Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 17 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S.R.- Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 1188/16 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi S. R. – Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 marca 2017 r., sygn. IV SA/Wa 1188/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku S. R. – Z.(dalej: skarżąca) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.

Sąd I instancji wskazał, że skarżąca jest zwolniona z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie na mocy postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lutego 2016 r., sygn. IV SA/Wa 2747/15. W konsekwencji prowadzenie postępowania w zakresie rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stało się zbędne i postępowanie w tym zakresie podlegało umorzeniu na podstawie art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), dalej: p.p.s.a.

Odnosząc się do wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził zaś, że zgodnie z art. 246 § 3 p.p.s.a., ustanowienie w ramach prawa pomocy profesjonalnego pełnomocnika jest dopuszczalne jedynie wtedy, gdy strona nie zatrudnia takiego pełnomocnika lub nie pozostaje z nim w innym stosunku prawnym (np. zlecenia), chyba że został on ustanowiony na podstawie przepisów o prawie pomocy. Sąd z urzędu ustalił, że w sprawie ze skargi skarżącej na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 4 stycznia 2016 r. nr [...] skarżąca udzieliła w dniu 24 marca 2016 r. pełnomocnictwa adwokatowi A.A.. Pełnomocnictwo zostało dołączone przez pełnomocnika do skargi z dnia 29 marca 2016 r. zarejestrowanej pod sygn. akt VII SA/Wa 953/16 (k. 9). Mając zatem na względzie, że strona pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem, który nie działa na podstawie przepisów o prawie pomocy, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 3 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił uwzględnienia wniosku o prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.

W zażaleniu wniesionym przez skarżącą na postanowienie z dnia 6 marca 2017 r. strona wskazała, że z uwagi na ciężką sytuację materialną pełnomocnictwo udzielone adwokatowi A. A.wypowiedziała, na dowód czego złożyła wypowiedzenie pełnomocnictwa złożonego w sprawie o sygn. VII SA/Wa 953/16 (wypowiedzenie pełnomocnictwa z dnia 30 marca 2017 r.). Skarżąca jednocześnie poinformowała, że w niniejszej sprawie wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2016 r. IV SA/Wa 1188/16 sporządzoną i podpisaną przez adwokata, który nie został jednocześnie ustanowiony do występowania przed Sądem.

Z uwagi na ciężką sytuację materialną skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia lub jego zmianę poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie podlega oddaleniu, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.

Powyższy przepis wprowadza przesłankę negatywną, która wyklucza badanie wniosku o przyznanie prawa pomocy pod kątem wystąpienia przesłanek pozytywnych co do żądania ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego (por. J. Harczuk: Zwroty szacunkowe jako przesłanka przyznania prawa pomocy, publ. ZNSA 2007, Nr 5, s. 69 i n.). W orzecznictwie przyjmuje się, że określenie "nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym" wskazuje, iż sąd powinien wziąć pod uwagę stan rzeczy istniejący w dacie sporządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 2 czerwca 2016 r., sygn. II OZ 568/16; z dnia 21 października 2015 r., sygn. II OZ 976/15; z dnia 2 października 2015 r., sygn. II OZ 908/15).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należało stwierdzić, że ustalenie przez Sąd I instancji, niekwestionowane przez skarżącą w zażaleniu, że nie tylko w dacie sporządzenia wniosku o prawo pomocy, ale i w dacie wydawania zaskarżonego postanowienia skarżąca pozostawała w stosunku prawnym z adwokatem ustanowionym z wyboru w sprawie o sygn. VII SA/Wa 953/16 stanowiło uprawnioną podstawę do odmowy uwzględnienia wniosku o prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Z akt sprawy wynika, że wypowiedzenie pełnomocnictwa adwokatowi A. A.nastąpiło z dniem 30 marca 2017 r., a zatem po wydaniu przez Sąd I instancji zaskarżonego postanowienia rozstrzygającego o nieistnieniu uzasadnionych podstaw do przyznania stronie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Wypowiedzenie pełnomocnictwa przez mocodawcę odnosi skutek prawny w stosunku do sądu od dnia zawiadomienia go o tym (art. 42 § 1 p.p.s.a.), co nastąpiło w tej sprawie z dniem 4 kwietnia 2017 r. (data wpływu do Sądu zawiadomienia o wypowiedzeniu pełnomocnictwa, k. 252).

Odnosząc się do argumentacji zażalenia, w którym skarżąca podnosi, że obecnie nie pozostaje w stosunku zlecenia z adwokatem zauważyć trzeba, że w niniejszym postępowaniu sądowym skarżąca skutecznie złożyła skargę kasacyjną sporządzoną i wniesioną przez adwokata ustanowionego z wyboru na mocy pełnomocnictwa udzielonego adwokatowi A.A.w dniu 27 lutego 2017 r., a zatem miesiąc przed wypowiedzeniem ww. pełnomocnikowi pełnomocnictwa w sprawie o sygn. VII SA/Wa 953/16. Jednocześnie dostrzec trzeba, że do wypowiedzenia pełnomocnictwa temu adwokatowi w sprawie VII SA/Wa 953/16 doszło w dniu 24 marca 2017 r. (k. 239), a więc bezpośrednio po doręczeniu skarżącej zaskarżonego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, wydanego w oparciu o przekazaną skarżącej informację, wnioskodawczyni pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem, co stanowi negatywną przesłankę wykluczającą ustanowienie skarżącej pełnomocnika z urzędu. Powyższe okoliczności sprawy mogą zatem wskazywać, że rozwiązanie stosunku prawnego z adwokatem A. A. nastąpiło w celu obejścia przepisów o prawie pomocy, co jak się wskazuje w doktrynie, uzasadnia odmowę ustanowienia przed Sąd pełnomocnika (zob. J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 569-570).

Z powołanych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.