Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca) asesor WSA Anna Janowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. A. na decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.

G. A. (dalej jako skarżący, wnioskodawca, strona) skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej WSA) w Olsztynie skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS, Zakład) z 21 grudnia 2021 r. nr UP-1124/2021 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Jak wynika z nadesłanych akt sprawy wnioskiem z 23 lipca 2021 r. skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, zwrócił się do ZUS o umorzenie należności z tytułu składek. Powołano się na trudną sytuację życiową, finansową oraz zdrowotną strony.

Zakład ustalił w toku postępowania, że wnioskodawca:

- prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, ma [...] dorosłe córki,

- nie pracuje zarobkowo, przy czym 23 stycznia 2018 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej U. polegającej na wykonywaniu instalacji wodno-kanalizacyjnych, cieplnych, gazowych i klimatyzacyjnych,

- od 7 sierpnia 2008 r. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2.953,65 zł brutto, 2.457,82 zł netto; świadczenie jest wolne od potrąceń, natomiast żona pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 775,84 zł brutto (678,01 zł netto), wolne od potrąceń,

- oszacował stałe wydatki związane z utrzymaniem na łączną kwotę 2.153,36 zł, w tym: 853,36 zł czynsz, 100 zł opłaty eksploatacyjne, 200 zł koszty związane z leczeniem, 1.000 zł inne wydatki,

- posiada na prawach współwłasności majątkowej ustawowej małżeńskiej lokal mieszkalny o powierzchni [...] mkw., położony w [...], dla którego Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...]; na nieruchomości ZUS dokonał zabezpieczenia w postaci wpisu do hipoteki na kwotę 6.069,55 zł,

- posiada majątek ruchomy: samochód osobowy marki A. z 2000 r., samochód osobowy marki B. z 1995 r., przy czym zgodnie z jego oświadczeniem nie jest już właścicielem powyższych samochodów,

- posiada samochód osobowy A. z 2006 r., którego wartość nie pozwala na dokonanie zastawu skarbowego,

- posiada na rachunku bankowym środki pieniężne w kwocie 3.000 zł,

- nie posiada dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłków / świadczeń z Urzędu Pracy, nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form pomocy, nie posiada innych zobowiązań pieniężnych ani wierzytelności.

Ponadto skarżący wraz z żoną są emerytami i chorują na szereg schorzeń, a podeszły wiek i stan zdrowia nie pozwala na podjęcie zatrudnienia.

ZUS decyzją z 20 października 2021 r. nr 2432/2021 odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Z sentencji decyzji wynika, że Zakład na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.), dalej u.s.u.s., odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres do 12/1998 r. w łącznej kwocie 29.263,71 zł w tym:

a) konto osobiste w łącznej kwocie 10.089,21 zł z tytułu składek za okres 05-11/1995 - w kwocie 2.160,21 zł i odsetek naliczonych na dzień przedawnienia przypadających od ww. składek - w kwocie 7.929 zł,

b) konto pracownicze w łącznej kwocie 19.174,50 zł z tytułu składek za okres 04-06/1995, 08/1995 - w kwocie 3.623,50 zł i odsetek naliczonych na dzień przedawnienia przypadających od ww. składek - w kwocie 15.551 zł;

2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365), dalej: rozporządzenie, odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres 05-11/1995, w łącznej kwocie 10.089,21 zł, w tym z tytułu składek: 2.160,21 zł i odsetek naliczonych na dzień przedawnienia przypadających od ww. składek: 7.929 zł.

Jak wynika z uzasadnienia decyzji organ uznał, że nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.. Wnioskodawca nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. Nie wykazał też, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, oraz, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W wyniku odwołania Zakład ww. decyzją z 21 grudnia 2021 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej k.p.a., w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję z 20 października 2021 r..

Organ podał, że niska emerytura, brak znacznego majątku, choroby oraz koszty utrzymania powodują, że strona nie jest w stanie poczynić oszczędności. Konieczność spłaty zobowiązania naraziłaby stronę oraz rodzinę na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb. Małżonkowie nie posiadają znacznego majątku, nie ma prognozy na poprawę sytuacji materialnej. Wnioskodawca nie wskazał też prognozowanego sposobu uregulowania należności.

ZUS przedstawił analizę na tle art. 28 ust. 3 pkt 1, art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c, art. 28 ust. 3 pkt 3, 4a, 5 i 6 u.s.u.s.. Stwierdził, że ponieważ wobec strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, uniemożliwia to rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.. Zaznaczył, że spełnienie którejkolwiek z przesłanek automatycznie nie powoduje podjęcia decyzji o umorzeniu należności, ponieważ przepisy art. 28 ust. 3 u.s.u.s. określają jedynie warunki, w których zaległości mogą być umorzone. Nie oznacza to, że spełnienie jednego z tych warunków skutkuje umorzeniem należności. Nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona została całkowita nieściągalność należności, czy trudna sytuacja majątkowa, organ może odmówić ich umorzenia.

Z kolei podejmując się wykonywania działalności gospodarczej wnioskodawca wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawa i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszenia prawa. Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na ogół obywateli.

ZUS wskazał, że wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Wnioskodawca powołał się na problemy zdrowotne swoje oraz swojej żony. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Natomiast w przypadku wnioskodawcy przesłanka nie zachodzi.

Strona pobiera świadczenie emerytalne przyznane na stałe, które podlega corocznej waloryzacji i jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Organ ocenił, że wskazane przez stronę wydatki na łączną kwotę 2.153,36 zł nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi ponosić. Zakwestionował, że opłaty za energię, gaz czy wodę są nadzwyczajne czy nieprzewidziane. Są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. Podniesione przez stronę okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem.

ZUS odnotował, że wnioskodawca ma [...] córki i stosownie do art. 87 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.), rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie.

Na ww. nieruchomości lokalowej ZUS dokonał zabezpieczenia w postaci wpisu do hipoteki na kwotę 6.069,55 zł. Z uwagi na posiadany majątek nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, a to z kolei nie wyklucza możliwości odzyskania należności w drodze postępowania egzekucyjnego. Zakład zaznaczył, że przedmiotowe należności za okres od kwietnia do listopada 1995 r. uległy przedawnieniu, ale są zabezpieczone hipoteką na ww. nieruchomości lokalowej, zatem mogą być dochodzone tylko z przedmiotu hipoteki. Powołał w tym zakresie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 maja 2020 r. sygn. akt P 2/18.

ZUS wyliczył, że aktualny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego wynosi około 3.135,83 zł netto miesięcznie. Kształtuje się on na poziomie znacząco wyższym od ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych (IPiSS) minimum socjalnego w I kwartale 2021 r., które dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 2.134,87 zł. W związku z tym Zakład wywiódł, że w niniejszej sprawie niewątpliwie nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa. Jednocześnie niekorzystanie przez stronę ze wsparcia instytucji socjalnych prowadzi do wniosku, że uzyskiwane dochody wystarczają na zaspokojenie jej podstawowych potrzeb życiowych. Okoliczności tej nie należy traktować jako przesłanki kluczowej dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, jednakże dla Zakładu w sprawie o umorzenie należności mogłaby stanowić dowód trwałego, ciężkiego lub wyjątkowego charakteru wskazanych przez stronę trudności. Odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że osoba zobowiązana nie będzie miała możliwości ich spłaty. Podjęcie decyzji o umorzeniu należności biorąc pod uwagę powyższą argumentację, na chwilę obecną byłoby nieuzasadnione, ponieważ zobowiązania z tytułu składek mogą być dochodzone z przedmiotu zabezpieczenia lub w formie układu ratalnego zawartego na dogodnych warunkach. Zakład wskazał na możliwość rozłożenia zaległości na raty.

Organ podał, że nie kwestionuje możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości na sytuację bytową wnioskodawcy, ale jest to niewystarczające do umorzenia. Biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek, nie znaleziono podstaw do uchylenia ww. decyzji z 20 października 2021 r..

W skardze na powyższą decyzję strona, reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o jej uchylenie w całości wraz z decyzją wydaną w pierwszej instancji, oraz orzeczenie o istocie wniosku poprzez umorzenie należności z tytułu składek we wskazanym we wniosku zakresie. Sformułowała ponadto wniosek o zwrot kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Autor skargi przedstawił w jej petitum szereg zarzutów. Jako naruszenie przepisów prawa materialnego wymienił:

1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zgromadzonego materiału dowodowego i dokonanie niewłaściwej jego oceny, co skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych,

2. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 w zw. z art. 10, art. 32, art. 33 § 2 k.p.a. poprzez zebranie, rozpatrzenie oraz dokonanie oceny materiału dowodowego w sposób pobieżny i niezgodny ze stanem faktycznym,

3. art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. zw. z art. art. 6 k.p.a. poprzez niewłaściwe przyjęcie, że nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek umożliwiający umorzenie zobowiązania w całości,

4. art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia poprzez błędną wykładnię i uznanie, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 rozporządzenia,

5. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia poprzez zaniechanie wydania decyzji uwzględniającej wniosek, pomimo naruszenia w toku postępowania przez Zakład ww. przepisów prawa polegającego na niepełnym zebraniu materiału dowodowego i dokonaniu błędnej oceny zebranego materiału dowodowego,

6. art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia poprzez brak wykazania w uzasadnieniu decyzji, z jakich powodów nastąpiło preferencyjne potraktowanie interesu organu nad interesem strony.

Formułując zarzuty pełnomocnik strony zwrócił uwagę na następujące okoliczności:

- ZUS błędnie przyjął, że obciążenie małżonków licznymi chorobami, konieczność stałego leczenia, pozostawanie obojga w wieku emerytalnym, bez możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia, nie pozbawia skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych gdyby podjął się spłaty należności wobec ZUS, oraz, że prowadzenie egzekucji zapewnia potencjalną możliwość wyegzekwowania dłużnych organowi środków chociażby od spadkobierców skarżącego w przyszłości,

- córki skarżącego od dawna wypełniają obowiązek alimentacyjny wspomagając rodziców w codziennych wydatkach, nie sposób wymagać od skarżącego by uzyskiwaną pomoc przeznaczał w pierwszej kolejności na spłatę należności ZUS wobec faktu, że sam z żoną wsparcia finansowego w życiu codziennym potrzebują,

- brak egzekwowania przez organ należności jest wynikiem tego, że egzekucja ta jest maksymalnie ograniczona, wręcz sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, bowiem nieruchomość obciążona hipoteką ZUS stanowi jedyne źródło zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych skarżącego i jego żony, a z powodu braku środków nie jest od wielu lat remontowana,

- wysokie ceny podstawowych produktów i rosnące koszty życia powodują ciągle pogłębiającą się trudną sytuację skarżącego, kwota emerytury pomimo rosnących kosztów życia pozostaje niezmienna, a skarżący nie ma możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia z uwagi na ograniczone możliwości zdrowotne,

- brak uwzględnienia wniosku spowoduje popadnięcie skarżącego w długi, już obecnie bowiem skarżący jest zmuszony doraźnie korzystać ze środków dobrowolnie przekazywanych przez córki,

- ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżący nie jest w stanie opłacić należności z przyczyn obiektywnych, ponieważ pociągałoby to za sobą zbyt ciężkie skutki, a w szczególności opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych swoich i małżonki, oraz konieczność życia w ubóstwie lub stałej pomocy ze strony osób najbliższych,

- przedstawione kwestie rodzinne, majątkowe i zdrowotne w świetle treści decyzji, nie są kwestionowane przez ZUS, zaś za rozstrzygnięciem negatywnym dla skarżącego ma przemawiać przekroczenie progu socjalnego dla gospodarstw emeryckich i przekonanie ZUS o tym, że skarżący jest bezwzględnie zobowiązany do spłaty zadłużenia, ponieważ mają one charakter publicznoprawny, oraz fakt że jego dorosłe córki są zobowiązane do alimentacji i będą w przyszłości potencjalnymi spadkobiercami tego długu,

- ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązany nie jest w stanie opłacić spornych należności; pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, gdyż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Powyższe powoduje, że wydano decyzje w oparciu o dowolne uznanie, niezawierające pełnych i jasnych rozważań w zakresie słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, przy jednoczesnym uwzględnieniu sytuacji gospodarczej panującej w kraju, co winno znaleźć się w zaskarżanej decyzji.

Jak zaznaczono w skardze, powyższe uchybienia miały wpływ na wynik sprawy wobec utrzymania w mocy decyzji Zakładu wydanej w pierwszej instancji.

W treści skargi jej autor rozwinął zarzuty z petitum podsumowując, że celem umarzania należności składkowych jest umożliwienie egzystencji podmiotom zadłużonym, zapewnienie ich powrotu do normalnego życia oraz terminowego regulowania zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń. ZUS jednak nie przeprowadził w niniejszej sprawie szczegółowego postępowania wyjaśniającego, a zarzucane naruszenie przepisów miało istotny wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji ustalenia ZUS o niezaistnieniu przesłanek warunkujących umorzenie należności są nieprawidłowe.

Pismami procesowymi z 23 i 29 marca 2022 r. ZUS oraz skarżący wnieśli o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym (k. 26-29).

Zarządzeniem z 12 kwietnia 2022 r. (k. 30) Przewodniczący Wydziału I WSA w Olsztynie skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstawy do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz postępowania poprzedzającego jej wydanie, Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa, które skutkowałoby koniecznością jej uchylenia.

Zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego pełnomocnik skarżącego uzasadnił naruszeniem norm prawa procesowego, które zostały powołane w skardze. Jest rzeczą oczywistą, że subsumpcja przepisów prawa materialnego może odnosić się do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego.

W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny został ustalony prawidłowo. ZUS ustalił bowiem, że skarżący jest emerytem i otrzymuje emeryturę. Taki sam status posiada jego żona. Organ ustalił stan zdrowia skarżącego i jego żony. Przedstawił ich dochody i stan majątkowy i ponoszone wydatki.

Te wydatki mają charakter stały, gdyż ujawnione schorzenia mają charakter przewlekły. Od 7 sierpnia 2008 r. skarżący pobiera świadczenie emerytalne, które aktualnie wynosi 2.953,65 zł brutto, 2.457,82 zł netto. To świadczenie jest wolne od potrąceń. To świadczenie emerytalne zostało przyznane na stałe i podlega corocznej waloryzacji. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną K. A., która pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 775,84 zł brutto tj. 678,01 zł netto.

Stałe wydatki związane z utrzymaniem oszacował skarżący na łączną kwotę 2.153,36 zł w tym: 853,36 zł czynsz, 100,00 zł opłaty eksploatacyjne, 200,00 zł koszty związane z leczeniem, 1.000,00 zł inne wydatki. Skarżący nie posiada innych zobowiązań pieniężnych.

Prawidłowo ZUS przyjął, że skarżący posiada majątek i w konsekwencji nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności.

Konkludując należy stwierdzić, że aktualny dochód skarżącego w gospodarstwie domowym wynosi około 3.135,83 zł netto miesięcznie (dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego skarżącego oraz dochód jego żony). Kształtuje się on zatem na poziomie znacząco wyższym od ustalonego przez IPiSS minimum socjalnego w I kwartale 2021 r., które dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 2.134,87 zł.

W związku z tym zasadnie ZUS stwierdził, że skarżący znajduje się we względnie dobrej sytuacji materialnej i finansowej. Ma on zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Skarżący nie korzysta ze wsparcia instytucji socjalnych. W konsekwencji należy uznać, że uzyskiwane dochody są wystarczające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącego.

Zasadnie Organ uznał, że w przedstawionym stanie faktycznym i prawnym umorzenie zaległości z tytułu składek byłoby przedwczesne.

Ponadto na aprobatę zasługuje argument o równym i sprawiedliwym traktowaniu płatników. Analiza zaległości płatniczych skarżącego wykazała, że od wielu lat nie regulował on zobowiązań z tytułu składek, które są obowiązkowe. Z dobrodziejstwa ubezpieczenia społecznego korzysta przecież skarżący. Natomiast inni zobowiązani znajdujący się wielokrotnie w trudniejszej sytuacji regulują swe zobowiązania, niejednokrotnie z dużym wysiłkiem finansowym. Przyznanie ulgi we wskazanych okolicznościach stawiałoby skarżącego w uprzywilejowanej sytuacji.

Umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych. Wskazać również należy, że umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Toteż, dbając o stan finansów funduszów emerytalno-rentowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi każdorazowo ważyć zasadność podejmowanego rozstrzygnięcia. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2022 r., sygn. akt I GSK 1054/21).

Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazuje, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Jednak wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

W rozpoznawanej sprawie prawidłowo Organ stwierdził brak przesłanek w sprawie do umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. Swoje stanowisko prawidłowo uzasadnił. Na poparcie takiego stanowiska powołał konkretne okoliczności i fakty.

W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia - zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).

W sprawie nie zachodziły przesłanki do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

W przedstawionym stanie faktycznym ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

ZUS dokonał analizy sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego oraz jego rodziny. Prawidłowo wyważył interes społeczny i interes strony. Te ustalenia i rozważania znalazły odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji.

Nadto zgodnie z § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Z postanowień § 3 ust. 1 rozporządzenia wynika, że zobowiązany ma wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazanie tych okoliczności, a nie tylko wskazanie, oznacza, że to zobowiązany ma udowodnić te okoliczności. Zatem w postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia (por. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11), gdyż to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r. sygn. akt II GSK 149/11).

Decyzja w sprawie umorzenia należności składkowych posiada charakter uznaniowy, co oznacza, że organ może, ale nie musi udzielić stosownej ulgi, nawet w przypadku spełnienia przez podatnika przesłanek, o czym świadczy użycie w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s..

Nawet, zatem w przypadku wystąpienia okoliczności unormowanych w ww. przepisach ZUS nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych.

W ustalonym stanie faktycznym zasadnie Organ przyjął, że § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia w sprawie nie ma zastosowania. Skarżący znajduje się względnie w dobrej sytuacji materialnej.

W stosunku do części należności przedawnionej, to jest kwoty 6.069,55 zł ZUS dokonał jej zabezpieczenia w postaci wpisu do hipotek. Natomiast praktycznym skutkiem umorzenia należności odnośnie tej kwoty byłoby wygaśniecie nie tylko zobowiązania ale również hipoteki. Ma ona bowiem charakter akcesoryjny. Z zasady akcesoryjności hipoteki można wywieść kolejną przesłankę skuteczności podstawienia wierzytelności, jaką jest istnienie pierwotnie zabezpieczonej wierzytelności. Należy zauważyć, że wygaśnięcie tej wierzytelności przed dokonaniem podstawienia musi prowadzić do wygaśnięcia hipoteki, a więc podstawienie nie dojdzie wówczas do skutku (zob. art. 94 u.k.w.h.). Odmiennie jednak wypadnie ocenić sytuację, w której pierwotnie zabezpieczeniu ma podlegać wierzytelność przyszła (art. 68 ust. 1 u.k.w.h.), wynikająca z określonego w umowie ustanawiającej hipotekę stosunku prawnego (art. 681 ust. 2 u.k.w.h.). (Fras Mariusz (red.), Habdas Magdalena (red.), Ustawa o księgach wieczystych i hipotece. Komentarz, Autorzy fragmentu komentarza: Kozioł Agata, pozostali autorzy komentarza: Fras Mariusz (red.), Habdas Magdalena (red.), Kaźmierczyk Aneta, Klat-Górska Elżbieta, Kucia Bartosz, Kuropatwiński Jarosław, Przyniczka Bartłomiej, Romanow Szymon, Szadkowski Karol).

W rezultacie należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki określone w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia.

W konsekwencji Sąd nie podzielił zarzutu naruszenia powołanych w skardze norm prawa procesowego. Wbrew twierdzeniom skargi w sprawie został prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy i dokonano w sposób właściwy jego oceny. W efekcie w sposób prawidłowy ustalono stan faktyczny. W sprawie Organ nie prowadzi egzekucji ze świadczenia emerytalnego. A zatem rozważania o braku możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia i o pozbawianiu skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych są chybione.

Nie można zgodzić się ze stanowiskiem pełnomocnika skarżącego, że rozważania ZUS o sposobach spłaty zadłużenia są niedopuszczalne. Z jednej strony skarżący jest beneficjentem funduszu emerytalnego. Z tego funduszu są finansowane emerytury. Emerytury są ponadto dofinansowywane z budżetu Państwa, czyli z pieniędzy wszystkich podatników. Nie uprawnia strony skarżącej do żądania umorzenia należności fakt obciążenia lokalu mieszkalnego hipoteką. Takie zabezpieczanie jest dopuszczalne i zgodne z prawem.

Nie zmienia tej oceny, że ta nieruchomość stanowi źródło zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych skarżącego i jego żony. ZUS nie prowadzi aktualnie egzekucji z nieruchomości. A zatem nie ma mowy o tym, że mogą oni stracić mieszkanie. Natomiast umorzenie należności z tytułu składek doprowadzi do wygaśnięcia hipoteki. W sprawie ZUS nie badał sytuacji materialnej i osobistej córek skarżącego, gdyż prowadzą one odrębne gospodarstwa domowe.

W konsekwencji należy uznać, że ZUS prawidłowo przyjął, że w chwili obecnej brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. Skarżący posiada mienie nieruchome. Pobiera on świadczenie emerytalne w wysokości 2.953,65 zł brutto, 2.457,82 zł netto. Jest ono wolne od potrąceń. Jego żona pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 775,84 zł brutto (678,01 zł netto), które jest wolne od potrąceń. Stałe wydatki związane z utrzymaniem zostały określone na łączną kwotę 2.153,36 zł.

W rezultacie zarzuty skargi w przedmiocie naruszenia norm przepisów prawa procesowego abstrahują od okoliczności, które zostały ustalone w sprawie.

W subiektywnym interesie skarżącego uzasadnione jest jego żądanie umorzenia należności z tytułu składek.

Natomiast brak jest obiektywnych przesłanek przemawiających za uwzględnieniem wniosku.

Skarżący nie wykazał bowiem przesłanek prawnych określonych w § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia: opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).

W konsekwencji Sąd uznał, że odmowa udzielenia ulgi nie przekracza granic uznania administracyjnego i po myśli art. 151 p.ps.a. skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu.