Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Izabela Najda - Ossowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Sylwester Golec, Sędzia WSA del. Dominik Mączyński, Protokolant referent Natalia Grzelak, po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2026 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej E. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1452/22 w sprawie ze skargi E. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 25 kwietnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 25 kwietnia 2022 r., nr [....], 3) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz E. S.A. z siedzibą w W. kwotę 1.257 (słownie: jeden tysiąc dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje.

1. Wyrokiem z 14 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1452/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA/Sąd pierwszej instancji) oddalił skargę E. S.A. z siedzibą w W. (dalej: Skarżąca/Spółka) na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: Organ) z 25 kwietnia 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług.

2. WSA podzielił stanowisko Organu zaprezentowane w wydanej na wniosek Spółki interpretacji, która dotyczyła problematyki oceny, czy Spółka była usługodawcą w opisanych we wniosku umowach hedgingowych, w przypadku pozytywnej odpowiedzi - zwolnienia tych usług z podatku na podstawie art. 43 ust 1 pkt 41 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. poz. 685 z 2021 r. ze zm.; dalej: u.p.t.u.), ustalenia podstawy opodatkowania z tytułu czynności wykonywanych przez Spółkę w ramach takich umów oraz kwestii uwzględnienia obrotu z tytułu wykonywania przez Spółkę czynności w obrocie kalkulowanym dla proporcji na podstawie art. 90 ust 2 u.p.t.u.

3. Od powyższego wyroku Skarżąca wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a ) zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie:

I. Przepisów postępowania, tj.: art. 141 § 4 zdanie pierwsze P.p.s.a. w związku z art. 3 § 2 pkt 4a P.p.s.a. przez brak odniesienia się do wszystkich zarzutów skargi oraz brak rzetelnej odpowiedzi na zarzuty Skarżącej, a przez to nie dokonanie weryfikacji legalności zaskarżonej interpretacji, co miało wpływ na wynik sprawy z uwagi na brak rękojmi właściwego sprawowania kontroli nad działalnością Organu oraz brak należytej staranności Sądu pierwszej instancji w przeprowadzonej weryfikacji legalności wydanej interpretacji; w konsekwencji, uzasadnienie nie pełni wobec Skarżącej funkcji informacyjnej oraz utrudnia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu przeprowadzenie kontroli instancyjnej.

II. Prawa materialnego tj.:

1) art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1 oraz art. 15 ust. 2 u.p.t.u. oraz nieprawidłowe zastosowanie wskazanych powyżej norm w stosunku do opisanych okoliczności stanu faktycznego, skutkujących uznaniem, że Skarżąca realizuje świadczenia podlegające opodatkowaniu VAT działając w charakterze podatnika, a istnienie świadczenia realizowanego przez Spółkę uzależnione jest od wyniku transakcji, a więc w zależności od okoliczności Skarżąca jest w tożsamej transakcji usługodawcą bądź usługobiorcą;

2) art. 90 ust. 2 i 3, art. 90 ust. 6 pkt. 2 u.p.t.u. oraz art. 174 (2) Dyrektywy 2006/112WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U. UE L z 11 grudnia 2006 r. dalej: Dyrektywa VAT), przez błędną wykładnię pojęcia "transakcje pomocnicze", wskazanego w art. 90 ust. 6 u.p.t.u., a w konsekwencji stwierdzenie że omawiane w stanie faktycznym czynności nie mają charakteru pomocniczego, w związku z czym wobec transakcji nie ma zastosowania art. 90 ust. 6 u.p.t.u., lecz powinny być one uwzględnione w kalkulacji współczynnika struktury sprzedaży, o którym mowa w art. 90 ust. 2 u.p.t.u., dokonanej zgodnie z art. 90 ust. 3 tejże ustawy.

4. W świetle tak sformułowanych podstaw kasacyjnych Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

5. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6. Skarga kasacyjna, rozpoznana w granicach zakreślonych art. 183 § 1 P.p.s.a., podlega uwzględnieniu, jednak nie wszystkie jej zarzuty Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne. W skardze sformułowano zarzuty oparte na obu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 P.p.s.a., jednak zasadnicze znaczenie, z uwagi na charakter postępowania, miały zarzuty materialnoprawne.

7. Dla ich oceny zasadne jest przeanalizowanie, wiążącego Organ, stanu faktycznego przedstawionego we wniosku o interpretację. Skarżąca wskazała w nim, że jest podmiotem należącym do międzynarodowej grupy energetycznej i zajmuje się sprzedażą energii elektrycznej; sama nie jest producentem energii elektrycznej, którą nabywa od podmiotów trzecich (np. producentów) w celu dokonania sprzedaży do odbiorców energii. Z uwagi na wahania rynkowe cen energii elektrycznej, Spółka podejmuje działania dla zabezpieczenie cen nabywanej energii elektrycznej oraz zarządzenia ryzykiem związanym z możliwością zmiany cen, stąd rozważa rozpoczęcie współpracy z kontrahentami w zakresie zabezpieczenia ceny energii (hedging).

8. Skarżąca wskazała, że zasadniczym celem planowanych umów hedgingowych jest zarządzenie ryzykiem związanym ze zmiennością cen nabycia energii elektrycznej, która dla odbiorcy końcowego jest regulowana zgodnie z odrębnymi przepisami, a więc wzrost cen zakupu nie może być elastycznie przerzucony na konsumenta energii. Spółka będzie zawierała transakcje hedgingowe zabezpieczające ceny energii elektrycznej na rynku polskim (na podstawie cen odpowiadających cenom zawieranym na rynku produktów terminowych towarowych). Co do zasady, stronami tych transakcji będzie Skarżąca oraz producent energii elektrycznej chociaż może być również inny podmiot, nie będący producentem. W przypadku umów z producentem na dostawę energii elektrycznej, zobowiązania stron w tym względzie są niezależne od zobowiązania stron w zakresie realizacji transakcji hedgingowych. Dostawa energii może nastąpić na podstawie odrębnej umowy na bezpośrednią dostawę energii lub może nastąpić na podstawie kontraktu zawartego na rynku giełdowym, prowadzonym np. przez Towarową Giełdę Energii.

9. Skarżąca wyjaśniła, że transakcje hedgingowe będą się odbywały przy użyciu instrumentu finansowego (instrumentu pochodnego) typu swap, np. "fixed-for-floating swap". Wyjaśniła, że kontrakt typu swap, w tym "Fixed-for-Floating Swap" jest instrumentem finansowym w rozumieniu ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi. Instrument finansowy typu swap nie dotyczy praw i udziałów odzwierciedlających tytuł prawny do towarów. Instrument ten odzwierciedla prawa majątkowe, których instrumentami bazowymi są towary (np. energia elektryczna), niemniej nie może on być zrealizowany przez dostawę towarów bazowych lub świadczenie usług dotyczących instrumentu bazowego. Jego istotą jest wymiana przyszłych płatności według wcześniej określonych zasad, na podstawie porównania dwóch wartości: ustalonej przez strony Ceny Stałej oraz kalkulowanej na podstawie obiektywnych przesłanek Ceny Zmiennej. Cena Stała odpowiada gwarantowanej cenie energii elektrycznej, przyjętej przez strony kontraktu, w procedurze wskazanej w umowie łączącej strony, jako punktu odniesienia dla rozliczeń instrumentu finansowego. Natomiast Cena Zmienna jest co do zasady ustalana na podstawie cen funkcjonujących na rynku, na przykład na podstawie cen energii elektrycznej na rynku dnia następnego, ogłaszanych przez Towarową Giełdę Energii S.A.

10. Wolumen energii, który będzie przedmiotem hedgingu, jest każdorazowo przedmiotem ustaleń pomiędzy Spółką a kontrahentem na moment zawierania danej transakcji. Jeżeli Cena Stała jest różna od Ceny Zmiennej w ustalonym przez strony okresie rozliczeniowym, dokonują one rozliczenia różnicy pomiędzy tymi wartościami. W konsekwencji, jeżeli kwota ww. różnicy jest wartością dodatnią (tj. Cena Zmienna jest wyższa od Ceny Stałej) wartość różnicy jest płatna przez Kontrahenta na rzecz Strony. Jeżeli kwota ww. różnicy jest ujemna (tj. Cena Zmienna jest niższa od Ceny Stałej) Skarżąca dokonuje płatności kwoty na rzecz Kontrahenta. Takie rozliczenie zapewnia obu stronom uzyskanie (w okresie rozliczeniowym) stałej ceny, którą ustaliły one podczas zawierania transakcji. Na moment zawarcia umowy ani Spółka, ani Kontrahent nie mają pewności, która strona ostatecznie i w jakim zakresie będzie zobowiązana do wypłaty środków drugiej stronie w celu uzyskania Ceny Stałej, uzgodnionej w momencie zawierania transakcji na podstawie umowy pomiędzy stronami.

11. Skarżąca wskazała, że kontrahenci w opisanym modelu nie są instytucjami finansowymi, w szczególności nie prowadzą działalności jako dom maklerski, co oznacza, że ich celem nie jest prowadzenie działalności profesjonalnej w zakresie świadczenia usług, których przedmiotem są instrumenty finansowe. Strona nie ofertuje produktu polegającego na zaspokajaniu potrzeb kontrahenta w zakresie zarządzania ryzykiem zmienności cen, nie poszukuje aktywnie kontrahentów w celu zaoferowania im świadczenia usług w tym względzie, lecz angażuje się w transakcje hedgingowe wyłącznie w celu zabezpieczenia jej własnych transakcji nabycia energii elektrycznej. Rozliczanie umów hedgingowych następuje zasadniczo w określonym okresie rozliczeniowym. W przyjętym przez strony okresie rozliczeniowym istnieje możliwość wystąpienia licznych transakcji, z których wynika potencjalne obowiązek dokonywania wzajemnych zapłat. Oparcie rozliczeń wzajemnych o okresy rozliczeniowe skutkuje w praktyce dokonaniem rozliczeń bilansujących płatności z poszczególnych transakcji, do których zobowiązana jest Skarżąca oraz płatności z poszczególnych transakcji, do których zobowiązany jest kontrahent - wynik tego bilansowania skutkuje jedną płatnością, dokonywaną przez określoną stronę umowy na rzecz drugiej strony.

12. Dodatkowo Spółka wskazała, że rozliczenia umowy hedgingowej nie wymagają istotnego zaangażowania zarówno w zakresie infrastruktury (pracowników, zasobów stron) jak też kapitału. Rozliczenie transakcji swap nie będzie bowiem wymagało wyodrębniania w strukturach Skarżącej określonego departamentu, którego przedmiotem będą rozliczenia wskazanych kontraktów, bo Spółka nie zajmuje się świadczeniem usług finansowych, nie jest również zaangażowana w ramach istoty swojej działalności gospodarczej w usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe. Planowane zaangażowanie zasobów finansowych Skarżącej nie jest istotne na tle pozostałych transakcji zawieranych przez nią, niemniej kwestia ta może być uzależniona od Ceny Zmiennej, przyjętej przez strony w ramach danego kontraktu. Skarżąca dostrzega na rynku obrotu energią elektryczną zainteresowanie zabezpieczeniem przed ryzykiem wahań cen nabycia i sprzedaży towaru, w związku z czym nie jest wykluczone, że w przyszłości stosowanie zabezpieczeń w postaci instrumentów pochodnych (kontraktów swap) będzie dominującym sposobem zarządzania wskazanym ryzykiem w działalności Strony.

13. W tak opisanym stanie faktycznym Skarżąca zapytała, czy:

1) Czy prawidłowe jest jej stanowisko, że nie będzie usługodawcą w ramach zawieranych z Kontrahentem umów hedgingowych, zaś realizowane przez nią transakcje nie będą stanowiły świadczenia usług w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy w związku z art. 8 ust. 1 u.p.t.u.?

W przypadku uznania tego stanowiska za prawidłowe, rozstrzygnięcie w kwestiach przedstawionych w pytaniach 2-3 poniżej będzie bezprzedmiotowe.

2) Przyjmując, że w ramach zawieranych umów hedgingowych Skarżąca będzie świadczyła usługi na rzecz kontrahenta, działając w charakterze podatnika VAT:

a) czy usługi świadczone przez Spółkę podlegają zwolnieniu z opodatkowania VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt. 41 u.p.t.u. ?

b) czy podstawą opodatkowania z tytułu czynności wykonywanych przez Spółkę na rzecz Kontrahenta jest kwota różnicy pomiędzy Ceną Stałą a Ceną Zmienną, należna Skarżącej od Kontrahenta na podstawie Rozliczenia miesięcznego?

3) czy obrót z tytułu wykonywania przez Spółkę czynności zabezpieczenia ceny energii elektrycznej powinien być przez Skarżącą wliczony do obrotu branego pod uwagę przy kalkulacji proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 2 u.p.t.u.?

14. Skarżąca stała na stanowisku, że wykonywanie czynności z tytułu zobowiązań wynikających z umów hedgingowych nie będzie świadczeniem usług na rzecz Kontrahenta i Spółka nie działa w tych transakcjach jako podatnik VAT. Organ w zaskarżonej interpretacji uznał, że Skarżąca świadczy usługi z tytułu opisanych umów oraz jest podatnikiem VAT; takie stanowisko podzielił również WSA.

15. Skarżąca, podważając stanowisko Sądu pierwszej instancji w tym zakresie, zarzuciła naruszenie art. 5 ust 1 pkt 1, art. 8 ust 1 i art. 15 ust 2 u.p.t.u. przez błędną ocenę charakteru wykonywanych przez nią świadczeń na rzecz kontrahenta jako świadczenia usług przy pominięciu charakteru dokonywanych płatności, które nie są wynagrodzeniem. Nadto zarzuciła "brak wyjaśnienia i oceny statusu podatkowego Skarżącej", która będąc podatnikiem VAT musi jeszcze w danej czynności działać w takim charakterze (str. 6 skargi kasacyjnej). Zdaniem Spółki w sprawie wymagało ustalenia, czy Skarżąca przy czynnościach wykonywanych w ramach umowy hedgingowej wykonuje zobowiązania działając w charakterze podatnika VAT. Skarżąca wskazała, że "gdyby Spółka angażowała środki podobne do wykorzystywanych przez usługodawców (podmiotów prowadzących działalność gospodarczą w zakresie świadczenia usług), oferujących usługi zabezpieczenia przed wahaniami cen energii. W niniejszej sprawie, treść wniosku o interpretację wyraźnie jednak wskazuje, że Spółka nie angażuje analogicznych środków, wobec tego nie ma uzasadnienia teza, że prowadzi w tym zakresie działalność gospodarczą" (str. 7 skargi kasacyjnej).

16. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, który zgodził się z Organem, że Skarżąca wykonując opisane we wniosku czynności w ramach umowy hedgingowej świadczy usługi w rozumieniu art. 5 ust 1 pkt 1 oraz art. 8 ust 1 u.p.t.u. WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przedstawił w sposób prawidłowy wykładnię wskazanych przepisów stąd nie zachodzi konieczność powielania ich na potrzeby niniejszego uzasadnienia.

17. Odnosząc się natomiast do zarzutów kasacyjnych w tym zakresie, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że we wniosku o interpretację wskazano, że Skarżąca jest podatnikiem VAT i ma status spółki prawa handlowego. Poza opisaną działalnością gospodarczą nie wyjaśniono, jaka pozostaje przestrzeń dla realizacji przez Spółkę czynności innych, niż realizujących, bezpośrednio lub pośrednio, cele działalności gospodarczej. Dodatkowo opisane we wniosku czynności realizowane w ramach umów hedgingowych pozostają jednak powiązane z zasadniczą działalnością Skarżącej dotyczącą sprzedaży energii elektrycznej, chociaż nie stanowią części tej zasadniczej działalności – jako wykorzystanie instrumentu finansowego wspomagają nabywanie energii elektrycznej, które charakteryzują duże wahania. Okoliczności te wskazują na czynności wykonywane w ramach działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust 2 u.p.t.u. Wykonywanie takiej działalności ma charakter obiektywny, niezależny od deklaracji podatnika i jest wynikiem oceny takich właśnie obiektywnych okoliczności przedstawionych we wniosku.

18. Odnosząc się do kwestii odpłatności opisanych we wniosku usług, podzielić należy stanowisko Skarżącej, że nie każde przesunięcie lub rozliczenie wartości ekonomicznych pomiędzy dwoma podmiotami ma charakter wynagrodzenia za świadczoną usługę. Konieczne jest bowiem zidentyfikowanie bezpośredniego odbiorcy świadczenia, który ma z niego wymierną korzyść. Odpłatność może przyjąć również postać niepieniężną, w tym innej usługi i taka sytuacja ma miejsce w sprawie, gdzie świadczenie jednej strony jest ekwiwalentem świadczenia drugiej strony. W takiej sytuacji wynagrodzeniem za usługę jednej strony jest usługa świadczona przez drugą stronę. Z wyroku z 14 lipca 1998 r. Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-172/96 [...] w którym rozstrzygano kwestię opodatkowania wymiany walut wynika, że w przypadku takich transakcji, kiedy nie pobiera się żadnych dodatkowych opłat ani prowizji, podstawę opodatkowania stanowi ogólny wynik transakcji usługodawcy w danym okresie. Rozwiązanie takie zostało również w sprawie zaakceptowane przez Organ, który za prawidłowe uznał stanowisko Skarżącej, że podstawą opodatkowania w sprawie będzie kwota różnicy pomiędzy Ceną Stałą a Ceną Zmienną, należna Spółce od kontrahenta w rozliczeniu miesięcznym. Opodatkowanie wyniku wzajemnych świadczeń na transakcjach w określonym okresie rozliczeniowym sprawia, że nie jest zasadny zarzut Spółki że "WSA w Warszawie błędnie przypisuje płatnościom realizowanym w wyniku kontraktu hedgingowego cechy wynagrodzenia z tytułu świadczenia usług [...] Płatność ta nie ma charakteru wynagrodzenia z tytułu świadczenia, ponieważ jest ona w istocie świadczeniem" (str. 10 skargi kasacyjnej) albowiem wynik ten jest efektem ekonomicznym wymiany wzajemnych świadczeń a nie samymi świadczeniami.

19. Mając na uwadze przedstawioną wyżej argumentację, Naczelny Sąd uznał zarzuty skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia art. 5 ust 1 pkt 1, art. 8 ust 1 i art. 15 ust 2 u.p.t.u. za nieuzasadnione. Spółka nie kwestionowała w sprawie oceny Organu, że na podstawie art. 43 ust 1 pkt 41 u.p.t.u. sporne usługi będą podlegały zwolnieniu z opodatkowania VAT.

20. Za zasadne natomiast Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty naruszenia art. 90 ust 2, art. 90 ust 3 oraz art. 90 ust 6 pkt 2 u.p.t.u. w związku z art. 174 ust 2 Dyrektywy VAT w zakresie, w jakim WSA podzielił stanowisko Organu, że opisane we wniosku usługi nie będą miały charakteru transakcji pomocniczych, co oznaczało konieczność uwzględnienia ich w obliczaniu proporcji sprzedaży.

21. Sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że transakcje hedgingowe w sprawie nie mają charakteru pomocniczego albowiem "ich zawarcie będzie wchodziło w zakres podstawowej działalności Strony i będzie stanowiło stały element towarzyszący transakcjom zawieranym przez Skarżącą w zakresie owej podstawowej działalności" (str. 12 uzasadnienia wyroku). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z powyższą oceną nie można się zgodzić.

22. Analizowana regulacja stanowi implementację art. 174 ust. 2 lit. c) Dyrektywy VAT, zgodnie z którym w drodze odstępstwa od ust. 1, przy obliczaniu proporcji podlegającej odliczeniu nie uwzględnia się kwot wysokości obrotu uzyskanego z transakcji, o których mowa w art. 135 ust. 1 lit. b)-g), jeżeli są to transakcje pomocnicze. Powołana regulacja, dla realizacji zasady neutralności VAT, służy wyeliminowaniu konieczności uwzględnienia przy obliczeniu proporcji uwzględniającej czynności zwolnione z podatku tych czynności, które mają charakter pomocniczy. WSA zasadnie wskazał, że wobec braku definicji pojęcia "transakcji pomocniczych" przy ich interpretacji należy posiłkować się stanowiskiem wypracowanym przez orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE), który w swoich orzeczeniach dawał wytyczne dla prawidłowej interpretacji tego pojęcia. W zależności od okoliczności faktycznych leżących u podstaw rozstrzygnięcia zwracano m. in. uwagę na relację między działalnością pomocniczą a działalnością podstawową podatnika (przyjmując, że nie mogą być uznane za pomocnicze transakcje stanowiące bezpośrednie, stałe i konieczne uzupełnienie działalności podatnika, co eksponował powołany wyżej wyrok w sprawie C-306/94), zakres wykorzystania zasobów i aktywów podatnika (np. wyrok ETS wydany w sprawie C-77/01, wyrok NSA z 27 kwietnia 2021 r. o sygn. akt I FSK 737/18 wszystkie dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl) tudzież charakter danej działalności jako częstotliwej i planowanej (wyrok TSUE w sprawie C-174/08 oraz wyrok NSA z 18 października 2018 r., sygn. akt I FSK 1797/16). W konsekwencji uznać należy, że wypracowane w orzecznictwie kryteria kwalifikacji transakcji jako pomocniczych stanowią jedynie ogólne wskazówki interpretacyjne, które każdorazowo odnoszone muszą być do skonkretyzowanych stanów faktycznych.

23. TSUE wskazywał np. w wyroku z 14 grudnia 2016 r., sygn. akt C-378/15, że działalność gospodarczą należy zaklasyfikować jako "okazjonalną" w rozumieniu art. 19 ust. 2 szóstej dyrektywy, jeżeli nie stanowi ona bezpośredniego, trwałego i koniecznego przedłużenia opodatkowanej działalności przedsiębiorstwa oraz nie wiąże się ze znacznym wykorzystywaniem towarów i usług, od których należny jest podatek od wartości dodanej (teza 48 uzasadnienia wskazanego wyroku; por. także powołane tam orzecznictwo TSUE). Jednocześnie w wyroku z 11 lipca 1996 r. sygn. C-306/94 odniósł się do problemu inwestowania w bankach, środków otrzymywanych przez zarządcę nieruchomości od klientów w związku z zarządzaniem ich nieruchomościami, uznając że odsetki uzyskiwane przez wspomniany podmiot stanowią bezpośrednie, trwałe i niezbędne rozszerzenie jego działalności podlegającej opodatkowaniu (teza 18 uzasadnienia wyroku). Tym samym analizowanych inwestycji nie uznał za transakcje incydentalne (pomocnicze obroty) w rozumieniu art. 19 ust. 2 szóstej dyrektywy. TSUE wskazał na wyznaczniki, uniemożliwiające zaliczenie określonej aktywności gospodarczej podatnika do kategorii transakcji pomocniczych uznając, że ma to miejsce, gdy takie usługi finansowe stanowią bezpośrednie, stałe i konieczne rozszerzenie działalności podatnika.

24. Kontynuując tę linię w orzecznictwie wskazuje się, że przesłanką uznania danej czynności za transakcję pomocniczą powinno być stwierdzenie, że czynność ta nie jest charakterystyczna dla działalności podatnika, stanowi wyjątek w tej działalności, występuje nieregularnie (zob. wyrok NSA z 20 lutego 2020 r., sygn. akt I FSK 1693/17). W wyroku z 22 stycznia 2025 r., sygn. akt I FSK 1428/21 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że o pomocniczym charakterze usług świadczą następujące okoliczności: a) usługi zabezpieczenia ceny energii elektrycznej nie są charakterystyczne dla prowadzonej przez spółkę działalności polegającej na produkcji i sprzedaży; b) skala ewentualnego obrotu będącego efektem transakcji, który stanowi ułamek całego obrotu osiąganego przez spółkę; c) znikome zaangażowanie aktywów (zasobów finansowych i osobowych) spółki do świadczenia przedmiotowych usług.

25. Odnosząc powyższe do stanu faktycznego sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że opisane przez Spółkę we wniosku transakcje zawierane w ramach umów hedgingowych odpowiadają transakcjom pomocniczym albowiem nie stanowią głównej działalności Skarżącej, która zajmuje się sprzedażą energii elektrycznej. W tym znaczeniu zawierane umowy hedgingowe nie stanowią bezpośredniego, koniecznego przedłużenia działalności Spółki. Na moment wniosku, z uwagi na zmienność cen energii, stanowić mają środek do zabezpieczenia się przed tym zjawiskiem przez Skarżącą. Jakkolwiek we wniosku Spółka podała, że "dostrzega na rynku obrotu energią elektryczną zainteresowanie zabezpieczeniem przed ryzykiem wahań cen nabycia i sprzedaży towaru, w związku z czym nie jest wykluczone, że w przyszłości stosowanie zabezpieczeń w postaci instrumentów pochodnych (kontraktów swap) będzie dominującym sposobem zarządzania wskazanym ryzykiem w działalności Spółki" (str. 5 interpretacji), to Naczelny Sąd Administracyjny traktuje wskazane stwierdzenie, jako potwierdzenie, że w chwili obecnej, analizowane transakcje jeszcze takiego charakteru nie mają i do takiego stanu odnosi się niniejsze rozstrzygnięcie. Skarżąca wskazała we wniosku, że strony każdorazowo ustalają wolumen energii, który będzie objęty umową.

26. Podkreślić należy, że we wniosku o interpretację Spółka wskazała, że jej zasadniczą działalnością jest sprzedaż energii elektrycznej, co jedynie wspierają zawierane umowy hedgingowe. Skarżąca dopiero zamierza zawrzeć umowy o takim charakterze wskazując, że ich realizacja nie będzie wymagała istotnego zaangażowania Spółki ani organizacyjnie, ani kapitałowo a planowane "zaangażowanie zasobów finansowych Spółki nie jest istotne na tle pozostałych transakcji zawieranych przez Spółkę" (str. 5 interpretacji).

27. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazane okoliczności potwierdzają stanowisko Spółki, która oceniła transakcje realizowane w ramach umów hedgingowych jako pomocnicze nie podlegające uwzględnieniu w kalkulacji współczynnika struktury sprzedaży, o której mowa w art. 90 ust 2 i ust 3 u.p.t.u. W efekcie zarzut naruszenia art. 90 ust 6 pkt 2 u.p.t.u. należało uznać za zasadny.

28. Za niezasadny Naczelny Sąd Administracyjny potraktował zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 w związku z art. 3 § 2 pkt 4a P.p.s.a. polegający, zdaniem Skarżącej, na braku rzetelnego odniesienia się do zarzutów skargi. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada warunkom ustawowym przewidzianym w powołanym przepisie. Wbrew stanowisku Skarżącej WSA zajął stanowisko we wszystkich kwestiach spornych w sprawie, nawet jeśli uczynił to w nierozbudowanej formie. Nie doszło także do naruszenia drugiego z powołanych przepisów, co mogłoby nastąpić tylko wtedy, gdyby WSA wykroczył poza właściwość sądu albo zastosowanie środka nieznanego ustawie, a taka sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

29. W świetle przedstawionej wyżej argumentacji Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na częściowo zasadną skargę kasacyjną, uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną interpretację na podstawie art. 188 w związku z art. 146 § 1 P.p.s.a. O kosztach postępowania za obie instancje orzekł zgodnie z art. 200, art.. 203 pkt 1, art. 209 i art. 205 § 2,3,4 P.p.s.a. w związku z § 2 ust 1 pkt 2 i ust 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U 2018 poz.1687).