Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. S. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 listopada 2014 r. sygn. akt I SA/Lu 54/14 w zakresie wyłączenia sędziego w sprawie ze skargi T. S. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 19 listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 r., 2009 r. oraz 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 20 listopada 2014 r., I SA/Lu 54/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił wniosek T. K. o wyłączenie od orzekania w sprawie sędziów Anny Kwiatek i Wiesławy Achrymowicz, stosownie do art. 22 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej Ppsa).

Jak zauważono w motywach orzeczenia, analiza wniosku skarżącego wskazuje, że upatruje on przyczyny wyłączenia w fakcie orzekania przez wskazanych sędziów w innych sprawach z jego skarg na rozstrzygnięcia organów podatkowych, odmawiające wglądu do akt postępowania podatkowego, na podstawie których wydano rozstrzygnięcie objęte skargą złożoną w niniejszej sprawie. Na tym tle skarżący opiera przekonanie o braku bezstronności sędziego wynikającej ze związania poglądami wyrobionymi w toku rozpoznawania spraw wcześniejszych.

W ocenie Sądu opisana sytuacja nie odpowiada przesłance wyłączenia sędziego zawartej w przywołanym przez stronę art. 18 § 1 pkt 6a Ppsa. Słusznie wskazał pełnomocnik strony, że źródłem tej regulacji jest wyrok TK z 14 października 2008 r., SK 6/07 (OTK-A 2008, nr 8, poz.137); nie dostrzegł jednak, że wyrok ten zmierzał do zagwarantowania bezstronności w sprawach, w których sędzia orzeka najpierw w sprawie skargi na rozstrzygniecie wydane w trybie zwykłym, a następnie miałby rozpatrywać skargę na decyzję czy postanowienie wydane w postępowaniu nadzwyczajnym, tj. w trybie wznowienia, stwierdzenia nieważności, zmiany bądź też uchylenia rozstrzygnięć już wcześniej będących przedmiotem oceny sądu administracyjnego dokonywanej przez tego sędziego.

W ww. przepisie ustawodawca odsyła do sprawy w znaczeniu materialnoprawnym, której tożsamość wyznacza identyczność podmiotów, przedmiotu stosunku prawnego oraz obu jego podstaw – prawnej i faktycznej. W okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzi tak rozumiana tożsamość pomiędzy postępowaniem objętym niniejszą skargą i postępowaniami uprzednio prowadzonymi pod sygn. akt: I SA/Lu 275/14, I SA/Lu 301/14 i I SA/Lu 302/14. Postępowania te dotyczą bowiem kontroli legalności rozstrzygnięć wydanych w innych przedmiotach; czym innym jest postępowanie dotyczące podatku od towarów i usług za określony okres, a czym innym prawo wglądu strony do dokumentów wyłączonych z akt postępowania podatkowego oraz kontrolnego, mimo że obydwa postępowania łączy osoba skarżącego i ten sam organ.

W związku z powyższym Sąd uznał, że okoliczność, że sędzia Anna Kwiatek i sędzia Wiesława Achrymowicz orzekały w ww. sprawach ze skarg wnioskodawcy dotyczących odmowy wglądu do dokumentów wyłączonych z akt postępowania, nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziego z mocy prawa w niniejszej sprawie.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący domagał się w szczególności uchylenia zaskarżonego orzeczenia w całości i uwzględnienia wniosku o wyłączenie sędziów, zarzucając naruszenie:

- art. 18 § 1 pkt 6a poprzez uznanie, że nie zachodzą przesłanki wyłączenia sędziów z mocy ustawy wskazane w tym przepisie,

- art. 183 § 2 pkt 4 Ppsa poprzez odmowę wyłączenia sędziów prowadzącą wprost do nieważności postępowania,

- art. 22 § 2 w zw. z art. 166 Ppsa poprzez niewskazanie w uzasadnieniu postanowienia, czy sędziowie, których dotyczył wniosek złożyli stosowne oświadczenia, co rodzi wątpliwości co do prawidłowości procedury związanej z rozpoznaniem wniosku o wyłączenie sędziów;

- art. 22 § 2 w zw. z art. 163 § 2 oraz art. 167 Ppsa poprzez:

- niedoręczenie odpisu zarządzenia o wyznaczeniu posiedzenia niejawnego,

- niewskazanie w treści uzasadnienia postanowienia, kiedy przewodniczący wydziału wyznaczył posiedzenie niejawne,

co rodzi wątpliwości co do prawidłowości procedury związanej z rozpoznaniem wniosku o wyłączenie sędziów,

- art. 133 § 1 w zw. z art. 166 Ppsa w zakresie, w jakim Sąd nie zbadał akt spraw o sygn. I SA/Lu 275/14, I SA/Lu 301/14 i I SA/Lu 302/14, gdzie zarzut stawiany w skargach był identyczny z zarzutem zawartym w przedmiotowym postępowaniu (sędzia miał zatem wyrobiony pogląd przynajmniej w tym zakresie).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zasadnie uznał Sąd pierwszej instancji, że w sprawie nie zachodzi wskazywana przez stronę przesłanka wyłączenia sędziów, określona w art. 18 § 1 pkt 6a Ppsa; innymi słowy nie sposób przyjąć, że sędziowie, których wyłączenia domaga się skarżący, "w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brali udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie".

Wyjaśnić w tym kontekście należy, że ww. przepis wprowadzono do Ppsa z dniem 8 stycznia 2010 r., na mocy art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 1736), która, jak podkreślono w uzasadnieniu jej projektu, "stanowi wykonanie obowiązku dostosowania systemu prawnego do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 października 2008 r., sygn. akt 6/07". W wyroku tym Trybunał stwierdził z kolei, że art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a. jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim pomija jako podstawę wyłączenia sędziego od udziału w orzekaniu w postępowaniu sądowym toczącym się po wznowieniu postępowania administracyjnego, jego wcześniejszy udział w orzekaniu w sprawie dotyczącej decyzji wydanej we wznawianym postępowaniu administracyjnym.

Z uwagi na powyższe, mimo potencjalnie szerokiej formuły leksykalnej wskazanego unormowania, w bieżącym orzecznictwie akcentuje się konieczność ścisłej wykładni art. 18 § 1 pkt 6a Ppsa (por. np. wyrok NSA z 20 kwietnia 2010 r., II OSK 699/09, CBOSA). W związku z powyższym przyjmuje się, że wyłączenie w oparciu o wskazaną podstawę znajduje zasadniczo zastosowanie wówczas, "gdy wydane zostało orzeczenie kończące postępowanie w danej sprawie, a w późniejszym czasie na skutek skargi strony analizowane jest postępowanie nadzwyczajne w tejże sprawie" (por. np. wyrok NSA z 12 grudnia 2013 r., II FSK 51/12, CBOSA).

Nie ulega wątpliwości, że nie jest to sytuacja rozważana w przedmiotowym przypadku, w którym sędziowie, których wyłączenia domaga się skarżący, mają obecnie orzekać w sprawie decyzji wymiarowej w zakresie podatku od towarów i usług, a wcześniej orzekali w odniesieniu do kwestii wpadkowej, tj. postanowienia o odmowie wglądu do dokumentów wyłączonych z akt postępowania w ww. zakresie (por. w szczególności wyrok w sprawie I SA/Lu 275/14). Jakkolwiek przy tym wskazane zagadnienia sporne wiążą się z jednym postępowaniem podatkowym, to w sensie przedmiotowym, jak i podstawy prawnej oraz faktycznej, wygenerowały odrębne sprawy sądowoadministracyjne, odpowiednio stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 i pkt 2 Ppsa.

Wymaga więc podkreślenia, na co zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, że w omawianym przypadku nie mamy do czynienia z jedną sprawą sądowo-administracyjną w ujęciu materialnym, a z odrębnymi postępowaniami sądowymi. Dostrzega powyższe w istocie sama strona skarżąca podnosząc, że postępowanie organu doprowadziło do "powielenia zarzutów w ramach dwóch oddzielnych rodzajów postępowań" (s. 4 zażalenia). Jednakże akcentowana przez autora zażalenia okoliczność, że w skardze na przedmiotową decyzję zawarto zarzuty zbieżne z zarzutami przytaczanymi w sprawach dotyczących postanowień w zakresie odmowy wglądu do dokumentów, nie ma wpływu na ocenę ww. przesłanki wyłączenia sędziego, a ściślej na ustalenie, że w omawianym przypadku nie mamy do czynienia z jedną i tą samą sprawą. Z kolei przytoczone na poparcie forsowanego stanowiska orzecznictwo jest irrelewantne w sprawie, jako dotyczące odmiennych stanów faktycznych.

Z tych powodów nie uwzględniono kluczowego zarzutu zażalenia, tj. zarzutu naruszenia art. 18 § 1 pkt 6a Ppsa, jak i względem niego akcesoryjnych zarzutów naruszenia art. 183 § 2 pkt 4 oraz art. 133 § 1 w zw. z art. 166 Ppsa, których to przepisów notabene Sąd nie mógł naruszyć w sposób wskazany w osnowie środka odwoławczego, tj. poprzez odmowę wyłączenia sędziów i niezbadanie akt spraw powiązanych. Pierwszy z ww. przepisów formułuje przesłankę nieważności postępowania ocenianą w postępowaniu kasacyjnym, a drugi wyznacza (m.in.) zakres kognicji sądu w oparciu o akta rozpoznawanej sprawy (a nie akta innych spraw); żadne z tych unormowań nie odnosi się do sposobu rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego.

Za zasadny Sąd odwoławczy uznał natomiast zarzut naruszenia art. 22 § 2 Ppsa, gdyż z akt sprawy nie wynika, aby sędziowie, których dotyczył wniosek o wyłączenie, złożyli wyjaśnienia, o których mowa (in fine) w ww. przepisie. Nie jest to jednak uchybienie, które miałoby wpływ na poprawność zaskarżonego rozstrzygnięcia, zważywszy na oczywisty brak spełnienia wskazywanej przez skarżącego przesłanki wyłączenia. W sprawie nie zachodziły przy tym wątpliwości co do którejkolwiek z pozostałych, ustawowych przesłanek wyłączenia; skarżący nie wnosił również o wyłączenie sędziów w oparciu o art. 19 Ppsa.

Zbliżone stanowisko można odnotować w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który wskazuje, że jeżeli wniosek o wyłączenie sędziów nie opiera się na podstawie ustawowej, składanie przez sędziów wyjaśnień jest bezprzedmiotowe (post. SN z 16 listopada 2000 r., I CO 26/00, niepubl.; cyt. za T. Ereciński (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Postępowanie rozpoznawcze, Warszawa 2012).

Końcowo wskazać należy, że Sąd nie miał obowiązku informować strony o terminie posiedzenia niejawnego (art. 95 zdanie drugie Ppsa), które jak wynika z akt sprawy, wyznaczone zostało 17 listopada 2014 r. (k. 182 akt sądowych).

Z tych względów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.