Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 kwietnia 2025 r., nr SKO.40.1006.2025.ps w przedmiocie odmowy przyznania pomocy doraźnej w postaci zasiłku celowego na usuwanie skutków powodzi oddala skargę.

Zaskarżoną przez D. J. (dalej: strona, wnioskodawca, skarżący) decyzją z dnia 29 kwietnia 2025 r., nr SKO.40.1006.2025.ps, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu – działając na podstawie art. 1 i art. 18 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 570 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.), dalej: K.p.a., po rozpatrzeniu, na posiedzeniu niejawnym, odwołania strony od decyzji Burmistrza Głuchołaz orzekającej o odmowie przyznania pomocy "doraźnej" w postaci zasiłku celowego na usuwanie skutków powodzi ogłoszonej klęską żywiołową jaka miała miejsce na terenie miasta i gminy Głuchołazy we wrześniu 2024 r. – utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.

Argumentując podjęte rozstrzygnięcie organ drugiej instancji – po zaakceptowaniu ustaleń i wywodów organu pierwszej instancji – przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach przypomniał, że wnioskiem z dnia 14 października 2024 r., złożonym tego samego dnia w Ośrodku Pomocy Społecznej Głuchołazach skarżący zwrócił się o udzielenie mu pomocy w formie pomocy doraźnej w kwocie 8 000 zł wskazując, iż w wyniku powodzi poniósł straty, tj. wskazał, że zalana została komórka i piwnica w której trzymał ważne i wartościowe przedmioty: meble, kosiarkę, rower, części do motocykla, koła zimowe do samochodu i drobniejsze sprzęty. 20 listopada 2024 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy. W części B dotyczącej w wyniku sytuacji kryzysowej odesłano do spisu strat z 20 listopada 2024 r. Wskazano ponadto, iż zasiłek zostanie przeznaczony na remont komórki i piwnicy. W spisie strat powstałych w wyniku sytuacji kryzysowej z 20 listopada 2025 r. wskazano, iż starty powstały w piwnicy i komórce. Do strat powstałych w piwnicy zaliczono kosiarkę i rower. Wskazano również na straty w komórce, tj. zimowe koła do samochodu, części motocykla, narzędzia, narty, namiot, buty narciarskie, stoliki narzędziowe. W uwagach podano, iż piwnica i komórka wymagają generalnego remontu. W nawiasie zaś wymieniono: ściany, podłogi, elektryka, materiały budowlane, wyposażenie stałe regały, osuszanie, prąd. W oświadczeniu z 17 stycznia 2025 r. wnioskodawca uzupełnił wniosek z 14 października 2025 r. wskazując, iż stracił to co zgromadził latem, tj. przetwory, odzież, sprzęt sportowy. Równocześnie skazał, iż jest [...] i w tej chwili nie ma możliwości ani środków na zakup nowych ubrań, butów oraz sprzętu, w tym rzeczy codziennych.

Przytoczoną na wstępie decyzją z dnia 30 stycznia 2025 r. organ I instancji odmówił przyznania stronie pomocy "doraźnej" w postaci zasiłku celowego na usuwanie skutków powodzi ogłoszonej klęską żywiołową jaka miała miejsce na terenie miasta i gminy Głuchołazy we wrześniu 2024 r. W uzasadnieniu decyzji organ po opisaniu stanu faktycznego w sprawie, stwierdził m.in., iż wymienione szkody powodziowe nie wpłynęły na utratę przez stronę możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb bytowych. Ponadto podkreślono, iż w wyniku powodzi lokal mieszkalny, w którym prowadzi on gospodarstwo domowe nie został zalany. Organ zaznaczył także, iż strona ma zaspokojone niezbędne potrzeby bytowe.

W dalszej kolejności Kolegium zaznaczyło, że od decyzji tej wnioskodawca złożył odwołanie, w którym podniósł, iż decyzja jest dla niego krzywdząca, biorąc pod uwagę przyznanie pomocy każdemu w jego kamienicy. Wskazał, iż jest osobą samotnie gospodarującą w mieszkaniu o powierzchni 30m2. Nie ma miejsca w mieszkaniu na przechowywanie zasobów na zimę. Wskazał, iż ubrania zimowe (kurtki, buty, w tym narty), koce, ozdoby, przetwory, przechowywał w piwnicy i komórce. Strona wskazała, iż jest [...] i straciła cały swój sprzęt do organizacji [...]. Podniósł, iż "wszystkie te rzeczy" stanowiły źródło jego pracy i podstawowego dochodu. Podniósł, iż stracił zimowe koła do samochodu. Wskazał, iż bez tych rzeczy nie ma pracy oraz nie ma jak zapewnić sobie podstawowych potrzeb bytowych. Podniósł, iż został bez butów i ubrań na zimę.

Organ pierwszej instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania w trybie art. 132 § 1 K.p.a. i przekazał je wraz z aktami sprawy do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu.

Wskazaną na wstępie decyzją Kolegium stwierdziło, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

W motywach przypomniało, że przedmiotem niniejszej sprawy jest ustalenie, czy organ pierwszej instancji zasadnie odmówił stronie przyznania zasiłku celowego na pomoc doraźną na usuwanie skutków klęski żywiołowej, tj. powodzi, która miała miejsce w gminie Głuchołazy we wrześniu 2024 r. Następnie zaznaczyło Kolegium, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 września 2024 r. w sprawie wprowadzenia stanu klęski żywiołowej na obszarze części województwa dolnośląskiego, lubuskiego, opolskiego oraz śląskiego (Dz.U. poz. 1395 ze zm.), w związku z powodzią we wrześniu 2024 r. w południowo-zachodniej części terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadzono (na okres 30 dni od dnia ogłoszenia rozporządzenia) stan klęski żywiołowej na obszarze obejmującym w części województwa opolskiego - powiaty głubczycki, nyski i prudnicki oraz gminę Strzeleczki w powiecie krapkowickim (§ 1 ust. 2 pkt 2), a także powiaty brzeski, kędzierzyńsko-kozielski, opolski oraz powiat krapkowicki w zakresie innym niż określony w pkt 2 (§ 1 ust. 2 pkt 2a). Mocą jego § 1 ust. 2 pkt 2 i 2a tego ustanowiono, że obszar, o którym mowa w ust. 1, obejmuje: 2) w województwie opolskim - powiaty głubczycki, nyski i prudnicki oraz gminę Strzeleczki w powiecie krapkowickim; 2a) w województwie opolskim - powiaty brzeski, kędzierzyńsko-kozielski, opolski oraz powiat krapkowicki w zakresie innym niż określony w pkt 2. Miasto Głuchołazy, położone w powiecie nyskim, zostało objęte rozporządzeniem.

Zaznaczyło nadto Kolegium, że materialnoprawną podstawę orzekania w przedmiotowej w sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia decyzji u.p.s. Zgodnie z art. 39 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Stosownie zaś do art. 40 ust. 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zasiłek ten - wedle art. 40 ust. 3 u.p.s. - może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi. Wyjaśniło przy tym, że dokonując wykładni art. 40 ust. 2 u.p.s. należy zwrócić uwagę na treść przepisów art. 18 ust. 1 pkt 4, art. 22 pkt 1 i art. 110 ust. 2 tej ustawy. W myśl art. 18 ust. 1 pkt 4 u.p.s. przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych na pokrycie wydatków związanych z klęską żywiołową lub ekologiczną zalicza się do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej realizowanych przez gminę. Stosownie do art. 22 pkt 1 u.p.s. do zadań wojewody należy ustalenie sposobu wykonywania zadań z zakresu administracji rządowej realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego. Natomiast – na co Kolegium zwróciło uwagę – wedle art. 110 ust. 2 u.p.s. gmina realizując zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, kieruje się ustaleniami przekazywanymi przez wojewodę. Choć ustanowione w oparciu o art. 22 pkt 1 u.p.s. ustalenia (wytyczne) nie należą do źródeł prawa powszechnie obowiązującego, a więc nie mogą stanowić podstawy prawnej podejmowanych decyzji administracyjnych w sprawie przyznania zasiłków celowych, to jednak wiążą, na podstawie art. 110 ust. 2 u.p.s., gminę w realizacji dotacji i winny być respektowane przez gminę przy wypłacie, na podstawie art. 40 ust. 2 u.p.s.. zasiłków celowych ze środków finansowych przekazanych gminie z budżetu państwa na ten cel.

Następnie organ odwoławczy podniósł, że wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o udzielenie zasiłku celowego na pomoc doraźną. Z akt sprawy, tj. wniosku o pomoc, przeprowadzonego z wnioskodawcą wywiadu środowiskowego, a także z jego oświadczenia wynika, że wskutek powodzi zalaniu uległa użytkowana przez niego piwnica i komórka. Do strat powstałych w piwnicy zaliczono kosiarkę i rower. Wskazano również na straty w komórce, tj. zimowe koła do samochodu, części motocykla, narzędzia, narty, namiot, buty narciarskie, stoliki narzędziowe. Ustalono także, iż piwnica i komórka wymagają generalnego remontu (ściany, podłogi, elektryka, materiały budowlane, wyposażenie stałe regały, osuszanie, prąd).

Przenosząc te ustalenia na grunt regulacji prawnych Kolegium stwierdziło, że zasadnie organ I instancji uznał, iż przedstawione przez stronę straty nie stanowią niezbędnej potrzeby życiowej. Wyjaśniło następnie, że przez pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" należy rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia. Jest to potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie. Innymi słowy, niezbędna potrzeba bytowa to taka. bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, to potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym.

Podsumowując Kolegium zaznaczyło, że potrzeba bytowa ma dotyczyć sytuacji, gdy podstawowe potrzeby danych osób nie mogą być przez nich zaspokojone we własnym zakresie, gdyż celem pomocy (także w formie zasiłków powodziowych) nie jest zapewnianie odszkodowań za doznane straty z różnych przyczyn.

Argumentując Kolegium podkreśliło, że trafnie uznał organ pierwszej instancji, że zgłoszone przez stronę szkody (straty) nie stanowią o braku możliwości realizacji przez stronę niezbędnej potrzeby bytowej w rozumieniu wynikającym z przywołanego wyżej orzecznictwa. Nie można bowiem przyjąć, że ogłoszone przez stronę szkody (straty) stanowią o braku możliwości realizacji przez stronę niezbędnej potrzeby bytowej w przedstawionym wyżej rozumieniu.

Kolegium uznało zatem, że organ pierwszej instancji zasadnie ocenił zgłoszone straty pod kątem ich wykorzystania dla realizacji niezbędnych potrzeb bytowych strony, a wydana przez ten organ decyzja - odmawiająca wnioskowanego zasiłku - odpowiada prawu i brak jest podstaw do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Na zakończenie dostrzegając rozmiar szkód i strat zaznaczyło, że środki finansowe tworzące budżet państwa podlegają szczególnej ochronie i jednym z elementów tej ochrany jest nakaz, aby wszelkie świadczenia pochodzące z zasobów publicznych znajdowały uzasadnienie w potrzebie realizacji określonych celów. Dokonując wypłaty ww. środków finansowych gmina nie ma dowolności w ich dysponowaniu, a jest związana wytycznymi i nie może przekazywać środków publicznych niezgodnie z ich przeznaczeniem. Oznacza to, jak wyeksponowało, że przy interpretacji wytycznych dotyczących wydatkowania dotacji prymat ma wykładnia językowa, co do zasady, o charakterze ścieśniającym. Dodatkowo wskazało, że zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 u.p.s., ma służyć tym samym celom, co zasiłek celowy określony w art. 39 u.p.s., albowiem jego funkcją jest zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Niezbędna potrzeba bytowa, to zaś potrzeba, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować - potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym, gdy zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życie lub zdrowie. Wnioskowany zasiłek celowy nie ma natomiast charakteru odszkodowawczego i nie może być traktowany jako rekompensata za straty spowodowane klęską żywiołową, ale ma umożliwić przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych.

W skardze wniesionej do tut. Sądu skarżący zakwestionował prawidłowość decyzji Kolegium i wniósł o jej uchylenie. Zaznaczył, że to, co utracił, było mu potrzebne zarówno w pracy, jak i w codziennym życiu. Była to część jego dorobku. Wyraził zrozumienie, że wnioskowany zasiłek nie stanowi odszkodowania, jednak – jak oświadczył – znacznie pomógłby mu w rozpoczęciu wszystkiego od nowa.

Równocześnie podał, że skoro mu odmówiono pomocy, to - zgodnie z zasadą równości wobec prawa - zasiłek ten powinien zostać cofnięty także wielu innym mieszkańcom Głuchołaz, którzy nie ucierpieli bezpośrednio na skutek powodzi, a jedynie mieli zalane piwnice, komórki czy działki ROD. Wskazał przy tym, że niektórzy mieszkańcy złożyli wnioski na początku marca przed upływem terminu i bez problemu otrzymali zasiłek.

W tym kontekście zadał pytanie "czy o przyznaniu pomocy decydowały znajomości w urzędach".

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, którą utrzymano w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, mocą której odmówiono przyznania stronie skarżącej pomocy "doraźnej" w postaci zasiłku celowego na usuwanie skutków powodzi ogłoszonej klęską żywiołową, jaka miała miejsce we wrześniu 2024 r. w kwocie 8.000 zł. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji i na zasadzie art. 135 P.p.s.a. decyzji organu pierwszej instancji przeprowadzona przez Sąd we wskazanym zakresie i według powołanych kryteriów wykazała, że oceniane rozstrzygnięcia na naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Przechodząc do motywów rozstrzygnięcia zaznaczenia wymaga, że ustalając istotny dla sprawy stan faktyczny Sąd stwierdza, że został on nakreślony powyżej przy omawianiu stanowiska organu, jak i strony skarżącej. W ocenie Sądu nie ma zatem konieczności jego ponownego powielania w tej części uzasadnienia.

W pierwszej kolejności odnotowania wymaga, że okolicznością bezsporną jest to, iż strona skarżąca zwróciła się z wnioskiem o przyznanie pomocy "doraźnej" w postaci zasiłku celowego w kwocie 8.000 zł w związku ze stratami w piwnicy budynku, które poniosła w wyniku powodzi z września 2024 r., czyli wystąpieniem zdarzenia noszącego znamiona klęski żywiołowej. Nie jest również sporne, że w związku z zalaniem piwnicy i komórki zalaniu uległy m.in.: kosiarka, rower, zimowe koła do samochodu, części motocykla, narzędzia, narty, namiot, buty narciarskie, stoliki narzędziowe (szczegółowe opisane wyżej, a wyszczególnione w spisie strat).

Materialnoprawną podstawę orzekania w sprawie stanowiły – jak zaznaczyło Kolegium – przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283), dalej: ustawa lun nadal u.p.s. Stosownie do art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Odnotowania również wymaga, że pomoc doraźna, o której mowa w Zasadach (opisanych szczegółowo przez organ w decyzji odwoławczej, strona 2) została następnie uregulowana w art. 69a cytowanej już wcześniej ustawy z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw, nadal zwanej ustawą zmieniającą, obowiązującym od 26 listopada 2024 r.

Zgodnie z tym przepisem zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 ust. 2 ustawy w kwocie 8 tys. zł, jest przyznawany jako pomoc doraźna osobie albo rodzinie, które poniosły stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej i nie podlega zwrotowi. Przywołany przepis ustawy zmieniającej wszedł w życie przed wydaniem zaskarżonej decyzji, lecz nie był przedmiotem analizy prawnej organu odwoławczego. Z kolei jak wynika z art. 41 cyt. już wyżej ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw, która co do zasady weszła w życie 26 listopada 2024 r., przepis art. 69a ustawy zmienianej w art. 19 (to jest cytowanej wyżej ustawy zmieniającej) stosuje się również do wniosków o przyznanie zasiłku celowego jako pomocy doraźnej, złożonych i nierozpatrzonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Złożone do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy dokumenty i oświadczenia na potrzeby ustalenia dochodu i sytuacji majątkowej nie podlegają rozpoznaniu. W ustawie z dnia 21 listopada 2024 r., która wprowadziła do systemu prawnego art. 69a ustawy zmieniającej, nie występują przepisy przejściowe, co wskazuje na konieczność stosowania art. 69a ustawy zmieniającej do osoby albo rodziny, które poniosły stratę w wyniku klęski żywiołowej, to jest powodzi we wrześniu 2024 r., z uwzględnieniem stanu faktycznego sprawy administracyjnej niezakończonej do 26 listopada 2024 r., a więc również sprawy niniejszej.

Wskazać również przyjdzie, że z treści uzasadnienia projektu ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. (druk sejmowy nr 802, Sejm X Kadencji, dostępny na stronie: https://www.sejm.gov.pl) wynika, że zaproponowane rozwiązania służą dostosowaniu, uproszczeniu i usunięciu wątpliwości interpretacyjnych przy przyznawaniu, wypłacie i rozliczeniu zasiłków celowych z pomocy społecznej przeznaczonych na cele remontowo-budowlane. Natomiast stosownie do art. 40 ust. 2 ustawy zasiłek celowy może być przyznany osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej, przy czym według art. 39 ust. 1-2 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 ust. 1 i 2 ustawy, może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi. Jak wynika z powyższego, w art. 69a ustawy zmieniającej prawodawca ustanowił szczególną podstawę prawną udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego dla osób, które poniosły straty wskutek powodzi we wrześniu 2024 r., w stosunku ogólnej podstawy prawnej określonej w art. 40 ust. 2 ustawy. Podkreślenia wymaga, że przepis art. 69a ustawy zmieniającej obowiązywał 26 listopada 2024 r., a więc już w dniu wydania decyzji organów obu instancji. Ponadto z woli prawodawcy zasiłek z art. 69a ustawy "jest przyznawany" , a nie "może być przyznany" , co oznacza, że decyzja w sprawie takiego zasiłku nie jest decyzją wydawaną przy zastosowaniu uznania administracyjnego - jak błędnie wywodziły organy - lecz pozostaje tak zwaną decyzją związaną. Przyznanie zasiłku jest więc obligatoryjne, jeśli wnioskodawca spełnia ustawowe kryteria udzielenia pomocy ze środków publicznych. Organ wydający decyzję w sprawie z wniosku o przyznanie pomocy doraźnej nie posiada zatem kompetencji uprawniających go do działania w ramach uznania administracyjnego, a zobowiązany jest wyłącznie do ustalenia, czy strona składająca wniosek znalazła się w sytuacji faktycznej opisanej w art. 69a ustawy zmieniającej, i jeżeli tak się stało – to zobowiązany jest przyznać zasiłek na pomoc doraźną. Ocenna w takiej sytuacji prawnej nie pozostaje nawet kwota zasiłku, która została ustalona w ustawie w wysokości 8.000 zł. Jednakże dostrzec trzeba, że art. 69a ustawy zmieniającej odwołuje się do instytucji zasiłku celowego, a zatem wykładnia tych przepisów musi uwzględniać kontekst i cele ustawy. Przyznanie wnioskowanego zasiłku wymaga więc ustalenia, czy po stronie wnioskodawcy istnieje niezaspokojona niezbędna potrzeba bytowa. Zasiłek taki nie musi być zatem wypłacony każdemu, kto został dotknięty klęską żywiołową. Przepis art. 40 ustawy nie może być bowiem realizowany bez zastosowania ogólnych zasad pomocy społecznej, której celem jest zabezpieczenie podstawowych, niezbędnych potrzeb życiowych. Przy podejmowaniu decyzji w sprawach z zakresu pomocy społecznej organy powinny bowiem kierować się dobrem danej osoby i mieć na względzie, że pomoc ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy). Skoro bowiem ustawodawca unormował, że zasiłek na pomoc doraźną przyznaje się osobie, która poniosła stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., a zasiłek jest na podstawie art. 69a w związku z art. 40 ust. 2 ustawy, to rolą organu jest ustalenie związku tego zdarzenia losowego z sytuacją bytową poszkodowanego.

Zaznaczenia przy tym wymaga, że na podstawie art. 40 ust. 2 i ust. 3 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej, a zasiłek ten może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi.

W rozpatrywanej sprawie organy kierowały się, jak wskazano powyżej, również Zasadami udzielania pomocy finansowej, ze środków budżetu państwa z części 85 - Budżety wojewodów, dział 852 - Pomoc społeczna, rozdział 85278 Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz z rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r.

Należy przy tym zauważyć, że pomoc finansowa dla osób poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. pochodzi z rezerwy celowej ze środków budżetu państwa i dlatego też Podsekretarz Stanu, działający z upoważnienia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, uprawniony był do określenia zasad udzielania powyższej pomocy finansowej. Zasady te nie stanowią wprawdzie źródła prawa powszechnie obowiązującego, określają jednak tryb postępowania w sprawach dotyczących danej kategorii pomocy oraz wskazują niezbędne warunki udzielenia wsparcia. Skutkiem tego jest obowiązek stosowania się przez gminę do wytycznych i zaleceń organów rządowych.

Zgodnie z powyższymi zasadami udzielania pomocy finansowej ze środków budżetu państwa na pomoc doraźną składa się również zasiłek celowy, przyznawany na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 40 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej (pkt I.1.a). Pomoc doraźna przeznaczona jest dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących, które w wyniku powodzi poniosły szkodę (pkt I.4). Zasiłek celowy na pomoc doraźną przyznawany jest rodzinom lub osobom samotnie gospodarującym, prowadzącym w dniu wystąpienia powodzi gospodarstwo domowe w budynku mieszkalnym lub lokalu mieszkalnym na terenie obszaru dotkniętego powodzią (pkt I.7). Kwota zasiłku celowego na pomoc doraźną wynosi 8.000 złotych (pkt II.1).

Jak już powyżej podniesiono, zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Istotne w rozpatrywanej sprawie jest więc wyjaśnienie, co należy rozumieć pod pojęciem "niezbędnej potrzeby bytowej". Przez pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" należy rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Jest to potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie. Za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim należy wyjaśnić, że "niezbędna potrzeba to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, to potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym" – zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 4 września 2014 r., sygn. akt II SA/Go 482/14.

Tym samym, mając na uwadze argumenty skargi, zaznaczyć wypada, że podobnie jak przy zasiłku okresowym ustawodawca wymienia szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie danego świadczenia. Wyliczenie to ma charakter przykładowy, a ocena zgłaszanych potrzeb powinna być dokonywana z uwzględnieniem celów i zasad pomocy społecznej. Niemniej należy, za stanowiskiem doktryny, podkreślić, że katalog potrzeb, które leżą w orbicie działań pomocy społecznej, jest otwarty, a ich ocena zawsze wymaga indywidualnej analizy sytuacji konkretnej osoby i rodziny. Może się zatem zdarzyć, że ta sama potrzeba raz zostanie uznana za wymagającą zaspokojenia ze środków publicznych, a innym razem organ odmówi udzielenia pomocy (Iwona Sierpowska, pomoc społeczna. Komentarz. Wydanie VI, komentarz do art. 39).

Niezależnie od źródła definicji – zarówno judykatura jak i piśmiennictwo fachowe – wskazują zgodnie, że niezbędna potrzeba bytowa to potrzeba usprawiedliwiona ze względu na zachowanie życia, zdrowia i zwykłych stosunków ściśle związanych ze statusem: członka rodziny, osoby zarobkującej (pracownika, osoby wykonującej czynności zarobkowe), obywatela demokratycznego państwa prawnego. Bytowanie to zachowywanie życia w sposób pozwalający na prawidłowy rozwój fizyczny i psychiczny, zachowanie równowagi w więziach rodzinnych, wywiązywanie się z funkcji osoby utrzymującej rodzinę. Niezbędna potrzeba bytowa to potrzeba uzasadniona tylko podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę. Potrzeba niezbędna to taka, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie, która z założenia ma charakter konsumujący się jednorazowo. Niezbędność to nieodzowność ze względu na możliwość utrwalenia się przeszkody (tak: W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz. Wydanie IV, komentarz do art. 39, wyroki WSA we Wrocławiu z 3 września 2025 r., sygn. akt IV SA/Wr 164/25 i sygn. akt IV SA/Wr 146/25 czy z 22 lipca 2025 r., sygn. akt IV SA/Wr 99/25).

W przytoczonym wyżej orzecznictwie sądowoadministracyjnym, z którym w pełni utożsamia się skład orzekający w tej sprawie zwraca się uwagę, że warunkiem przyznania zasiłku celowego, o którym mowa w art. 40 ust. 2 u.p.s., jest poniesienie strat w wyniku klęski żywiołowej. Podstawę przyznania zasiłku celowego stanowi kategoria "strat", zaś warunkiem koniecznym dla uzyskania zasiłku celowego w trybie art. 40 ustawy o pomocy społecznej jest poniesienie straty materialnej w wyniku powodzi (zalanie majątku), uniemożliwiającej osobom poszkodowanym zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Świadczenia z pomocy społecznej nie mają bowiem charakteru odszkodowawczego i nie mogą być traktowane jako rekompensata za wszelkie szkody i utrudnienia codziennego życia spowodowane klęskami lub zdarzeniami losowymi. Zasiłki celowe nie stanowią również zadośćuczynienia ze strony organów państwa.

Mając to na uwadze za nieuzasadnione uznaje Sąd zarzuty sformułowane w skardze, ponieważ organy orzekające w sprawie prawidłowo ustaliły wszelkie istotne dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy okoliczności faktyczne i podjęły rozstrzygnięcia z uwzględnieniem całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Konstatacja ta jest wynikiem uznania, że przyznanie wnioskowanego zasiłku wymaga ustalenia, czy po stronie wnioskodawcy istnieje niezaspokojona niezbędna potrzeba bytowa. Powyższe ustalenia zasadnie poczyniły organy wywodząc z nich prawidłowa ocenę.

Powtórzenia wymaga, że zasiłek taki nie musi być zatem wypłacony każdemu, kto został dotknięty klęską żywiołową. Przepis art. 40 ustawy nie może być bowiem realizowany bez zastosowania ogólnych zasad pomocy społecznej, której celem jest zabezpieczenie podstawowych, niezbędnych potrzeb życiowych. Przy podejmowaniu decyzji w sprawach z zakresu pomocy społecznej organy powinny bowiem kierować się dobrem danej osoby i mieć na względzie, że pomoc ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy). Skoro bowiem ustawodawca unormował, że zasiłek na pomoc doraźną przyznaje się osobie, która poniosła stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., a zasiłek jest na podstawie art. 69a w związku z art. 40 ust. 2 ustawy, to rolą organu jest ustalenie związku tego zdarzenia losowego z sytuacją bytową poszkodowanego.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.