Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 12 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. K. na postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania zawarte w punkcie IV wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 marca 2017 r. sygn. akt II SAB/Po 108/16 w sprawie ze skargi K. K. na bezczynność Starosty [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Wyrokiem z dnia 1 marca 2017 r. (sygn. akt II SAB/Po 108/16) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi K. K. na bezczynność Starosty [...]w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, umorzył postępowanie w zakresie wniosku o nakazanie organowi udostępnienia wnioskowanej informacji publicznej (pkt I); stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności, która nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa (pkt II); umorzył postępowanie w zakresie wniosku o przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej (pkt III) oraz zasądził od Starosty [...] na rzecz skarżącego kwotę 120 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wyroku, w części odnoszącej się do zawartego w punkcie IV postanowienia Sąd wskazał, że podstawę zwrotu kosztów postępowania stanowił art. 200 w zw. z art. 205 § 2, art. 201 § 1 i art. 206 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - zwanej dalej: "p.p.s.a."), zaś na zasądzone koszty w łącznej wysokości 120 zł składały się: wpis od skargi w kwocie 100 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 20 zł odpowiadające jedynie nieznacznej części przewidzianego prawem wynagrodzenia pełnomocnika określonego w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804).

Sąd podkreślił, że orzekając o wysokości kosztów postępowania kierował się regulacją zawartą w art. 206 p.p.s.a., zgodnie z którą Sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Zdaniem Sądu, do uzasadnionych okoliczności, o jakich mowa w powołanym powyżej przepisie należało zaliczyć fakt, że wniesienie przedmiotowej skargi nie wymagało szczególnego nakładu sił i wiedzy pełnomocnika. Co więcej, skarżący reprezentowany był przez członka swojej rodziny zamieszkałego pod tym samym adresem, a nadto jego skarga jest tożsama przedmiotowo z wieloma innymi skargami wniesionymi do Sądu (sygn. akt: II SAB/Po 116/16, II SAB/Po 118/16, II SAB/Po 3/17, II SAB/Po 4/17, II SAB/Po 7/17), co świadczy, zważywszy również na treść wniosków kierowanych do różnych organów a znanych sądowi z urzędu, o próbie uczynienia sobie przez pełnomocnika strony źródła zarobkowania. Stwierdzono, iż działania wnioskodawcy (i jego profesjonalnego pełnomocnika), w tym w szczególności ilość i treść złożonych wniosków o udostępnienie informacji publicznej nie świadczą o zamiarze uzyskania informacji publicznej w celu jej wykorzystania dla dobra wspólnego, lecz stanowią intencjonalne nadużycie konstytucyjnie chronionego prawa podmiotowego do uzyskania informacji publicznej i mogą świadczyć o chęci uzyskania przez pełnomocnika wnioskodawcy wynagrodzenia zwielokrotnionego przez ilość generowanych skarg na bezczynność.

Zażalenie na postanowienie w zakresie zwrotu kosztów postępowania zawarte w punkcie IV wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 marca 2017 r. wniósł K. K., reprezentowany przez radcę prawnego. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 200 p.p.s.a., art. 201 § 1 p.p.s.a., art. 206 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c, § 15 ust. 1-3 i § 16 zd. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych - poprzez zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw - kosztów pełnomocnika będącego radcą prawnym - w wysokości stanowiącej 1/24 stawki minimalnej, podczas gdy w przedmiotowej sprawie, jako niewymagającej przeprowadzenia rozprawy, właściwe było zasądzenie zwrotu kosztów wynagrodzenia pełnomocnika będącego radcą prawnym w wysokości stawki minimalnej;

ewentualnie:

2) art. 200 p.p.s.a., art. 201 § 1 p.p.s.a., art. 206 p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. - poprzez zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw - kosztów wynagrodzenia pełnomocnika będącego radcą prawnym - w wysokości stanowiącej 1/24 stawki minimalnej, bez dokładnego uzasadnienia, jakiż to "uzasadniony przypadek" zachodzi w przedmiotowej sprawie i uzasadnia tak drastyczne miarkowanie zwrotu kosztów.

W oparciu o powyższe wniesiono o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 marca 2017 r. sygn. akt II SAB/Po 108/16 w części, to jest w zakresie punktu IV i rozpoznanie sprawy co do istoty poprzez zasądzenie od Starosty Powiatu [...] na rzecz K. K. kwoty 580 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Wniiesiono nadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego, wedle norm przepisanych.

W odpowiedzi na zażalenie Starosta Powiatu [...] wniósł o jego oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Zwrot kosztów przysługuje także skarżącemu od organu w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 P.p.s.a. (stosownie do art. 201 § 1 p.p.s.a.). Przepis art. 205 § 2 p.p.s.a. za jeden z elementów niezbędnych kosztów postępowania uważa wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego), jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach.

Wyjątek od powyższego wskazany jest w art. 206 p.p.s.a., który wyraża zasadę miarkowania (stosunkowego rozdzielania) kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z jego treścią, Sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Z powyższego wynika, że stosowanie art. 206 p.p.s.a. ustawodawca pozostawił do uznania sądu i uzależnił od wykazania zaistnienia uzasadnionego przypadku. Zastosowanie przez sąd tego przepisu nie może być zatem postrzegane jako naruszenie art. 205 § 2 p.p.s.a., o ile sąd wskaże i uzasadni, że w konkretnej sprawie można mówić o "uzasadnionym przypadku" w rozumieniu art. 206 p.p.s.a.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznanie, że zaistniał uzasadniony przypadek pozwalający na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, nie jest uzależnione wyłącznie od tego, czy doszło do częściowego uwzględnienia skargi. Ustalenie, czy w sprawie zachodzi uzasadniony przypadek, zależy od swobodnej oceny sądu. Orzekając o kosztach na podstawie art. 206 p.p.s.a., warunkiem prawidłowego zastosowania przez Sąd pierwszej instancji instytucji z w/w przepisu jest wyjaśnienie podstawy jego zastosowania, wskazanie dlaczego Sąd uznał, że zachodzi przypadek uzasadniający zasądzenie jedynie części kosztów. Podkreślić należy, że wprawdzie treść art. 206 P.p.s.a. pozwala na stwierdzenie, że intencją ustawodawcy było pozostawienie do uznania sądu, czy ma zastosować ten przepis oraz w jakiej części należy odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej w przypadku uwzględnienia jej skargi, jednak w razie miarkowania tych kosztów obowiązkiem sądu jest precyzyjne uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z dnia 21 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 8/11).

Naczelny Sąd Administracyjny, aprobując orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 marca 2017 r. w zakresie miarkowania zwrotu kosztów postępowania sądowego uznał, że uzasadnienie Sądu pierwszej instancji powyższe wymogi spełnia, gdyż wyjaśniono dlaczego zastosowano tę instytucję. Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika, że Sąd pierwszej instancji miał na uwadze przesłanki, które miały wpływ na ustalenie wynagrodzenia pełnomocnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zasądzając zwrot kosztów zastępstwa procesowego w kwocie niższej niż przewidziane w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.), prawidłowo zwrócił uwagę na nieskomplikowany charakter sprawy oraz wkład pracy pełnomocnika skarżącego. Aktywność radcy prawnego w niniejszej sprawie sprowadzała się bowiem w istocie do napisania skargi o treści typowej dla spraw dotyczących bezczynności organów w udostępnieniu informacji publicznej oraz pisma procesowego z dnia 14 stycznia 2017 r. zawierającego replikę na odpowiedź Starosty [...]na skargę oraz cofnięcie skargi w części, tj. w zakresie obejmującym wniosek o nakazanie organowi udostępnienie wnioskowanej informacji, a także odstąpienie od żądania w zakresie wniosku o przyznanie sumy pieniężnej. Czynności te, z uwagi na nieskomplikowaną materię sprawy, nie wymagały zatem szczególnego nakładu pracy. Nie bez znaczenia pozostaje także okoliczność, że skarżący – reprezentowany każdorazowo przez radcę prawnego A. K. – wniósł do wojewódzkich sądów administracyjnych szereg zbliżonych do siebie skarg na bezczynność organów w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, które oparte są na tożsamych żądaniach. W takiej sytuacji – wbrew argumentacji podniesionej w zażaleniu miarkowanie wysokości kosztów zastępstwa procesowego dokonane przez Sąd pierwszej instancji uznać należy w tym zakresie za prawidłowe, mieszczące się w graniach uznania.

Podkreślić trzeba, że pogląd dotyczący miarkowania wysokości kosztów zastępstwa procesowego jest ugruntowany w orzecznictwie (por. postanowienia NSA m.in.: z dnia 7 czerwca 2016 r., sygn. akt I OZ 544/16, z dnia 1 lipca 2016 r., sygn. akt II GZ 668/16, z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OZ 709/16 oraz z dnia 14 lipca 2016 r., sygn. akt I OZ 686/16).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.