IV SA/Wa 428/14 - Wyrok

Data orzeczenia	2014-06-17	
Data wpływu	2014-03-03	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie	
Sędziowie	Iwona Szymanowicz-Nowak /sprawozdawca/
Leszek Kobylski
Piotr Korzeniowski /przewodniczący/	
Symbol z opisem	6059 Inne o symbolu podstawowym 605	
Hasła tematyczne	Ewidencja ludności	
Sygn. powiązane	II OSK 2679/14	
Skarżony organ	Minister Spraw Wewnętrznych	
Treść wyniku	Uchylono decyzję I i II instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2006 nr 139 poz 993; ar 44 h  ust 2;  Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Korzeniowski, Sędziowie sędzia WSA Leszek Kobylski, sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (spr.), Protokolant sekr. sąd. Julia Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej "[...]" w M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia numerów PESEL 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 2013 r. o nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych na rzecz skarżącej Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej "[...]" w M. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.	
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 13 maja 2013 r. [...] z siedzibą w M. (dalej: "skarżąca", "wnioskodawca") wystąpiła do Ministra Spraw Wewnętrznych (dalej: "Minister", "organ") o udostępnienie ze zbioru PESEL danych osobowych dotyczących potencjalnych spadkobierców zmarłej M. D., tj. imion, nazwisk, adresów zameldowania na pobyt stały oraz czasowy trwający ponad 3 miesiące. Uzasadniając potrzebę uzyskania żądanych danych skarżąca wskazała, że są one niezbędne w celu zaspokojenia interesu prawnego skarżącej, będącej wierzycielem zmarłej dłużniczki. Do wniosku dołączono m.in. kserokopie: nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym Sądu Rejonowego

w M. z dnia [...]grudnia 2011 r. w sprawie [...], postanowienia z dnia [...] marca 2012 r. wydanego w tej samej sprawie oraz skróconego odpisu aktu zgonu M. D..

Ponadto w piśmie z dnia 19 sierpnia 2013 r. skarżąca wniosła dodatkowo

o udostępnienie numerów PESEL spadkobierców zmarłej dłużniczki. Podniosła, że zgodnie z nowelizacją kodeksu postępowania cywilnego, w celu wytoczenia powództwa przeciwko spadkobiercom M. D., koniecznym jest oznaczenie stron postępowania poprzez wskazanie numerów PESEL lub NIP.

W piśmie z dnia 2 września 2013 r. Minister udostępnił skarżącej dane dotyczące potencjalnych spadkobierców ww. dłużniczki (B. D., A. M., J. D., T.D., E.P., M.O. i Z. D.) w postaci: imion, nazwisk, adresów zameldowania na pobyt stały oraz czasowy trwający ponad 3 miesiące.

Decyzją z dnia [...] października 2013 r. Minister, działając na podstawie art. 44 "i" ust. 5 w związku z art. 44 "h" ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r.

o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm., zwana dalej "u.e.l.d.o.") oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267, zwana dalej "k.p.a."), odmówił udostępnienia danych w części dotyczącej informacji o numerach PESEL ww. osób poszukiwanych.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że legitymowanie się przez wnioskodawcę interesem prawnym, zgodnie z art. 44 "h" ust. 2 pkt 1 w związku z ust. 9 pkt 2 tego artykułu, musi być udowodnione, a nie tylko uprawdopodobnione. Minister uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż aktualnie posiada interes prawny w uzyskaniu informacji o numerach PESEL potencjalnych spadkobierców zmarłej dłużniczki, nie przedstawił na tę okoliczność żadnych dokumentów. Odnosząc się do nowelizacji przepisów kodeksu postępowania cywilnego, które weszły w życie w dniu 7 lipca 2013 r., organ wskazał, że przepis art. 505 ³² § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm., zwanej "k.p.c.") nie kreuje po stronie wnioskodawcy aktualnego uprawnienia w uzyskaniu numerów PESEL osób poszukiwanych, chociaż przewiduje obowiązek wskazania w pozwie wszczynającym elektroniczne postępowanie upominawcze numeru PESEL strony pozwanej. Jednak tego rodzaju postępowanie jest wyłącznie dla wierzycieli, którym przysługują względem dłużnika roszczenia pieniężne. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie zachodzi, bowiem o istnieniu zobowiązania osób poszukiwanych za długi spadkowe zmarłej M. D. przesądzi dopiero postępowanie sądowe

o stwierdzenie nabycia spadku. Do tego czasu osoby poszukiwane nie mogą być traktowane jako spadkobiercy osoby zmarłej, które ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe. Tym samym wnioskodawca aktualnie nie jest legitymowany do wszczęcia elektronicznego postępowania upominawczego przeciwko potencjalnym spadkobiercom zmarłej dłużniczki, czego konsekwencją jest brak uprawnienia do uzyskania z tego tytułu numerów PESEL osób poszukiwanych. W ocenie Ministra, żądanie udostępnienia informacji o numerach PESEL potencjalnych spadkobierców M. D. jest nieudokumentowane, a w takim stanie faktycznym pozytywne załatwienie wniosku mogłoby spowodować naruszenie ich dóbr osobistych.

Pismem z dnia 25 października 2013 r. skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając organowi naruszenie art. 44 "h" ust. 2 pkt 1 u.e.l.d.o. przez uznanie, że nie ma ona interesu prawnego w uzyskaniu wnioskowanych danych osobowych, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego można było jednoznacznie stwierdzić istnienie tego interesu. Zdaniem skarżącej, interes prawny istnieje i polega na prawie dochodzenia roszczenia o zapłatę od spadkobierców dochodzących do dziedziczenia po zmarłej M. D.. W celu realizacji powyższego uprawnienia przez skierowanie do sądu stosownego powództwa niezbędne jest uprzednie uzyskanie informacji o numerach PESEL spadkobierców dłużniczki. Skarżąca podniosła, że brak zainicjowania postępowania spadkowego nie oznacza, że interes prawny pozostaje wyłącznie hipotetyczny. Zgodnie z art. 925

w związku z art. 924 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm., zwanej "k.c."), spadkobiercy nabywają spadek z chwilą śmierci spadkodawcy, co w okolicznościach przedmiotowej sprawy miało miejsce w dacie [...] listopada 2011 r. Natomiast stwierdzenie nabycia spadku lub rejestracja aktu poświadczenia dziedziczenia ma charakter wyłącznie deklaratoryjny. Jednocześnie skarżąca podkreśliła, iż zgodnie z art. 669 k.p.c., we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wnioskodawca powinien wskazać wszystkie osoby mogące być spadkobiercami ustawowymi lub testamentowymi. Dlatego nie ulega wątpliwości, że skarżąca posiada interes prawny w uzyskaniu numerów PESEL.

Minister, po ponownym rozpoznaniu sprawy, działając na podstawie art. 127 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz w oparciu o art. 44 "h" ust. 2 i art. 44 "i" ust. 5 u.e.l.d.o., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, że legitymowanie się przez wnioskodawcę interesem prawnym musi być udowodnione, a nie tylko uprawdopodobnione. Obowiązek ten nie może przy tym ograniczać się do wskazania ogólnego uprawnienia, lecz powinien polegać na udokumentowaniu, że uprawnienie to odnosi się do konkretnej osoby. O istnieniu interesu prawnego decydują przepisy prawa materialnego, przyznające stronie konkretne, indywidualne i aktualne korzyści.

W badanej sprawie, zdaniem Ministra, skarżąca nie wykazała istnienia interesu prawnego w uzyskaniu żądanych danych w postaci numerów PESEL potencjalnych spadkobierców M. D.. Organ udostępnił skarżącej informacje umożliwiające zainicjowanie postępowania sądowego o stwierdzenie nabycia spadku. Zgodnie bowiem z nowelizacją kodeksu postępowania cywilnego, przygotowując pozew lub inne pismo procesowe, będące pierwszym pismem w sprawie, należy w nim wskazać, poza elementami dotychczas obowiązującymi, numer PESEL, ale tylko powoda, a nie pozwanego. W odniesieniu do strony pozwanej taki obowiązek istnieje, ale wyłącznie w przypadku pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym, którego wszczęcie zastrzeżone jest wyłącznie dla wierzycieli, którym przysługują względem dłużnika roszczenia pieniężne.

W analizowanej sprawie taka sytuacja w chwili obecnej nie zachodzi. O istnieniu zobowiązania spadkobierców dłużniczki względem skarżącej przesądzi bowiem dopiero postępowanie sądowe o stwierdzeniu nabycia praw do spadku. Do tego czasu osoby poszukiwane nie mogą być traktowane jako spadkobiercy zmarłej, którzy ponoszą odpowiedzialność za jej długi spadkowe. W ocenie Ministra, przedstawione przez skarżącą w toku postępowania dokumenty nie są wystarczające na potwierdzenie jej interesu prawnego w uzyskaniu numerów PESEL. W celu kontynuacji czynności egzekucyjnych po śmierci dłużniczki konieczne jest legitymowanie się przez stronę tytułem egzekucyjnym przeciwko wszystkim spadkobiercom.

W konkluzji Minister stwierdził, że udostępnił skarżącej dane osobowe osób poszukiwanych w zakresie niezbędnym do zainicjowania postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej dłużniczce, zgodnie z art. 669 k.p.c. Natomiast żądanie udostępnienia numerów PESEL w przedmiotowej sprawie organ uznał za nieudokumentowane, więc pozytywne załatwienie wniosku w takiej sytuacji mogłoby spowodować naruszenie dóbr osobistych potencjalnych spadkobierców zmarłej dłużniczki.

W skardze wniesionej na powołane rozstrzygnięcie skarżąca wniosła

o uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego, podnosząc naruszenie prawa materialnego, tj.:

a/ art. 44 "h" ust. 2 pkt 1 u.e.l.d.o. poprzez uznanie, że skarżąca nie ma interesu prawnego w uzyskaniu wnioskowanych danych, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego można było jednoznacznie stwierdzić interes prawny skarżącego,

b/ art. 924 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że o istnieniu zobowiązania spadkobiercy przesądza postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku, podczas gdy spadkobierca wstępuje w prawa i obowiązki zmarłego od chwili otwarcia spadku, zaś samo orzeczenie o stwierdzenie nabycia spadku posiada charakter wyłącznie deklaratoryjny.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że ustalenie kręgu spadkobierców po zmarłej M. D. stało się konieczne w celu ochrony interesu prawnego wnioskodawcy. Uzyskanie numerów PESEL potencjalnych spadkobierców dłużniczki jest niezbędne, aby skierować przeciwko nim powództwo o zapłatę. Skarżąca wykazała w przedmiotowej sprawie istnienie wobec zmarłej wierzytelności, która weszła w skład masy spadkowej. To jest podstawą do uznania interesu prawnego skarżącej w uzyskaniu żądanych danych, a nie przeprowadzone postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku. Skarżąca wskazała, że postanowienie w tym przedmiocie nie ma wpływu na datę nabycia spadku po spadkodawcy. W jej ocenie, już w dacie śmierci M. D., tj. [...] listopada 2011 r., dłużnikami wnioskodawcy są spadkobiercy zmarłej. Uniemożliwienie uzyskania numerów PESEL potencjalnych spadkobierców dłużniczki pozbawia wnioskodawcę możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem powszechnym w przypadku złożenia pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe wywody zawarte w zaskarżonej decyzji. Wskazał, że do momentu wydania przez sąd spadkowy postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej M. D., skarżąca nie jest legitymowana do uzyskania numerów PESEL jej spadkobierców. Do tego czasu osoby poszukiwane nie mogą być traktowane jako prawomocni spadkobiercy zmarłej, którzy ponoszą za nią długi spadkowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Analizując sprawę w tak określonym zakresie Sąd stwierdził, iż zarzuty skargi zasługują na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra stanowił przepis art. 44 "h" ust. 2 pkt 1 u.e.l.d.o., który jednoznacznie określa zasady udostępniania danych ze zbiorów meldunkowych. Zawiera on zamknięty katalog osób prawnych i fizycznych uprawnionych do udostępnienia im danych ze zbiorów meldunkowych, jak też warunki, jakie powinien spełniać podmiot uprawniony do ich uzyskania. W przepisie tym ustawodawca sformułował szczególną przesłankę udostępnienia danych osobom i jednostkom organizacyjnym – jeżeli wykażą interes prawny, tj. wskazał, że dane ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych udostępnia się, o ile są one niezbędne do realizacji ich ustawowych zadań, a zatem nie tylko związane z prawami

i obowiązkami o charakterze administracyjnym. Kategoria interesu prawnego, jako przesłanka udostępnienia danych, nie może być zatem ograniczana do zakresu prawa administracyjnego. Interes prawny to sfera regulowana przez przepisy prawa,

a z wnioskiem może wystąpić podmiot, który wykaże związek między sferą chronioną przez przepisy prawa materialnego a czynnością organu (vide: wyrok WSA

w Warszawie z dnia 14 grudnia 2012 r., IV SA/Wa 1952/12, Lex nr 1368987). Ustawa

o ewidencji ludności nie ogranicza bowiem przedmiotowo zakresu przypadków, w jakich - po wykazaniu podstawy żądania – można udostępnić dane ze zbioru PESEL.

Odnosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy Sąd uznał, iż - wbrew stanowisku Ministra – skarżąca wykazała, że posiada interes prawny w żądaniu nie tylko danych adresowych potencjalnych spadkobierców zmarłej dłużniczki M. D., ale również numerów PESEL. Wyrażając takie zapatrywanie należy wskazać, że o tym, czy w konkretnej sprawie wnioskodawca ma interes prawny, decydują przepisy prawa materialnego i to nie tylko z zakresu prawa administracyjnego, ale także z zakresu np. stosunków cywilnoprawnych.

Ze złożonych do akt administracyjnych dokumentów wynika, że wobec M. D. skarżąca posiadała wierzytelność w kwocie [...] o zasądzenie której wystąpiła w pozwie skierowanym do Sądu Rejonowego w M..

W postępowaniu nakazowym w sprawie [...] w dniu [...] grudnia 2011 r. Sąd ten wydał nakaz zapłaty, w którym nakazał pozwanej M. D., aby zapłaciła skarżącej (powódce) ww. kwotę wraz z ustawowymi odsetkami od dnia [...] listopada 2011 r. do dnia zapłaty oraz kosztami sądowymi w kwocie [...] i kosztami zastępstwa procesowego w wysokości [...]. Z uwagi na fakt, że w dniu [...] listopada 2011 r. dłużniczka zmarła (odpis skrócony aktu zgonu), Sąd Rejonowy w M. postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. uchylił nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym i odrzucił pozew. Niewątpliwie w chwili obecnej podjęcie przez skarżącą dalszych kroków mających na celu ściągnięcie zaległej należności w kwocie [...] wraz z odsetkami ustawowymi uzależnione jest od ustalenia kręgu spadkobierców ustawowych M. D..

Śmierć dłużnika jest zdarzeniem, z którym przepisy prawa cywilnego (art. 922

§ 1, art. 924, art. 925 k.c.) łączą skutek w postaci przejścia na jego spadkobierców praw i obowiązków zmarłego, podlegających dziedziczeniu. Nabycie spadku przez spadkobiercę następuje z mocy prawa z chwilą otwarcia spadku (art. 925 k.c.), natomiast postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku ma jedynie charakter deklaratywny (por. wyrok SN z dnia 26 października 2006 r., I CSK 178/06, Lex nr 500/181).

Niezasadne jest więc stanowisko organu, że do czasu wydania przez sąd spadku orzeczenia o stwierdzeniu nabycia praw do spadku po zmarłym dłużniku, osoby poszukiwane nie mogą być traktowane jako prawomocni spadkobiercy zmarłego, którzy ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe. Należy w tym miejscu przyznać rację skarżącej, że interes prawny w uzyskaniu danych osobowych o spadkobiercach nie wynika z faktu wszczęcia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, ale z samego istnienia wierzytelności wnioskodawcy, która może być zrealizowana przez ustalenie, na kogo przeszły obowiązki majątkowe zmarłego dłużnika (vide: wyrok WSA

w Bydgoszczy z dnia 5 marca 2008 r., II SA/Bd 67/08, publ. ZNSA 2008/4/135). Tak samo z rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie określenia wzorów wniosków o udostępnienie danych

z ewidencji ludności, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych (Dz.U. z 2008 r. Nr 214, poz. 1353) wynika wprost, że ustawodawca za interes prawny w uzyskaniu danych z ewidencji uznaje m.in. przysługiwanie wierzytelności.

Zatem brak postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie uniemożliwia wystąpienia przez osobę trzecią przeciwko spadkobiercy na drogę sądową. Zdaniem Sądu, brak udostępnienia przez organ numerów PESEL potencjalnych spadkobierców zmarłej dłużniczki ogranicza skarżącą w sposobie skutecznej realizacji posiadanej wierzytelności. Z pewnością skarżąca nie będzie mogła bez wskazania numerów PESEL wystąpić z pozwem o zapłatę w elektronicznym postępowaniu upominawczym, bowiem zgodnie z obowiązującym od 7 lipca 2013 r. nowym brzmieniem przepisu art. 505 ³² § 2 k.p.c., pozew winien zawierać również numer PESEL pozwanego będącego osobą fizyczną. Taki obowiązek co do osoby pozwanego nie istnieje, wbrew stanowisku skarżącej, w postępowaniu zwykłym (art. 126 k.p.c.). Jednak wykazanie interesu prawnego w żądaniu uzyskania danych osobowych ze zbioru PESEL ma polegać na wskazaniu okoliczności, które w świetle przepisów prawa materialnego kreują ten interes prawny, a nie na wskazaniu wprost przepisu (vide: wyrok NSA z dnia 9 lutego 2011 r., II OSK 180/10, Lex nr 992500, wyrok NSA z dnia 5 lutego 2009 r., II OSK 95/08, Lex nr 518254).

W świetle powyższego niezasadne jest również stanowisko organu, że aktualnie skarżąca nie jest legitymowana do wszczęcia elektronicznego postępowania upominawczego przeciwko potencjalnym spadkobiercom zmarłej dłużniczki.

Zdaniem Sądu, na gruncie niniejszej sprawy skarżąca wykazała, że posiada interes prawny w zakresie udostępnienia jej numerów PESEL potencjalnych spadkobierców zmarłej M. D., zgodnie z art. 44 "h" ust. 2 pkt 1 u.e.l.d.o. Zachodzi więc konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez organ, przy uwzględnieniu wytycznych Sądu.

Dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera "a" p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie pierwszym wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a., zaś o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.