położenia zamyka się w granicach działki nr 1945.

Wobec kluczowego dla sprawy pytania o oddziaływanie wody opadowej w rowie na działce o nr 1945 na działkę 1948, Autor opinii wypowiada się dopiero w piśmie sporządzonym w miesiącu styczniu 2020 r., będącym odpowiedzią na zarzuty wnioskodawcy postępowania. To uzupełnienie opinii pozostawia jednak wątpliwości, które nie pozwalały uznanie, iż sprawa naruszenia stosunków wodnych została wszechstronnie wyjaśniona. W treści w/w pisma na stronie 2, przyjęto tezę o braku istnienia oddziaływania wód opadowych z działki i rowu nr 1945 na działkę 1948. Nie można jednak doszukać się przekonującego uzasadnienia dla tak sformułowanego stanowiska osoby wykonującej funkcje biegłego. Autor wydaje się względem tej okoliczności twierdzić, że woda z rowu na działce 1945, nie oddziaływuje na nieruchomość skarżącego tj. działkę nr 1948, bowiem nieruchomość ta położona jest zdecydowanie powyżej działki o nr 1945. Tymczasem, szkody spowodowane wykonaniem rowu były opisywane przez A.L jako obsuwanie się ziemi i tworzenie wyrw, zniszczenie przepustu (vide : wniosek wszczynający postępowanie z dnia 21 lipca 2010 r.). Do powstania tego rodzaju szkód nie jest niezbędne niższe położenie działki poszkodowanego względem rowu odprowadzającego zebrane ze zlewni drogi wody opadowe. Jeżeli woda opadowa lub roztopowa została na skutek wykonania rowu skoncentrowana w tym urządzeniu, zwiększając siłę swego dotychczasowego przepływu, to nie jest wykluczone jak twierdzi skarżący, że zwłaszcza przy obfitych opadach powoduje to podmywanie dna rowu i w dalszej kolejności powstawanie wyrw, osuwanie się brzegów, zniszczenie przepustu (mostku wjazdowego), czyli szkód których istnienie potwierdza treść opinii wykonanej w listopadzie 2019 r. na stronach m.in. nr 8 i 10. Kwestia oddziaływania wody w rowie poprzez podmywanie działki o nr 1948, została dość wyraźnie postawiona w zarzutach skarżącego z dnia 24 stycznia 2020 r. Wyznaczony przez organ biegły wątpliwości związanych z oddziaływaniem wód płynących w rowie poprzez podmywanie działki A. L. nie wyjaśnia dostatecznie i przekonująco. Nie można odpowiedzi na związane z tym zagadnieniem pytania doszukać się w jego piśmie z dnia 6 lutego 2020 r. gdzie odniesiono się do naturalnego kierunku spływu wód powierzchniowych oraz potwierdzono zniszczenie jednego z przepustów betonowych na rowie. Oddziaływanie rowu na własność skarżącego nie zostało w tym piśmie poruszone, co tym samym spowodowało pozostawienie bez odpowiedzi istotnych dla sprawy pytań strony skarżącej.

Biegły nie odpowiadając w sposób przekonujący na kluczowe w sprawie pytanie czy wykonanie rowu na działce o nr 1945, zbierającego wody z obszaru zlewni drogi powiatowej, spowodowało w wyniku podmywania działki nr 1948, szkody na własności skarżącego, nie przyczynił się do wyjaśnienia istoty sprawy wykreowanej żądaniem skarżącego.

Po trzecie, w sposób niedostatecznie jasny biegły wypowiedział się także o szkodach, które na działce skarżącego o nr 1948 miały zostać spowodowane wykonaniem opisanego rowu. Otóż w punkcie opinii z listopada 2019 r. dotyczącym pytania odnoszącego się do kwestii szkód poniesionych przez A.L w postaci zalewania wodami jego działki, powstawania osuwisk, wyrw jak również uszkodzeniem mostka na brzegu działki, biegły stwierdza istnienie w skarpie wyrwy o długości 4 m, głębokości 1 m, szerokości 1,3 m, jednakże pisze, że nie może stwierdzić, kiedy wyrwa powstała, a przyczyny powstania wyrwy w skarpie mogą być zróżnicowane. Stwierdza również, iż most na działce nr 1948 jest częściowo zniszczony, nie wyjaśniając jednak czy do jego częściowego zniszczenia przyczyniło się wykonanie rowu.

Biegły stwierdzając powstanie szkód w majątku skarżącego nie odpowiada w sposób jednoznaczny na pytanie postawione w treści żądania strony skarżącej, czy do tych szkód przyczyniło się i w jakim stopniu wykonanie rowu na działce o nr. 1945. O ewentualności istnienia związku przyczynowego pomiędzy wykopaniem rowu w sierpniu 2009 r., a powstałymi szkodami świadczy ostatnie zdanie części tekstowej opinii z listopada 2019 r., w której biegły stwierdza, że rów wykonany jest na gruncie gliniastym i przy dużym spadku może mieć miejsce erozją skarp. Te niejasności pogłębia także stanowisko wyrażone na stronie 8 opinii z listopada 2019 r., gdzie pisze się, iż przy spadku rowu 10 % wzdłuż działki nr 1948, rów powinien być zabezpieczony przed erozją.

Organy obu instancji akceptując nieprawidłowo wykonaną opinię, na którą miał niewątpliwie wpływ sposób formułowania pytań przez Organ I instancji w zleceniu wykonania tego środka dowodowego, nie wyjaśniły w sposób dostateczny wszystkich kluczowych dla sprawy ewentualnego istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy podnoszoną przez skarżącego zmianą na gruncie w postaci wykonania w sierpniu 2009 r. rowu odprowadzającego wody opadowe lub roztopowe z przepustu pod drogą powiatową a szkodą na majątku A.L. Przedłożona opinia potwierdza uszkodzenie działki skarżącego, lecz nie pozwala na wyjaśnienie czy i na ile do tych szkód przyczyniło się wykonanie rowu.

Dlatego Sąd zobligowany był potwierdzić zarzut skargi, w której skutecznie podniesiono pominięcie przez Organy obu instancji zmian stosunków wodnych na działce o nr. 1945 ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Również twierdzenia strony o braku wymaganych kompetencji biegłego znalazły potwierdzenie w toku sądowej kontroli, poprzez niezałączenie do akt sprawy dokumentów pozwalających potwierdzić posiadanie stosownych uprawnień przez wykonawcę opinii. Brak tych dokumentów nie pozwala na skontrolowanie przez strony i WSA dokonanego wyboru osoby, która sporządziła kluczowy w sprawie dowód, pod kątem kryteriów określonych w art. 84 § 1 K.p.a.

W przypadku uprawomocnienia się niniejszego wyroku Organy zobligowane będą zastosować się do oceny prawnej swych działań i wynikających z tej oceny wytycznych co do dalszego prowadzenia postępowania. Wykonana na potrzeby wyjaśnienia sprawy opinia biegłego, czyli specjalisty o potwierdzonych uprawnieniach w zakresie hydrologii, nie może pozostawiać jakichkolwiek wątpliwości co do kwestii podstawowych dla zastosowania art. 29 ust. 1, 2 i 3 u.P.w., czyli wpływu zarzucanych przez skarżącego zmian w obrębie działki o nr 1945 polegających na wykonaniu rowu służącego odprowadzaniu wód opadowych lub roztopowych na powstanie szkód na działce o nr 1948.

Brak dostatecznego wyjaśnienia kluczowych okoliczności faktycznych doprowadził do istotnego dla ustalonego wyniku sprawy naruszenia art. 7, art. 77, art. 80, art. 84 § 1 K.p.a. o postępowaniu wyjaśniającym i w konsekwencji do przedwczesnego zastosowania art. 29 ust. 3 u.P.w. poprzez odmowę realizacji żądania A. L., zgłoszonego jeszcze w 2010 r.

Z przedstawionych przyczyn należało orzec jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.

O kosztach postępowania przed WSA orzeczono zaś na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 P.p.p.s.a. obejmując nimi koszty wpisu należnego od skargi w kwocie 300 zł.