Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi A.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

1. Decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławczego w [...], po rozpatrzeniu odwołania A. N. (skarżący),utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] listopada 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką – M. N.

Stan sprawy wynikający z akt administracyjnych był następujący: dnia [...] lutego 2023 r. skarżącyzłożył wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Do wniosku dołączył orzeczenie, z którego wynika, że jego matka jest niepełnosprawna w stopniu znacznym od dnia [...] listopada 2022 r., przy czym orzeczenie to wydano na stałe. W oświadczeniu podał, że sprawuje opiekę nad matką, dołączajączaświadczenie o tym,że jest zarejestrowany jako bezrobotny od 2004 r.

Po przeprowadzeniu wywiadu decyzją z dnia [...] listopada 2023 r. organ I instancji odmówił skarżącemu prawa doświadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wzwiązku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką przyjmując dwie okoliczności wykluczające przyznanie świadczenia: to, że niepełnosprawność M. N. powstała w 74 roku życia oraz fakt sprawowania opieki nad matką łącznie z siostrą i "notoryczne nadużywanie [...]"(art. 17 ust. 1i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych,tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz.390zezm., dalej u.ś.r.).

2. Od tej decyzji skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, złożył w terminie odwołanie podnosząc naruszenie wskazanych przepisów. W zakresie drugiej z przesłanek podniesiono, że skarżący sprawuje opiekę nad matką, przy czym ustawa nie wymaga by była to opieka całodobowa.

3. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podzieliło zarzut naruszenia przez organ I instancji przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazując, że skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnegoz dnia dniu 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, jest utrata domniemania konstytucyjności przez ten przepis we wskazanym przez Trybunał zakresie dotyczącym ograniczenia wiekowego chwili powstania niepełnosprawności (...nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia).

Jednakże zdaniem Kolegium nie została spełniona w sprawie druga przesłanka – dotycząca samej opieki i rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad matką. Kolegium, powołując się na ustalenia organu I instancji, wskazało, że skarżący mieszka wspólnie z matką oraz siostrą – S. Ł. (brat skarżącego mieszka gdzie indziej). Opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana jest przez oboje z dzieci (skarżącego i jego siostrę), ale większość czynności samodzielnie sprawuje siostra (co potwierdziła na karcie czynności). Jak podkreślono późniejsze oświadczenie siostry strony, że nie sprawuje opieki z uwagi na konieczność opiekowania się niepełnosprawną córką pozostaje w sprzeczności z wcześniejszymi ustaleniami przez co należy je ocenić jako niewiarygodne i poczynione jedynie w celu uzyskania przez stronę wnioskowanego świadczenia.

Kolegium wskazało, że z ustaleń przez organ I instancji, wynika, że sprawowana opieka nad niepełnosprawną matką nie uniemożliwia też wnioskodawcy podejmowania zatrudnienia, a skłonności do nadużywania [...] mogą stanowić uzasadnioną przyczynę do powzięcia wątpliwości co do prawidłowości sprawowanej przez wnioskodawcę opieki. Nadto, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że strona jest osobą bezrobotną od kilkunastu lat i że rezygnacja z zatrudnienia nie miała związku z potrzebą sprawowania opieki nad matką.

4. W skardze wniesionej z zachowaniem terminu przeciwko całości decyzji Kolegium pełnomocnik skarżącego zarzucił jejnaruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnejegzystencji.

W oparciu o ten zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie A. N. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.Nadto o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi rozwinięto wskazany zarzut z powołaniem się na orzecznictwo dotyczące zakresu wymaganej przez przepisy prawa materialnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.) opieki.

5. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. b oraz lit. c p.p.s.a.).

7. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy powołanej wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

8. Sąd podziela stanowisko Kolegium, że skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) jest zmiana stanu prawnego polegająca na tym, że nie obowiązuje ograniczenie wiekowe dotyczące momentu powstania niepełnosprawności, przewidziane w pierwotnym brzmieniu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Od kilku lat stanowisko orzecznictwa w tej mierze jest już jasne i zgodne z tym, co tutejszy Sąd prezentował konsekwentnie od początku rozstrzygania tego typu spraw. Zatem pogląd organu I instancji jest chybiony i niezgodny ze stanem prawnym ukształtowanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego.

9. W sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący należy do kręgu osób uprawnionych do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką legitymującąsię orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd podziela jednak ustalenia i ocenę dowodów przedstawioną w zaskarżonej decyzji odnoszącą się do okoliczności sprawowania opieki i braku związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Z materiału dowodowego sprawy wynika bowiem, że skarżący mieszka razem z matką i siostrą. Trafnie Kolegium zwróciło uwagę na to, że opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana jest przez oboje dzieci (skarżącego i jego siostrę), ale większość czynności samodzielnie sprawuje siostra, co potwierdziła na karcie czynności. Również zdaniem sądu późniejsze oświadczenie S. Ł. zostało sporządzone dla celów wniosku i nie jest wiarygodne. Podkreślane przez organy wieloletnie skłonności skarżącego do nadużywania [...] i to, że od ponad 20 lat nie podejmuje on żadnego zatrudnienia wywołują zasadnicze wątpliwości co do prawidłowości sprawowanej przez wnioskodawcę opieki, jak i wymaganej przez ustawę rezygnacji z pracy rozumianej jako niepodejmowanie jakiegokolwiek, choćby częściowego zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką (szczególnie jeśli opieka jest sprawowana także przez siostrę strony).

10. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że interpretacja i zastosowanie przez Kolegium prawa materialnego w sprawie były prawidłowe. Kwestia sporna dotyczyła wyłącznie ustaleń faktycznych czyli przepisów postępowania. Choć sąd nie jest związany wnioskami i zarzutami skargi (nawet sporządzonej przez adwokata), to jednak w odwołaniu i w skardze nie zakwestionowano ustaleń faktycznych co do okoliczności wskazanych w punkcie wyżej. To zaś świadczy o tym, że są one prawidłowe.Wniosek organów, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest zatem trafny.

11. Podsumowując w sprawie nie doszło więc do naruszenia przepisu prawa materialnego - art. 17 ust. 1 u.ś.r., a także przepisów postępowania, bowiem zakres postępowania dowodowego był prawidłowy, a ustalenia nakierowane na kluczowe dla rozstrzygnięcia fakty. Przeprowadzone przez organy obu instancji postępowanie wyjaśniające odpowiadało wymogom prawa i było wyczerpujące. Prawidłowa jest również wykładnia przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie. Nie wystąpiły również w sprawie inne uchybienia, które Sąd miał obowiązek uwzględnić z urzędu.

Mając powyższe na uwadze, skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).