Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi B. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 marca 2022 r. nr SKO.PS/41.5/160/2022/2776/ŁK w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.

Przedmiotem skargi B. N. (dalej: "strona" lub "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: "Kolegium") z dnia 10 marca 2022 r. nr SKO.PS/41.5/160/2022/2776/ŁK dotycząca ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jej ojca J. S.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt administracyjnych sprawy, Prezydent Miasta P. (dalej: "organ" lub "organ I instancji") decyzją z 3 lutego 2022 r. nr [...] ustalił stronie opłatę za pobyt jej ojca J. S. w Domu Pomocy Społecznej w C. przy ul. [...] (dalej: "DPS") w wysokości 3974,26 zł miesięcznie w okresie od 01.10.2021 r. do 31.01.2022 r. oraz 3223,80 zł miesięcznie od 01.02.2022 r.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że strona nie zawarła umowy w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej i nie wyraziła zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Opłatę należało zatem ustalić jako różnicę między średnim kosztem utrzymania w DPS a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu, zgodnie z art. 61 ust. 2e ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.) - dalej: "u.p.s.".

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła strona wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. W odwołaniu strona wskazała, że nie zgadza się z treścią decyzji, gdyż ojciec nie uczestniczył w jej życiu oraz wychowaniu i dlatego nie czuje się zobligowana do ponoszenia odpłatności za jego pobyt w DPS.

Opisaną na wstępie decyzją z 10 marca 2022 r. Kolegium - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej (dalej: "dom pomocy społecznej") są w kolejności: mieszkaniec domu (pkt 1), małżonek oraz zstępni przed wstępnymi (pkt 2). W pierwszej kolejności wysokość opłaty dla osób wskazanych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. (tj. małżonka, wstępnych i zstępnych mieszkańca domu) ustala się w drodze umowy na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. Dopiero w przypadku odmowy zawarcia przez ww. osoby umowy, wysokość ich opłaty ustala się w drodze decyzji administracyjnej w zależności od sytuacji na podstawie art. 61 ust. 2d lub ust. 2e u.p.s., z uwzględnieniem ograniczeń o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Wysokość opłaty ustala się w oparciu o dwie przesłanki: 1) wysokość opłaty nie może przekroczyć nadwyżki dochodu osoby zobowiązanej ponad 300% kryterium dochodowego zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. oraz 2) wysokość opłaty powinna odpowiadać wysokości dochodów i możliwościom zobowiązanego (art. 103 ust. 2 u.p.s.). Natomiast art. 61 ust. 2e u.p.s ma zastosowanie w przypadku odmowy przez członka rodziny mieszkańca domu pomocy zawarcia umowy o odpłatność oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego; w takiej sytuacji wysokość opłaty danej osoby za pobyt mieszkańca domu w dom pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w dom pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 u.p.s.

W toku postępowania administracyjnego ustalono, że J. S. jest wdowcem i posiada córkę – stronę postępowania. Organ I instancji ustalił miesięczny koszt pobytu ojca strony w DPS, w kwocie 4467,00 zł miesięcznie. Odpłatność osoby umieszczonej DPS w okresie od 01.10.2021 r. do 31.01.2022 r. wynosiła 70% jej dochodu tj. 492,74 zł miesięcznie oraz od 01.02.2022 r. odpłatność wynosi 1243,20 zł miesięcznie.

Z ustaleń organu odwoławczego wynika również, że w trakcie postępowania administracyjnego organ I instancji podjął działania zmierzające do przeprowadzenia z udziałem strony rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 107 ust. 1 u.p.s. Celem wywiadu było ustalenie sytuacji finansowej, rodzinnej oraz ewentualne ustalenie wysokości opłaty, jaką strona byłaby zobowiązana wnosić za pobyt jej ojca w DPS. Jak wynika z akt sprawy w dniu 23.08.2021 r. strona odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z uwagi na fakt, iż ojciec nie zajmował się jej wychowaniem i w związku z tym w dzieciństwie przebywała w Domu Dziecka.

W dniu 14.09.2021 r. organ I instancji poinformował stronę o zapisach ustawy o pomocy społecznej dot. ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oraz poinformował o możliwości zwolnienia z ponoszenia odpłatności, pod warunkiem przedstawienia prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu J. S. władzy rodzicielskiej. W dniu 16.11.2021 r. strona kolejny raz odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Natomiast w dniu 10.12.2021 r. organ I instancji wystosował do strony wezwanie celem zapoznania się z umową dot. ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS.

Korespondencja przekazana na wskazany przez stronę adres nie została podjęta przez nią w terminie.

W dniu 17.01.2022 r. organ I instancji poinformował stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt ojca w DPS.

Kolegium stwierdziło ponadto, że organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję prawidłowo zastosował wskazany powyżej art. 61 ust. 2e u.p.s. ustalając stronie wysokość opłaty za pobyt ojca w DPS jako wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu. Z załączonych akt administracyjnych sprawy wynika, że strona nie podjęła żadnych czynności w celu zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., oraz nie wyraziła zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Odnosząc się do treści odwołania Kolegium poinformowało stronę, że na podstawie art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego w tym również w sytuacji opisanej w pkt 7 tego przepisu gdy "osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty."

Kolegium wskazało również powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że z treści art. 64 u.p.s. wynika, iż zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć jedynie sytuacji, w której dana osoba wnosi opłatę lub jest do tego zobowiązana, czyli zarówno osoba, jak i wysokość opłaty, zostały już wcześniej ustalone w odpowiednim rozstrzygnięciu. Zwolnienie musi bowiem odnosić się do skonkretyzowanego obowiązku. Stąd też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt.

Kolegium wskazało również organowi I instancji, że do odwołania strona dołączyła wniosek o zwolnienie z odpłatności, który winien zostać rozpatrzony w odrębnym postępowaniu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca działając przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła decyzji Kolegium:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to art. 6, art. 7, art. 8 i art. 136 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie, że skarżąca wyraziła zgodę na wywiad środowiskowy przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy, a MOPR w P. zlecił wykonanie tego wywiadu przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w B., o czym informował organ odwoławczy pismem z 17 lutego 2022 r. wraz z przekazaniem odwołania skarżącej, stąd skarżąca mogła spodziewać się, że decyzja organu odwoławczego będzie uwzględniać informacje z wywiadu środowiskowego,

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie skarżącej udziału w postępowaniu odwoławczym i wydanie decyzji bez umożliwienia dodatkowego wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego, zwłaszcza, że był prowadzony wywiad środowiskowy, a także przedłożenia dodatkowych dowodów, które zostały faktycznie przez stronę przedłożone działając za pośrednictwem pełnomocnika dnia 15 marca 2022 r., już po dniu wydania decyzji, ale przed jej doręczeniem, tj. zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia skarżącej ze SP ZOZ Szpital Specjalistyczny nr [...] B. z 8 marca 2022 r., zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia męża skarżącej, z J. Sp. z o.o. w Z. z 7 marca 2022 r., zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia syna skarżącej, z 7 marca 2022 r., zaświadczenia z Domu Dziecka nr [...] w B. z 16 czerwca 2020 r., zaświadczenia z Domu Dziecka nr [...] w B. z 8 marca 2022 r., orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności syna skarżącej z 25 listopada 2021 r., badania psychologicznego syna skarżącej z 27 czerwca 2016 r., opinii psychologicznej dot. syna skarżącej z 2 lipca 2018 r., zaświadczenia lekarskiego dot. stanu zdrowia skarżącej z 30 marca 2021 r., karty z wizyty psychiatrycznej skarżącej z 1 marca 2022 r., faktury nr [...], siedmiu potwierdzeń przelewów, oraz wniosku o uwzględnienie wywiadu środowiskowego ze skarżącą, które zostało przeprowadzone na zlecenie MOPR w P. zgodnie z pismem organu z 17 lutego 2022 r. (w aktach MOPR w P.),

3. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 61 ust. 2e u.p.s., poprzez niewłaściwe zastosowanie, pomimo że skarżąca przed rozpoznaniem sprawy wyraziła zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i został on zlecony przez MOPR w P. do przeprowadzenia przez MOPR w B.,

4. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 61 ust. 2d u.p.s., poprzez niewłaściwe niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji, która nie uwzględniała ograniczeń z art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s.,

5. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 64 pkt 2, 5 i 7 u.p.s. poprzez prowadzenie postępowania w sprawie ustalenia wysokości opłaty podczas gdy istniały przesłanki do zwolnienia skarżącej z opłaty w całości wobec tego, że ojciec skarżącej rażąco nie dopełniał obowiązków rodzicielskich wobec skarżącej, gdy była małoletnia, nie wypełniał podstawowego obowiązku pieczy i alimentacyjnego, skarżąca przebywała w placówce opiekuńczo-wychowawczej, a także zwolnienie uzasadnia jej aktualna sytuacja życiowa,

6. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy organ powinien był zastosować art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

W związku z powyższym wniosła o:

1. uchylenie decyzji Kolegium z dnia 10 marca 2022 r. w sprawie SKO-PS/41.5/160/2022/2776/ŁK oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji z dnia 3 lutego 2022 r. o numerze [...] i umorzenie postępowania,

2. zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że odwołanie zostało przekazane przez MOPR w P. Kolegium wraz z informacją o zgodzie skarżącej na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i zleceniu przeprowadzenia wywiadu przez MOPR w B. Kolegium w dniu 10 marca 2022 r. wydało zaskarżoną decyzję jednak po tej dacie ale przed jej doręczeniem stronie w dniu 16 marca 2022 r.,15 marca 2022 r. do sprawy wstąpił pełnomocnik skarżącej, składając na piśmie wnioski dowodowe i powołując się na fakt zlecenia wywiadu środowiskowego przez organ I instancji, wnosząc o uwzględnienie powołanych okoliczności w decyzji.

W ocenie skarżącej przed faktycznym wprowadzeniem do obrotu prawnego decyzji organu odwoławczego, czyli przed doręczeniem decyzji, organ był w posiadaniu dowodów pozwalających na przeprowadzenie weryfikacji decyzji, tym bardziej, że także przed datą wydania decyzji organ odwoławczy miał informację, że zostanie przeprowadzony wywiad środowiskowy dotyczący sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącej.

Skarżąca podniosła, że przed wydaniem decyzji organ odwoławczy nie zapewnił jej prawa do czynnego udziału na etapie postępowania odwoławczego, ani nie umożliwił wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego. To zaniechanie powinno zostać uznane za naruszenie art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zasada ta obowiązuje także w postępowaniu odwoławczym.

Zdaniem skarżącej Kolegium miało wiedzę o tym, że został zlecony wywiad środowiskowy, na który skarżąca przez zakończeniem postępowania wyraziła zgodę i który pozwalał na ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącej. Zatem organ odwoławczy miał obowiązek zapoznać się z wywiadem i uznać, że art. 61 ust 2e ustawy o pomocy społecznej nie znajdzie już zastosowania, skoro ujawnił się brak podstawowej przesłanki możliwości zastosowania tego przepisu dotyczący braku zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

Skarżąca podniosła także, że w toku postępowania przed organem I instancji nie zgadzała się z samą zasadą nałożenia na nią obowiązku jakiejkolwiek płatności za pobyt ojca w DPS, ponieważ zupełnie i stanowczo nie zgadza się z możliwością przyjęcia takiej decyzji w sytuacji, gdy jako dziecko została porzucona przez ojca, który faktycznie rażąco zaniedbał wszelkie obowiązki rodzicielskie wobec córki i nie wykonywał żadnej opieki nad nią. Ojciec skarżącej nie wypełniał także obowiązku alimentacyjnego wobec niej. Skarżąca podniosła, że w wieku 14 lat trafiła do Domu Dziecka, gdzie przebywała kolejne 4 lata (w okresie od 3 listopada 1978 r. do 1 listopada 1982 r.). Podkreśliła, że ojciec także wcześniej nie uczestniczył w jej życiu pozostawiając ją jedynie pod opieką matki, która także nie wypełniała należycie obowiązków rodzicielskich wobec córki - nadużywała alkoholu i znęcała się nad nią fizycznie i psychicznie. O tej okoliczności świadczą zaświadczenia z Domu Dziecka nr [...] w B., a także postanowienia Sądu Rejonowego w B., które skarżąca przedłożyła do akt sprawy. Skarżąca podniosła również, że ojciec został skazany za przestępstwo niealimentacji. Z uwagi na te okoliczności skarżąca odmawiała zawarcia umowy w sprawie odpłatności za pobyt ojca. Szczegółowo i kilkukrotnie wskazywała organowi I instancji na te okoliczności. Skarżąca zwróciła uwagę na sytuację zdrowotną swojego syna oraz jej własną.

W ocenie skarżącej, która przywołała treść art. 64 i 61 ust.1 u.p.s., nie jest konieczne prowadzenie najpierw postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty a następnie postępowania w przedmiocie zwolnienia z tej opłaty. Stanowisko, że konieczne jest przeprowadzenie dwóch odrębnych postępowań (najpierw w sprawie ustalenia opłaty, a następnie zwolnienia), w jej ocenie, czerpie z wykładni przepisu art. 64 ustawy o pomocy społecznej w poprzednim brzmieniu obowiązującym do 4 października 2019 r., który obejmował możliwość zwolnienia jedynie ""osób wnoszących opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej", a nie jak aktualnie, także ""osób obowiązanych do wnoszenia opłaty".

Zdaniem skarżącej okoliczności sprawy, obejmujące rażące zaniedbania ze strony ojca wobec niej, niewątpliwie uzasadniają zwolnienie jej w całości z opłaty. Te okoliczności nie zmienią się na przestrzeni czasu, gdyż miały już miejsce w przeszłości, kiedy skarżąca była dzieckiem i nie otrzymała żadnej pomocy ze strony ojca, który rażąco zaniedbywał podstawowe obowiązki rodzinne względem niej.

Skarżąca wskazała również, że dnia 31 marca 2022 r. organ I instancji zwolnił ją w całości z opłaty za pobyt ojca w DPS, jednak na czas określony od 1.10.2021 r. do 31.12.2022 r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a."), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).

Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga jest nieuzasadniona.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji jest ustalenie dla skarżącej odpłatności za pobyt jej ojca w DPS.

Jak wynika z akt sprawy, miesięczna opłata ponoszona przez ojca skarżącej nie pokrywa pełnej odpłatności za jego pobyt w DPS. Tym samym przy braku małżonka, wstępnych oraz innych zstępnych, skarżąca jako jedyne jego dziecko jest zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. osobą obowiązaną do wnoszenia opłaty za jego pobyt w DPS.

Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w dom pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do dom pomocy społecznej, przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

W przypadku zstępnego (podobnie jak małżonka i wstępnych) zasady ustalania odpłatności normuje art. 61 ust. 2 u.p.s., stosownie do którego następuje to zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. i uzależnione jest od kryterium dochodowego osoby zobowiązanej bądź jako osoby samotnie gospodarującej, bądź jako osoby w rodzinie:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

W dacie wydawania w sprawie decyzji przez organ I instancji, kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej i kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosiło odpowiednio 701 zł i 528 zł (art. 8 ust. 1 u.p.s.), przy czym w myśl art. 103 ust. 2 u.p.s., kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.

Jak wynika z art. 61 ust. 2d u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Zgodnie natomiast z art. 61 ust. 2e u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

Z powyższych uregulowań wynika, że opłata za pobyt w domu pomocy społecznej w stosunku do małżonka, zstępnych i wstępnych może zostać ustalona albo w drodze umowy, albo w wyniku wydania decyzji, przy czym obowiązkiem organu jest pouczenie strony o możliwości zawarcia umowy i skutkach braku jej zawarcia. W przypadku wyrażenia zgody na podpisanie umowy lub też odmowy wyrażenia zgody na podpisanie umowy z jednoczesnym wyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty jest zobowiązany przy jej ustalaniu uwzględnić ograniczenia o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. W przypadku natomiast, gdy osoba zobowiązana odmawia podpisania umowy i nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty ustala ją w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, bez uwzględnienia ograniczeń o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s.

W aktach sprawy organu I instancji znajduje się skierowane do skarżącej w dniu 10 grudnia 2021 r. wezwanie do osobistego stawiennictwa po wcześniejszym umówieniu telefonicznym do podpisania umowy dotyczącej odpłatności za pobyt ojca w DPS, z informacją, że brak ustalenia z pracownikiem MOPR w terminie 7 dni od otrzymania wezwania terminu podpisania umowy równoznaczny będzie z odmową jej podpisania. Skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie organu. Jednocześnie konsekwentnie strona w oświadczeniach z dnia 23.08.2021 r., 16.11.2021 r. i 26.11.2021 r. odmawiała zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

W ocenie Sądu, w opisanej sytuacji, organy administracji I i II instancji orzekające w sprawie prawidłowo uznały o spełnieniu przesłanek do zastosowania art. 61 ust. 2e u.p.s. i ustaleniu dla skarżącej opłaty za pobyt ojca w DPS w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania a wnoszoną przez niego opłatą, tj. w wysokości 3974,26 zł miesięcznie w okresie od 01.10.2021 r. do 31.01.2022 r. oraz 3223,80 zł miesięcznie od 01.02.2022 r.

Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Sąd uznał, iż organ odwoławczy w pełni uczynił zadość przepisom postępowania (w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.), postrzeganym przez pryzmat wynikającej z art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania.

Podniesione przez skarżącą zarzuty są niezasadne. Organ I instancji prawidłowo i kompletnie ustalił stan faktyczny sprawy. W ramach postępowania skarżąca została prawidłowo powiadomiona o swoich prawach i obowiązkach czego dowodem jest pismo organu I instancji z dnia 14.09.2021 r. (k.41 akt administracyjnych organu I instancji) skierowane do skarżącej.

Nie znajduje uzasadnienia w materiale dowodowym sprawy podniesiony przez pełnomocnika skarżącej zarzut naruszenia art. 6, art. 7, art. 8 art.136 § 1 k.p.a. dotyczący nieuwzględnienia przez Kolegium faktu wyrażenia zgody przez skarżącą na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Z treści pisma organu I instancji z dnia 17.02.2022 r. przekazującego odwołanie strony od decyzji z dnia 03.02.2022 r., wynika jednoznacznie, że organ zlecił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego ale w związku z wnioskiem skarżącej o zwolnienie z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. Informacja organu I instancji dotyczyła innego postępowania administracyjnego związanego z wnioskiem strony o zwolnienie i nie dotyczyła postępowania o ustalenie odpłatności. W tych okolicznościach także zarzut naruszenia art. 61 ust. 2e i 2d u.p.s. nie zasługuje na uwzględnienie.

Zdaniem Sądu, zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 10 k.p.a. jest zasadny, jednak z przebiegu postępowania wynika, że brak zawiadomienia skarżącej o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym nie miał wpływu na wynik tego postępowania. Kolegium w ramach postępowania odwoławczego nie prowadziło żadnego uzupełniającego postępowania dowodowego i oparło zaskarżoną decyzję na kompletnym i nie wymagającym uzupełnienia materiale dowodowym zgromadzonym przez organ I instancji. Sąd stwierdził, że zarówno organ I jak i II instancji nie zawiadomił strony o możliwości zapoznania się z materiałem odwodowym sprawy ale z przebiegu całego postępowania wszczętego z urzędu przez organ I instancji wynika, że organ zapewnił stronie czynny udział na każdym jego etapie. Strona odmawiając konsekwentnie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i ponoszenia opłaty na za pobyt ojca w DPS skutecznie ograniczyła możliwości dokonania oceny przez organy orzekające w sprawie jej sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej.

W ocenie Sądu nie zasługuje na akceptację również zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 64 pkt 2,5, i 7 u.p.s. ponieważ przedmiotem postępowania organu I instancji było ustalenie wysokości opłaty za pobyt ojca skarżącej w DPS. Sąd orzekający w sprawie identyfikuje się ze stanowiskiem sądów administracyjnych w przywołanych przez Kolegium wyrokach tj. wyroku WSA w Kielcach z 30 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Ke 1145/19 czy w wyroku NSA z 27 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1782/19. Zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS może dotyczyć jedynie sytuacji, w której dana osoba wnosi opłatę lub jest do tego zobowiązana, czyli zarówno osoba, jak i wysokość opłaty, zostały już wcześniej ustalone w odpowiednim rozstrzygnięciu. Zwolnienie musi bowiem odnosić się do skonkretyzowanego obowiązku. Stąd też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Z informacji wynikającej z treści skargi jak i z odpowiedzi na skargę wynika, że organ I instancji prowadząc odrębne postępowanie administracyjne, decyzją nr [...] z dnia 31 marca 2022 r., uwzględnił podnoszone przez skarżącą okoliczności związane z jej relacją z ojcem i zwolnił ją całkowicie z odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w okresie od 1 października 2021 r. do 31 grudnia 2022 r.

Reasumując, brak stwierdzenia istotnych naruszeń prawa materialnego i procesowego uzasadniających wyeliminowanie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji z obrotu prawnego przemawiał za oddaleniem skargi jako nieuzasadnionej, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.