Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Dargas Asesor WSA Kamil Kowalewski Protokolant starszy referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2024 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Siedlcach, dalej "SKO" na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572), dalej "kpa" po rozpatrzeniu odwołania P. K., dalej "Skarżącego" od decyzji Prezydenta Miasta Siedlce z 14 grudnia 2024 r. nr SR/4120-3/1314/7037/84/23, którą uchylono decyzję przyznającą Skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad K. K., utrzymało ją w mocy.

Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.

Decyzją SKO w Siedlcach z 14 września 2023 r. nr SKO.4000-1844/2023 Prezydenta Miasta Siedlce przyznano Skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na brak możliwości pracy w związku z opieką nad matką H. K.

Zawiadomieniem z 29 listopada 2023 r. wszczęto postępowanie w celu ustalenia czy rzeczywiście Skarżący sprawuje opiekę nad matką.

Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego Prezydent Miasta Siedlce decyzją z 14 grudnia 2023 r. uchylił decyzją z 14 września 2023 r. Skarżący odwołał się od tej decyzji.

SKO w Siedlcach ponownie rozpoznając sprawę, powołując się na przesłanki konieczne do spełnienia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj. art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (D.U. 2023, poz.390 t.j.), dalej "ustawa", wskazało, że warunkiem przyznania świadczenia jest sprawowanie długoterminowej i stałej opieki nad osobą posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności. Skarżący otrzymał świadczenie od [...] czerwca 2023 r. na czas nieokreślony. Wobec wątpliwości co do sprawowania opieki organ wszczął postępowanie w celu weryfikacji przesłanek ustawowych do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W tym celu przeprowadził wywiad środowiskowy [...] października 2023 r., jednakże w tej dacie nie zastano nikogo w domu. Kolejny przeprowadzono w dniu [...] października 2023 r. Nie zastano matki Skarżącego a z jego oświadczenia wynikało, że matka od 2 tygodni jest u córki. W mieszkaniu pracownicy socjalni stwierdzili ogromny bałagan i odór alkoholu, rozsypany tytoń. Ich zdaniem Skarżący sprawiał wrażenie osoby w ciągu alkoholowym. W lodówce brak było żywności. Oświadczył, że nie odwiedzał matki u jej córki z uwagi na brak pieniędzy. Skarżący oświadczył, że poprosił matkę o zostanie u córki ponieważ sam z uwagi na wypadek komunikacyjny (potrącony przez samochód) nie jest w stanie opiekować się matką. W rozmowie telefonicznej z córką I. S. ustalono, że matka jest u niej od 30 sierpnia 2023 r..

Decyzją z 2 listopada 2023 r. nr [...] Burmistrz Miasta [...] przyznał H. K. pomoc w formie usług opiekuńczych 5 razy w tygodniu, po 2 godziny dziennie. Zakres usług obejmuje pomoc w utrzymaniu czystości i porządku w mieszkaniu, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków wraz z ich podaniem, pomoc w higienie osobistej, zmiany pieluchomajtek i pampersów, wynoszenie śmieci. Z informacji uzyskanych od pracownika socjalnego wynika, że Skarżący nie opiekuje się matką, często nie ma go w domu, a do MOPS przychodzi pod wpływem alkoholu.

Kolejny wywiad został sporządzony [...] listopada 2023 r. Wykazał, że matka Skarżącego nie ma zapewnionej opieki przez syna, który oświadczył, że wynika to z tego że został potrącony przez samochód i tej opieki nie może w należyty sposób sprawować. Nie przedstawił na tę okoliczność żadnego dowodu. W związku z tym SKO podzieliło ocenę organu I instancji, że Skarżący nie świadczy opieki nad matką, nie sprawuje jej w sposób ciągły i długoterminowy, co uniemożliwiałoby mu podjęcie pracy zarobkowej. Powyższego Skarżący nie kwestionował i złożył oświadczenie w dniu [...] października 2023 r. Opiekę nad matką od 30 sierpnia do 30 października 2023 r sprawowała jej córka I. S. a po tej dacie przez dwa dni w ramach prywatnej umowy opiekunka z [...] Spółdzielni Socjalnej [...]. Od 6 listopada 2023 r. matka Skarżącego korzysta z opieki w formie usług opiekuńczych na podstawie decyzji administracyjnej. Pomaga jej córka robiąc zakupy.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł Skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi stwierdził, że opiekuje się matką. Jego zdaniem to na skutek skargi siostry podjęte zostało niniejsze postępowanie gdyż jego siostra dąży do tego aby odebrać mu to świadczenie. Odnosząc się do wywiadu środowiskowego stwierdził, że pali papierosy i dlatego w domu jest popiół, nie jest prawdą że często jest w ciągu alkoholowym. Nie może pracować ponieważ opiekuje się matką. Matka ma emeryturę ale nie wystarcza ona na ich utrzymanie dlatego otrzymywane świadczenie pozwalało na to aby zapewnić im pożywienie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Pełnomocnik z urzędu Skarżącego w piśmie z 5 lipca 2024 r. wniósł o uchylenie obu decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

-naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy poprzez błędną wykładnię polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy; przyjęcie że faktyczne sprawowanie opieki nie jest wystarczające do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z uwago na okoliczność, że matka Skarżącego przez krótki okres czasu przebywała u córki oraz że Skarżący nie musiał rezygnować z pracy zarobkowej na rzecz opieki nad matką;

-naruszenie prawa procesowego mającego wpływ na wynik sprawy tj.

art. 77 § 1, 7 w zw. z art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznie sprawowanej opieki co skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem strony;

art. 11 i 107 § 3 kpa z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga jest zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. Nr 2023, poz. 259) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325.), dalej jako: "ppsa", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy ppsa. przy czym stosownie do art. 135 tej ustawy Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych "organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, m.in. jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.

W niniejszej sprawie powodem uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego było ustalenie przez organ, że Skarżący nie opiekuje się matką w stopniu wykluczającym wykonywanie pracy zawodowej.

W ocenie Sądu, decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa, które to naruszenie może mieć wpływ na wynik sprawy. Organ nie zebrał w sposób pełny materiału dowodowego. Ustalenia organu wynikają wyłącznie z relacji pracowników opieki społecznej podczas gdy Skarżący twierdzi, że opiekuje się matką a pobyt u siostry miał wyłącznie charakter przejściowy. Potwierdza to zresztą fakt, że matka Skarżącego obecnie mieszka z synem. Fakt, że Skarżący nie przedstawił dowodu na okoliczność wypadku nie może być wystarczającą przyczyną cofnięcia uprawnienia do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd podziela wywody organu, że opieka wynikająca z konieczności pomocy osobie o znacznym stopniu niepełnosprawności musi mieć charakter ciągły i nieprzerwany. Nie oznacza to jednak, że w przypadkach losowych, opiekun nie może przejściowo skorzystać z pomocy innej osoby. Wiarygodność ustaleń w zakresie przyczyn braku opieki nad matką w pewnym okresie czasu, czemu zresztą nie zaprzecza Skarżący, powinna być poparta dowodami bezpośrednimi. Takimi są zeznania siostry i matki Skarżącego. Zdaniem Sądu, także fakt, że obecnie została matce Skarżącego przyznana pomoc opiekuńcza świadczona przez osoby z opieki społecznej, nie uzasadnia wprost uchylania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Została ona przyznana z uwagi na cofnięcie Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego a więc jest konsekwencją tego cofnięcia i wynika z faktu braku opieki. Gdyby natomiast okazało się że rzeczywiście Skarżący nie świadczył w sposób wymagany przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych opieki nad matką pomoc opiekuna z opieki społecznej byłaby konieczna.

Przy ponownym rozpoznaniu organ dopuści dowód z przesłuchania skarżącego, jego matki i siostry z tym, że dowód z przesłuchania matki przeprowadzi w jej miejscu zamieszkania z uwagi na jej niepełnosprawność. Wszystkich uprzedzi o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Za pomocą tych dowodów ustali czy w spornym okresie Skarżący opiekował się matka czy też nie i czy przejściowe pozostawienie matki u siostry było rzeczywiście wynikiem przesłanki losowej – wypadek. Skarżący musi mieć przy tym świadomość, że to po jego stronie leży obowiązek wykazania przyczyny braku opieki. Działanie organu z urzędu w celu ustalenia stanu faktycznego nie oznacza, że strona zainteresowana rozstrzygnięciem na swą korzyść pozbawiona jest inicjatywy dowodowej.

Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c i 135 ppsa Sąd orzekł jak w wyroku.