Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 29 listopada 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: stażysta Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi G. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia roku nr w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009, po wznowieniu postępowania oddala skargę

Decyzją z dnia 4 stycznia 2010 r., Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 i art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 170 z 2008 r., poz. 1051 ze zm.) oraz art. 50 ust. 3 i art. 71a rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. U. WE L 141 z 30.04.2004 r., str. 18 ze zm.), w związku z § 17 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2009 r. w sprawie rodzaju roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 40, poz. 326), przyznał G. płatności do gruntów rolnych na rok 2009 w łącznej wysokości 32.036,66 złotych, w tym jednolitą płatność obszarową (JPO) w wysokości 18.961,05 zł, uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni upraw podstawowych w wysokości 12.633,30 zł i uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych w wysokości 442,31 zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, że powyższe płatności zostały przyznane do powierzchni deklarowanej kwalifikowanej i tak JPO do pow. 37,40 ha, UPO do powierzchni grupy upraw podstawowych do pow. 35,44 ha i UPO do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę do pow. 1,96.

Po wznowieniu, postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2011 r., z urzędu postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia 26 kwietnia 2011 r. uchylił z urzędu swoją decyzję z dnia 4 stycznia 2010 r. w całości i odmówił przyznania stronie płatności na rok 2009 – tj. jednolitej płatności obszarowej i nałożył sankcję w wysokości 7041,95 zł oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych z sankcją w wysokości 4.755,31 zł i uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż we wniosku o płatności G. zadeklarował działki rolne o łącznej powierzchni odpowiednio 37,40 ha i 35,44 ha i dla takich powierzchni przyznano wnioskowane płatności JPO i UPO do grupy upraw podstawowych. W trakcie kontroli administracyjnej wniosku stwierdzono powierzchnię kwalifikowaną do JPO – 23,51 ha (różnica – 59,08 %) oraz do UPO – 22,10 ha (różnica – 60,36 %), co skutkowało koniecznością odmowy przyznania wnioskowanych płatności i nałożenia odpowiednich sankcji finansowych.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego rolnikowi przysługuje JPO na grunty będące w jego posiadaniu w dniu 31 maja danego roku o wielkości minimum 1 ha, utrzymywane w dobrej kulturze rolnej przez cały rok kalendarzowy. Organ podkreślił przy tym, że chodzi o rzeczywiste posiadanie i rolnicze użytkowanie działek. Ponieważ organ powziął informację, że G. nie był faktycznym posiadaczem i użytkownikiem działek ew. o nr ... na dzień 31 maja (wcześniej zgłoszonych we wniosku o płatności) wystąpiły podstawy do wznowienia postępowania określone w art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Wyszły bowiem na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji przyznającej płatności z dnia 4 stycznia 2010 r., a nieznane organowi, który wydał tę decyzję. Strona w oświadczeniach z dnia 11 i 18 kwietnia 2011 r., jak wskazał dalej organ I instancji, potwierdziła, że nie była faktycznym użytkownikiem powyższych działek ew. na dzień 31 maja 2009 r.

Powyższe skutkowało wykluczeniem przedmiotowych działek z płatności i odmową wnioskowanych dopłat.

W odwołaniu od powyższej decyzji G. stwierdził, iż w dacie składania wniosku (22 kwietnia 2009 r.) był właścicielem przedmiotowych działek ewidencyjnych nr ... , a przekazał je synowi w dniu 26 maja 2009 r. na mocy umowy notarialnej. Syn ubiegał się o pomoc w ramach działania PROW 2007 – 2013 "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Nie dokonał zmiany danych we wniosku o płatności, ale nie uczynił tego ze złej woli. Był nieświadomy tego, że powierzchnia zadeklarowana we wniosku o przyznanie płatności musi wskazywać stan na dzień 31 maja. Był natomiast przekonany, że wszelkie działania jakie podejmuje on i syn są zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, tym bardziej, że w przygotowaniu i skompletowaniu wszelkiej dokumentacji niezbędnej do wniosku syna pomagała Fundacja Rozwoju Nauki i Przedsiębiorczości.

Decyzją z dnia 13 czerwca 2011 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podzielając generalnie jego ustalenia faktyczne i rozważania prawne.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że kryterium decydującym o przyznaniu spornych płatności bezpośrednich było rzeczywiste posiadanie i użytkowanie gruntów rolnych, a przesłanka posiadania winna być spełniona w dacie 31 maja danego roku. Po dokonaniu przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego nie jest możliwe przyznanie płatności JPO i UPO na rzecz podmiotu, który pozbawił się posiadania działki. W momencie uzyskania dowodów świadczących o tym, iż producent rolny składający wniosek o płatności nie był faktycznym posiadaczem działek rolnych na dzień 31 maja i do końca roku kalendarzowego nie użytkował ich rolniczo, nie jest zatem możliwe przyznanie na jego rzecz wnioskowanych płatności. Strona potwierdziła, iż przed datą 31 maja 2009 r. przekazała własność i posiadanie działek o nr ... synowi, wobec czego faktycznym użytkownikiem powyższych gruntów był podmiot inny niż wnioskodawca. Organ podkreślił też, że do otrzymania dopłat istotne jest faktyczne rolnicze użytkowanie działek rolnych, a nie bycie ich posiadaczem czy właścicielem w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. W przedmiotowej sprawie G. przekazał synowi część zadeklarowanych we wniosku działek w dniu 26 maja 2009 r., ale co istotne nie uprawiał ich przez cały rok kalendarzowy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego G. powtórzył generalnie argumenty dotyczące działania w dobrej wierze, z chęci uzyskania pomocy finansowej dla syna jako młodego rolnika. To strona skarżąca miała ponosić wszelkie nakłady na spornych działkach (poza kosztami zbioru) oraz uprawiać określone produkty rolne. Wnioskodawca nie działał wobec tego w celu osiągnięcia nielegalnych korzyści finansowych.

W ocenie skarżącego pozbawienie go wnioskowanych płatności jest wysoce krzywdzące, może spowodować utratę konkurencyjności a nawet upadek jego gospodarstwa.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumenty zawarte w skarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 29 listopada 2011 r. G. ponownie podkreślił, że w zachowaniu jego i syna nie było żadnej złej woli tylko nieznajomość prawa.

Skarżący oświadczył też, że z dniem podpisania aktu notarialnego gospodarowanie na przedmiotowych działkach przejął M.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga okazała się nieuzasadniona.

Wskazać należy na wstępie, iż wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadą prawną wymienioną w przepisie art. 145 § 1 kpa. Jest to zarazem jeden z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, mających na celu kontrolowanie prawidłowości decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym (zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, s. 531-534). Procedowanie w trybie nadzwyczajnym przez organ administracji jest przy tym wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wyrażonej w art. 16 § 1 kpa, stąd też zastosowanie wznowienia postępowania winno odbywać się ze szczególnym uwzględnieniem wszelkich ustawowych gwarancji procesowych przynależnych stronie.

Zakres postępowania wznowieniowego jest węższy aniżeli postępowania zwyczajnego i ogranicza się do badania podstaw wznowienia wskazanych przez wnioskodawcę, czy przez organ w wypadkach wszczęcia postępowania z urzędu.

W rozpatrywanej sprawie organ I instancji wydał w dniu 4 stycznia 2010 r. decyzję przyznającą skarżącemu wnioskowane płatności: JPO i UPO na rok 2009 w łącznej wysokości 32.036,66 zł. Powodem przyznania powyższych płatności było ustalenie przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, iż wnioskodawca spełniał przesłanki wskazane w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z którym rolnikowi przysługuje JPO i UPO na grunty będące w jego posiadaniu w dniu 31 maja danego roku o wielkości minimum 1 ha, utrzymywane w dobrej kulturze rolnej przez cały rok kalendarzowy.

Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa sądowego chodzi przy tym o faktyczne władztwo i użytkowanie rolnicze danego gospodarstwa rolnego przez wnioskodawcę, niezależnie od posiadania przez niego (lub nie) określonego tytułu prawnego do danego gruntu w rozumieniu przepisów prawa rzeczowego (zob. m. in. wyrok WSA z 25 maja 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2791/08, lex nr 533868; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 4 września 2008 r., sygn. akt II SA/Go 411/08, lex nr 566594; wyrok WSA w Poznaniu z 7 maja 2008 r., sygn. akt . III SA/Po 427/07, lex nr 563049).

Po wydaniu powyższej decyzji organ I instancji wznowił z urzędu postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2011 r., na podstawie art. 149 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5, art. 147 i art. 150 kpa, postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu postanowienia organ powołał się na podstawę wznowieniową określoną w art. 145 § 1 pkt 5 kpa, wskazując że Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, wydając decyzję o przyznaniu płatności nie posiadał wiedzy o tym, że G. nie był faktycznym posiadaczem i użytkownikiem na dzień 31 maja gruntów rolnych zgłoszonych do płatności na rok 2009. Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2011 r. organ powołał jako dowody w postępowaniu wznowieniowym: akt notarialny z dnia 25 maja 2009 r., który miał wpłynąć do ARiMR w dniu 31 sierpnia 2009 r., oświadczenie M. o podjęciu samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego (wpływ do ARiMR – 31 sierpnia 2009 r.), oświadczenie M. dotyczące użytkowania działek ew. nr .... (wpływ – 31 stycznia 2011 r.), wyjaśnienia G. dotyczące użytkowania działek ew. nr ..... (wpływ do Biura Powiatowego ARiMR – 12 i 18 kwietnia 2011 r.).

Zgodnie z treścią powołanego wyżej przepisu art. 145 § 1 pkt 5 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję. Z powyższej regulacji wynika więc, że o zaistnieniu omawianej podstawy wznowienia można mówić wówczas, gdy łącznie zostaną spełnione następujące przesłanki: a) wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, b) są one istotne dla sprawy, tzn. mogą mieć wpływ na jej odmienne rozstrzygnięcie, c) nie były znane organowi, który wydał decyzję, d) istniały w dniu wydania decyzji (zob. B. Gruszczyński w: S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Ordynacja podatkowa, Komentarz, Warszawa 2007, s. 733).

Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy stwierdził, że organy administracji publicznej obu instancji zasadnie uznały, iż fakt przekazania na mocy aktu notarialnego z dnia 25 maja 2009 r., synowi skarżącego w dniu 25 maja 2009 r. działek ewid. nr .... (wcześniej zadeklarowanych we wniosku G. z dnia 22 kwietnia 2009 r. o przyznanie płatności na rok 2009) winien być uznany za okoliczność istotną dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy (jako warunkującą bezpośrednio kwestię spełniania przesłanki do otrzymania wnioskowanych płatności). Przedmiotowy akt notarialny (umowa darowizny) ma wobec tego podstawowe znaczenie dowodowe w przeprowadzonym postępowaniu wznowieniowym. Tak zresztą jak i oświadczenie M. z dnia 28 sierpnia 2009 r. o podjęciu samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Wskazać należy ponadto, iż wprawdzie powyższy akt notarialny i oświadczenie syna skarżącego o podjęciu samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego w dniu 25 maja 2009 r. zostały złożone w dniu 31 sierpnia 2009 r. (czyli przed wydaniem zakwestionowanej decyzji przyznającej skarżącemu płatności JPO i UPO), jednakże dokumenty te nie zostały dostarczone bezpośrednio do organu prowadzącego sprawę z wniosku skarżącego o przyznanie płatności (Biura Powiatowego ARiMR, ul. ... ), lecz do Biura Wsparcia Inwestycyjnego ARiMR – w związku z decyzją z dnia 9 marca 2009 r. przyznającą M. pomoc finansową w wysokości 50.000 zł z tytułu "Ułatwianie startu młodym rolnikom" z zastrzeżeniem dopełnienia warunków (wskazanych w tej decyzji). Kierownik Biura Wsparcia Inwestycyjnego w piśmie z dnia 23 marca 2011 r. poinformował Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o fakcie zawarcia umowy notarialnej i złożeniu przez syna skarżącego powyższego oświadczenia. Wynika stąd więc, iż przed wydaniem decyzji w dniu 4 stycznia 2010 r. o przyznaniu płatności G. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR nie był informowany przez skarżącego lub jego syna o zawarciu aktu notarialnego i przejęciu posiadania części gospodarstwa wnioskodawcy od dnia 25 maja 2009 r.

Kierownik Biura Powiatowego przed datą decyzji z 4 stycznia 2010 r. nie posiadał tych informacji również z innego źródła. Powyższe okoliczności zostały zaś w pełni potwierdzone dwoma oświadczeniami samego skarżącego z dnia 11 i 18 kwietnia 2011 r., w których G. wyraźnie podał, iż 26 maja 2009 r. syn stał się faktycznym użytkownikiem działek objętych umową darowizny. Do dnia 26 maja 2009 r. wszelkie koszty związane z uprawą tych gruntów ponosił zaś syn osobiście.

Podkreślić w tym miejscu trzeba, że postępowanie w przedmiocie uzyskania płatności rolnych jest wszczynane na wniosek producenta rolnego. Wszystkie złożone wnioski podlegają szczegółowej kontroli – dane w nich zawarte dotyczące zadeklarowanych działek ewidencyjnych i działek rolnych są m. in. porównywane z bazami danych. W przypadku niezgodności we wniosku strona jest wzywana o ich wyjaśnienie lub dokonanie odpowiedniej korekty wniosku. W niniejszej sprawie skarżący też był wzywany przez organ I instancji do usunięcia braków formalnych i złożenia wyjaśnień. W dniu 5 sierpnia 2009 r. G. złożył w Biurze Powiatowym korektę wniosku z dnia 22 kwietnia 2009 r., ale nie powiadomił organu o umowie darowizny i objęciu przez syna faktycznego użytkowania części działek zgłoszonych we wniosku.

W pkt X ust. 2 złożonego w dniu 22 kwietnia 2009 r. wniosku skarżący oświadczył natomiast wyraźnie, iż znane są mu zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności. Został również poinformowany o tym, iż JPO przysługuje do gruntów rolnych będących w posiadaniu na dzień 31 maja 2009 r. (pkt X ust. 3 lit. a). Zobowiązał się on ponadto do niezwłocznego przekazywania organowi informacji o faktach mogących mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności.

Zaznaczyć należy, że w sytuacji, gdy strona dąży do uzyskania określonego przywileju finansowego (w tym środków unijnych) winna dołożyć wszelkiej należytej staranności w celu jednoznacznego i pełnego wykazania, iż spełnia ona wszelkie ustawowe przesłanki uzyskania danej płatności. Jakiekolwiek zaniechania w tym zakresie obciążają natomiast ujemnie danego wnioskodawcę.

W rozpatrywanej sprawie skarżący nie podniósł w istocie żadnych okoliczności faktycznych mogących uzasadniać brak jego winy w niezasadnym ubieganiu się o płatności na 2009 r. do powierzchni zadeklarowanej we wniosku pomimo jej znacznego zmniejszenia na skutek darowizny synowi działek nr ... . Wiedząc o precyzyjnych i jednoznacznych warunkach otrzymania dopłat i mając świadomość istnienia umowy notarialnej zawartej przed dniem 31 maja 2009 r. G. popierał wniosek o otrzymanie płatności do wszystkich działek, dla których istotnym kryterium było rzeczywiste posiadanie i użytkowanie gruntów przez wnioskodawcę w tej dacie oraz do końca roku kalendarzowego.

Nie ulega zatem wątpliwości, iż przesłanką decydującą o zasadności przyznania płatności było faktyczne posiadanie i użytkowanie zadeklarowanych we wniosku działek na dzień 31 maja 2009 r., a warunek ten nie został spełniony przez stronę skarżącą, co było w zasadzie okolicznością bezsporną.

Z tego też względu organ zasadnie wznowił przedmiotowe postępowanie i odmówiono ostatecznie skarżącemu wnioskowanych przez niego dopłat.

Prawidłowo organy obu instancji uznały przy tym konieczność nałożenia na stronę odpowiednich sankcji finansowych, gdyż zgodnie z art. 51 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 różnica między zadeklarowaną powierzchnią do JPO i UPO a powierzchnią stwierdzoną przekroczyła dopuszczalne 50 % (co dostatecznie wyjaśniono w uzasadnieniach decyzji). Jednocześnie w sprawie nie wystąpiły okoliczności wskazane w art. 68 ust. 1 i 2 powyższego rozporządzenia umożliwiające odstąpienie od zastosowania sankcji, gdyż to strona skarżąca odpowiada – wbrew tezom podnoszonym w odwołaniu i w skardze – w całości za zgłoszenie i popieranie we wniosku nieprawidłowych danych.

W tym stanie rzeczy Sąd uznając, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja odpowiadają prawu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł o oddaleniu skargi.