Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant specjalista Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi J.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 19 grudnia 2023 r. nr 406.1581/AH/16//2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę

Wnioskiem z dnia 2 października 2023 r. J. P.+ zwróciła się do Wójta Gminy J. (dalej: "Wójt") o umorzenie w całości zadłużenia wynikającego z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na następujące dzieci: D. B., P. B. i E. B., wskazując, że postanowieniem z dnia [...] lipca 2023 r. (sygn. akt [...] ) Sąd Rejonowy w Białymstoku VIII Wydział Gospodarczy ogłosił jej upadłość - jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Podniosła również, że pozostaje w trudnej sytuacji materialnej – ma na utrzymaniu 12-letnią córkę N. R., która choruje i wymaga systematycznej rehabilitacji oraz wizyt u lekarzy specjalistów. Wnioskodawczyni podała także, że ona sama również ma problemy ze zdrowiem i legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, a także, że nie posiada majątku, ani oszczędności, a źródłem jej utrzymania są środki wypłacane przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. (dalej: "MOPS"). Do wniosku załączyła: zaświadczenia lekarskie dotyczące jej oraz córki, decyzję Burmistrza K. z dnia 12 czerwca 2023 r. o przyznaniu zasiłku okresowego w wysokości 600 zł miesięcznie od dnia 1 czerwca 2023 r. do dnia 30 września 2023 r., orzeczenie z dnia 23 grudnia 2021 r. o lekkim stopniu niepełnosprawności, a także skierowanie córki na rehabilitację oraz powołane wyżej postanowienie o ogłoszeniu upadłości.

W dniu 12 października 2023 r., J. P. złożyła oświadczenie o aktualnej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, z którego wynika, że pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym z córką N. R., chorą od urodzenia. Zamieszkują one w mieszkaniu stanowiącym własność ojca dziecka. Wnioskodawczyni jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy w H. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku i nie osiąga dochodu z pracy zarobkowej; natomiast otrzymuje zasiłek okresowy w wysokości 600 zł miesięcznie, świadczenie wychowawcze na córkę, zasiłek celowy oraz świadczenie w postaci obiadu w szkole dla córki. Ponosi zaś comiesięczne wydatki w wysokości 30 zł na telefon i 100 zł na leki, a także koszty dojazdu do Białegostoku na wizyty lekarskie oraz koszty związane z pobytem w sanatorium. Do oświadczenia wnioskodawczyni załączyła decyzje MOPS w K., faktury za zakup leków, dokumentację medyczną, faktury z sanatorium, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz decyzję o uznaniu za osobę bezrobotną z dniem 12 stycznia 2017 r. i odmowie przyznania zasiłku.

Decyzją z dnia 31 października 2023 r. nr 533.43.2021 Wójt odmówił umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na następujące osoby uprawnione: D. B., P. B. i E. B. w wysokości 80.731,26 zł (pkt 1) oraz odmówił umorzenia odsetek ustawowych w wysokości 50.660,66 zł należnych do zwrotu na dzień wydania decyzji (pkt 2). W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w J. (dalej: "GOPS"), w okresie od 1 lutego 2013 r. do 30 września 2022 r. dokonywał wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz ww. uprawnionych, w związku z tym, że wnioskodawczyni nie wywiązywała się z obowiązku alimentacyjnego, a prowadzona przez komornika sądowego egzekucja alimentów, okazywała się bezskuteczna. W tej sytuacji wnioskodawczyni stała się dłużnikiem alimentacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2023 r. poz., 1993 ze zm.; dalej: "ustawa"), obowiązanym, w myśl art. 27 ust. 1 i 1a ustawy, do zwrotu właściwemu organowi należności, w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Dotychczas GOPS wypłacił na rzecz ww. osób uprawnionych świadczenia w łącznej wysokości 87.529,20 zł, przy czym dłużnik alimentacyjny, za pośrednictwem komornika sądowego, dokonał zwrotu należności w wysokości 19.278,20 zł (w tym 6.797,94 zł z tytułu należności głównej i 12.480,26 zł z tytułu odsetek ustawowych). Na dzień wydania decyzji pozostała zatem do zwrotu należność główna w wysokości 80.731,26 zł i odsetki ustawowe w wysokości 50.660,66 zł. Organ I instancji podkreślił uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, odwołując się do art. 30 ust. 2 ustawy, a także uzależnienie wydania decyzji pozytywnej od stwierdzenia wystąpienia szczególnych okoliczności, opartych na sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Wójt ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe z córką N. R.; zamieszkują w mieszkaniu, będącym własnością ojca dziecka. Wnioskodawczy nie ponosi żadnych kosztów jego utrzymania i eksploatacji. Miesięcznie zaś ponosi koszty zakupu leków (100 zł), utrzymania telefonu (30 zł) oraz wydatki związane z dojazdami do lekarzy. Uiściła również opłatę za pobyt w sanatorium (512,30 zł). Nie posiada ona zasobów pieniężnych, mienia ruchomego, ani nieruchomości. Jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w H. bez prawa do zasiłku. Do dnia 30 września 2023 r. otrzymywała z MOPS zasiłek okresowy w wysokości 600 zł miesięcznie, a także dodatki: na zakup leków w kwocie 50 zł, na zakup środków czystości w kwocie 50 zł, na zakup żywności w kwocie 100 zł oraz świadczenie wychowawcze na córkę i opłacony jej posiłek w szkole. Na podstawie podejmowanych od 2017 r. czynności względem wnioskodawczyni, jako dłużnika alimentacyjnego, Wójt zauważył, że sytuacja wnioskodawczyni nie zmieniła się od lat. Organ wskazał również, że wnioskodawczyni nie wykazuje żadnych środków na utrzymanie córki od jej ojca, w tym alimentów. W związku zaś z brakiem uregulowania sytuacji alimentacyjnej córki wnioskodawczyni, nie może ona ubiegać się o zasiłek rodzinny i dodatki do tego świadczenia. Organ zwrócił przy tym uwagę, że korespondencja skierowana do wnioskodawczyni została odebrana w październiku 2023 r. przez K. R. (dorosłego domownika).

Wobec powyższego Wójt ustalił, że wnioskodawczyni co najmniej od 2017 r. nie podejmuje zatrudnienia, ani innej pracy zarobkowej, mimo posiadanych kwalifikacji do wykonywania zawodu sprzedawcy i opiekunki dziecięcej. Legitymowanie się zaś przez nią orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności nie wyklucza podjęcia zatrudnienia, czy to w formie zdalnej, czy stacjonarnie z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z jej stanu zdrowia. Organ zwrócił przy tym uwagę na poszukiwanie przez pracodawców do zatrudnienia osób z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności w związku z profitami, jakie z tego tytułu przysługują pracodawcy. W ocenie organu wnioskodawczyni posiada możliwość uzyskania dochodu, jednakże nie czyni nic w tym kierunku, rezygnując tym samym z polepszenia swojej sytuacji ekonomicznej, a tym samym ze spłaty rosnącego zadłużenia alimentacyjnego. Na podstawie przedłożonej przez wnioskodawczynię dokumentacji, Wójt ustalił również, że wnioskodawczyni nie cierpi na schorzenia wykluczające możliwość uzyskania dochodu, zaś jej córka, mimo stwierdzonych dysfunkcji, wymagających rehabilitacji, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. W kontekście powyższych ustaleń organ dostrzegł trudną sytuację wnioskodawczyni, przy jednoczesnej biernej jej postawie w zakresie polepszenia sytuacji materialnej. Wójt podkreślił przy tym, że do powstania zadłużenia alimentacyjnego doszło w wyniku zaniechania wnioskodawczyni z wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego względem jej synów. Organ uznał, że, w kontekście przesłanek ustawowych, jej sytuacja nie jest wyjątkowa, w szczególności na tle osób, które muszą zapewnić podstawowe potrzeby życiowe i borykają się z poważnymi schorzeniami, a wywiązują się z obowiązku alimentacyjnego.

Organ podkreślił, że ulgi w zakresie obowiązku alimentacyjnego zastępczo realizowanego przez państwo, mają charakter wyjątkowy i powinny być przyznawane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, tj. jedynie wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna nie pozwala zobowiązanemu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które osoba zobowiązana nie ma wpływu. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce. Do zadłużenia wnioskodawczynię doprowadziło wszak uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego i niepodejmowanie zatrudnienia. Nie są to nadzwyczajne okoliczności, uzasadniające umorzenie zadłużenia alimentacyjnego, tym bardziej, że wnioskodawczyni nie uregulowała sytuacji z ojcem jej córki. Wójt zauważył przy tym, w kontekście przedłożonego przez wnioskodawczynię postanowienia o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej, że wierzytelności alimentacyjnie nie podlegają umorzeniu po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej, co oznacza, że upadły dłużnik musi nie tylko je regulować na bieżąco, ale również spłacić zaległości. Końcowo organ zauważył, że brak dochodzenia od wnioskodawczyni spłaty należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, stanowiłoby działanie wbrew interesowi społecznemu, interesowi fiskalnemu Państwa, a także stanowiłoby naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

W odwołaniu od ww. decyzji J. P. opisała swoją sytuację życiową i majątkową, a także podała, że orzeczeniem z dnia 26 października 2023 r. zaliczono ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

Decyzją z dnia 19 grudnia 2023 r. nr 406.1581/AH/16/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku (dalej: "SKO") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając ustalenia tego organu. SKO wskazało, że sytuacja J. P. nie wyróżnia jej spośród innych dłużników alimentacyjnych, czego wymaga dyspozycja art. 30 ust. 2 ustawy. SKO przyznało, że sytuacja dochodowa i rodzinna odwołującej się jest trudna, jednak na tle innych osób niewykonujących obowiązku alimentacyjnego względem dzieci, nie ma ona charakteru nadzwyczajnego. SKO dostrzegło, że mimo posiadanych kwalifikacji do podjęcia zatrudnienia, odwołująca się pozostaje bierna na rynku pracy, zaś załączone przez nią orzeczenie o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, nadal nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią pracy zarobkowej odpowiadającej jej możliwościom zdrowotnym. Podjęcia zatrudnienia umożliwiłoby natomiast uzyskanie dochodów wyższych niż pomoc uzyskiwana z zasiłków, a tym samym spłacenie zadłużenia alimentacyjnego. Mimo tego odwołująca się od lat nie podejmuje żadnych działań ukierunkowanych na polepszenie swojej sytuacji materialnej, tym bardziej, że córka odwołującej się nie wymaga stałej opieki. SKO w całości podzieliło w tym względzie ustalenia i argumentację organu I instancji, stwierdzając końcowo, że brak jest przesłanek umorzenia względem odwołującej się należności z tytułu, wypłaconych osobom uprawnionym, świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Skarżąca wniosła do sądu administracyjnego skargę na ww. decyzję SKO, zarzucając w niej naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, czy skarżąca posiada możliwości zarobkowe i majątkowe do spłacenia zaległości alimentacyjnych i odsetek; art. 9 k.p.a. i art. 11 k.p.a. przez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz odsetek od tych należności. W uzasadnieniu skargi J. P. podniosła, że od wielu lat jest osobą bezrobotną, przy czym nie otrzymała żadnej oferty pracy w miejscu zamieszkania. Wskazała ponadto, że jest osobą niepełnosprawną, a stan jej zdrowia pogorszył się, w wyniku czego w dniu 26 października 2023 r. uzyskała orzeczenie o zaliczeniu jej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, zaś zawarte tam wskazania praktycznie wykluczają ją z rynku pracy, z uwagi na jej miejsce zamieszkania. Ponadto skarżąca ma na utrzymaniu córkę, która również choruje i wymaga systematycznej rehabilitacji oraz przyjmowania leków. Skarżąca opisała swoją sytuację bytową, która w jej ocenie wskazuje, że skarżąca jest trwale niezdolna do dokonywania spłaty zadłużenia i odsetek. Jej zdaniem, po to została ogłoszona upadłość konsumencka, aby mogła ona żyć bez długów, a nie popaść w ubóstwo. Alimenty zaś uiszczała w takiej wysokości, w jakiej ją było stać. Uważa, że została pokrzywdzona sposobem prowadzenia sprawy i decyzją SKO, a także, że alimenty na dzieci doprowadziły ją do ubóstwa.

W odpowiedzi a skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz odnosząc się do zarzutów i twierdzeń skarżącej.

Pismem z dnia 22 lutego 2024 r. skarżąca poinformowała o zmianie nazwiska na R., składając do akt kserokopię decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Białymstoku z dnia 14 lutego 2024 r. nr USC-V.5355.20.2024 o zmianie nazwiska z P. na R.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, wbrew wywodom skarżącej nie narusza przepisów prawa.

Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r., poz. 1993 ze zm. - zwanej dalej: "ustawą"), organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3).

Z treści tego unormowania wynika uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie, na co zresztą trafnie zwróciły uwagę organy obu instancji w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy do organu, który, w ramach uznania administracyjnego, rozstrzyga w sprawie. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza jednak, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny. Wydanie decyzji przez organ musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej art. 30 ust. 2 ustawy oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, co wynika także z art. 25 wskazanej ustawy. Organ administracji powinien zatem nie tylko poczynić ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwić sprawę, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ powinien więc rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

W orzecznictwie sądowym nie budzi natomiast wątpliwości, że sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej.

Zdaniem sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Podanie skarżącej zostało bowiem rozpatrzone przy uwzględnieniu jej sytuacji dochodowej i rodzinnej przedstawionej przez nią, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne.

W tym miejscu wyjaśnić należy, że sytuacja dochodowa oznacza dochody otrzymywane z różnych tytułów, a także takie okoliczności, jak np. stan zdrowia, czy możliwości uzyskania dochodu (sytuacja dochodowa). Na sytuację rodzinną dłużnika alimentacyjnego składa się natomiast ustalenie, czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami, oraz jakie ponosi koszty utrzymania. Jak wskazał WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 22 lutego 2024 r. II SA/Gl 1687/23, "wykładnia użytego przez ustawodawcę sformułowania "uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną" dłużnika alimentacyjnego powinna być dokonywana z uwzględnieniem definicji dłużnika alimentacyjnego zawartą w art. 2 pkt 3 u.p.o.a.. Według tego przepisu dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. A to oznacza, że co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też ich nieuzyskiwanie nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny, co do zasady, jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi, przy czym chodzi tu o fakt obiektywnie istniejący, na który dłużnik nie ma wpływu, a nie jego subiektywne przekonanie. Dlatego też jego sytuacja dochodowa i rodzinna powinna wyróżniać się na tle innych dłużników" (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 kwietnia 2024 r. III SA/Kr 1041/23).

Jak wynika zaś z akt sprawy, skarżąca jest osobą w wieku 49 lat, rozwiedzioną. Prowadzi gospodarstwo domowe z dwunastoletnią córką N. R. Rodzina zamieszkuje w mieszkaniu stanowiącym własność ojca córki i z tego tytułu skarżąca nie ponosi żadnych wydatków. Ponosi jedynie opłaty związane z leczeniem, zakupem leków oraz posiadanym telefonem. Skarżąca jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w PUP w H. bez prawa do zasiłku – decyzja z 12 stycznia 2017 r. Źródłem jej utrzymania są świadczenia socjalne otrzymywane okresowo z opieki społecznej oraz świadczenie wychowawcze. Posiada wykształcenie średnie, jej wyuczony zawód to sprzedawca, dodatkowo ukończyła kurs obsługi kasy i opiekunki dziecięcej. Na datę podejmowania kontrolowanej decyzji, skarżąca legitymowała się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w H. z dnia 26 października 2023 r. zaliczającym ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, przyznanym okresowo do dnia 31 października 2025 r., ze wskazaniem w zakresie zatrudnienia – stanowiska przystosowanego. Skarżąca nie posiadania zasobów pieniężnych, mienia ruchomego czy nieruchomości.

Mając na względzie powyższe, podzielić należy pogląd organów, że sytuacja materialna i zdrowotna skarżącej jest niewątpliwie trudna, nie daje jednak podstaw do definitywnego zaniechania dochodzenia zadłużenia. Na datę podejmowania zaskarżonej decyzji organy trafnie bowiem przyjęły, że w przypadku skarżącej nie zachodzą nadzwyczajne okoliczności, które uzasadniałyby zwolnienie jej z obowiązków wobec funduszu alimentacyjnego. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę podziela przyjęty w orzecznictwie pogląd, że okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów muszą mieć charakter wyjątkowy, powinny też być niezależne od dłużnika alimentacyjnego, a więc powinny być następstwem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, na powstanie których dłużnik nie miał wpływu, a trudności uniemożliwiające spłatę zadłużenia powinny mieć charakter trwały, bez szans na poprawę (por. m. in. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 5 maja 2022 r., II SA/Sz 70/22, CBOSA). W wyroku z dnia 29 maja 2020 r. NSA wskazał, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny (I OSK 324/19, Lex nr 3021687). Tymczasem na podstawie ustalonych w sprawie okoliczności nie można stwierdzić bezwzględnie zaistnienia trwałej niemożności spłaty zadłużenia. Jak słusznie zauważa Kolegium, skarżąca z uwagi na stan zdrowia została uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, niepełnosprawność zaś skarżącej pozwala na pracę na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności. Powyższe wskazuje, że skarżąca nie jest wyłączona z aktywności zawodowej, może bowiem podjąć pracę w odpowiednio przystosowanych warunkach. Nie można zatem wykluczyć ewentualnej poprawy sytuacji materialnej skarżącej. Nadto zauważyć należy, że ww. orzeczenie o niepełnosprawności ma charakter okresowy, zostało bowiem wydane na określony czas, tj. do 31 października 2025 r. Wobec powyższej treści orzeczenia o niepełnosprawności nie można również wykluczyć ewentualnej poprawy zdrowia skarżącej. Podnoszona zaś w skardze okoliczność, że skarżąca zamieszkuje w małej miejscowości i nie otrzymała żadnej pracy w miejscu swojego zamieszkania nie oznacza, że skarżąca z tego powodu ma być zwolniona z ciążącego obowiązku. Trudności w znalezieniu odpowiedniej pracy niewątpliwie stanowią przeszkodę w spłacie zobowiązań alimentacyjnych, ale nie są to jednak sytuacje nie do przezwyciężenia i nie stanowią wbrew oczekiwaniom skarżącej podstawy do umorzenia omawianych należności. Jednocześnie w ocenie Sądu, skarżąca nie dowiodła, że czynione przez nią zabiegi celem znalezienia pracy np. we współpracy z urzędem pracy, pozostają nieskuteczne z uwagi na stan jej zdrowia. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca zarejestrowała się w PUP w H. w 2017 r. a zatem trudno twierdzić, aby w tak długim czasie, brak ofert pracy czy szkoleń przedstawionych skarżącej, w sposób definitywny przesądzał o braku możliwości podjęcia zatrudnienia. Skarżąca jest w wieku produkcyjnym, co daje szansę na skuteczne podjęcie odpowiedniego do stanu zdrowia zatrudnienia i spłatę zadłużenia.

Zaakcentować również należy za organami obu instancji, że przedstawiona wyżej sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącej nie zmienia się od lat. Jak już wyżej wskazano, skarżąca co najmniej od 2017 r. nie podejmuje żadnego zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej, podczas gdy posiada wyuczony zawód sprzedawcy, ukończyła również dodatkowe kursy, w tym opiekunki dziecięcej, zaś posiadane przez nią orzeczenia o niepełnosprawności nie wykluczają jej z rynku pracy, a jedynie wskazują na potrzebę odpowiedniego zatrudnienie (stanowisko przystosowane). Skarżąca miała zatem i ma obecnie możliwość uzyskania dochodu, jednakże nie czyni nic w kierunku poprawy swojej sytuacji materialnej, w tym spłaty zadłużenia, przyjmując w tej kwestii postawę bierną. Dodatkowo zauważyć należy, że okres w którym powstały zaległości alimentacyjne obejmuje lata 2013 – 2022. A zatem także okres przed powstaniem niepełnosprawności. Powyższej oceny nie zmienia podnoszona przez skarżącą okoliczność problemów zdrowotnych córki oraz wiążących się z tym wydatkami na leki. Jak trafnie bowiem zauważyły organy, córka skarżącej nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy nie wynika też, aby córka wymagała stałej opieki. Sąd nie neguje schorzeń córki skarżącej, która niewątpliwie wymaga rehabilitacji i ćwiczeń domowych, jednakże wskazywane okoliczności nie wykluczają możliwości podjęcia pracy przez skarżącą. Odnośnie wydatków na leczenie i rehabilitację, to rację ma Kolegium, że skarżąca wykazuje pewną niekonsekwencje. Z jednej bowiem strony wskazuje, że powyższe wydatki wpływają na jej sytuację materialną uzasadniającą umorzenie omawianych należności, z drugiej zaś strony podaje, że ojciec dziecka zapewnia mu wszelkie koszty bytowe, które są bardzo dobre. A zatem uprawnione jest stanowisko Kolegium, że koszty utrzymania dziecka przez jego ojca, obejmują również wszelkie opłaty związane z jego leczeniem.

Sąd podziela również poglądy organów obu instancji odnośnie postanowienia Sądu Rejonowego w Białymstoku VIII Wydział Gospodarczy z dnia [...] lipca 2023 r. sygn. akt [...] podjętego w sprawie ogłoszenia upadłości dłużnika, którym jest skarżąca. Zgodnie z brzmieniem art. 146 ust. 3 ustawy Prawo upadłościowe, "po dniu ogłoszenia upadłości niedopuszczalne jest skierowanie egzekucji do majątku wchodzącego w skład masy upadłości oraz wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu lub zarządzenia zabezpieczenia na majątku upadłego, z wyjątkiem zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych (...)". Oznacza to, że wierzytelności alimentacyjne nie podlegają umorzeniu po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej. Tym samym upadły dłużnik nadal musi je na bieżąco regulować, ale również spłacać całość zaległości.

Z zebranych przez organy dokumentów, w tym oświadczeń skarżącej oraz dokumentacji medycznej wynikają zatem wszystkie istotne informacje o sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej skarżącej, a także ponoszonych przez nią niezbędnych wydatków. Wbrew zarzutom skargi, organy obu instancji nie kwestionują trudnej sytuacji życiowej oraz zdrowotnej skarżącej. Powtórzyć jednakże należy, że umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie omawianego przepisu powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien zaś być jednak skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma (nie miał) wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 14 grudnia 2021 r. II SA/Bk 805/21). Sytuacja taka nie została jednakże wykazana w niniejszej sprawie.

Reasumując powyższe stwierdzić należy, że sytuacja rodzinna, dochodowa i zdrowotna skarżącej została w pełni uwzględniona przy rozpatrywaniu przesłanek stanowiących podstawę umorzenia, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, jak już wyżej wskazano, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Jak wynika ze szczegółowego uzasadnienia decyzji oraz treści dokumentów zawartych w aktach administracyjnych, organ zebrał wyczerpująco materiał dowodowy i poddał go ocenie zgodnie z regułami wynikającymi w k.p.a. Ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego.

Końcowo podkreślić należy, że działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą pochopnie umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie czy to w wyniku poprawy stanu zdrowia czy też zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. Zatem trudna sytuacja zdrowotna i materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia owych należności. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 14 lipca 2020 r. w sprawie sygn. akt I OSK 2861/19 zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy też mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach (LEX nr 3042656).

Pouczyć należy skarżącą, że odmowa umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie przekreśla jej prawa do ubiegania się o umorzenie tych należności w przyszłości. Nadto na wniosek skarżącej organ może odroczyć termin spłaty zobowiązania lub ustanowić spłatę zobowiązania w ratach uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy.

W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlega oddaleniu.