Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz,, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Referent Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 października 2010 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zmiany wysokości zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję, która nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. Nr Rep. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy R. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia [...] lutego 2010 r. Nr [...] zmieniającą wysokość zasiłku okresowego przyznanego M. R. decyzją z dnia 26 stycznia 2010 r. Nr [...] z kwoty 66,60 zł na kwotę 27,21 zł.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że decyzją z dnia 26 stycznia 2010 r. Nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. działając z upoważnienia Wójta Gminy R. przyznał M. R. zasiłek okresowy z powodu długotrwałej choroby w wysokości 66,60 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2010 r. do 31 marca 2010 r.

W uzasadnieniu stwierdzono, że wnioskodawca osiąga dochód w kwocie 343,80 zł, natomiast kwota kryterium dochodowego wynosi 477 zł. Świadczenie pieniężne ustalono w wysokości 50% różnicy miedzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a jej dochodem.

Dochód odwołującego ustalono w oparciu o zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 4 stycznia 2010 r. informujące, że M. R. w grudniu 2009 r. pobrał rentę z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 581,50 zł (brutto). Ze świadczenia potrącono zaliczkę na podatek dochodowy - 13 zł, składkę na ubezpieczenie zdrowotne - 52,34 zł, alimenty bieżące egzekucyjne - 256,51 zł. Wypłacono kwotę 259,65 zł (netto). Ponadto doliczono dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni 0,083 ha oraz 0,1170 ha w wysokości 41,33 zł.

W dniu 1 lutego 2010 r. organ pierwszej instancji otrzymał pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. J. S. I. z dnia 18 stycznia 2010 r. sygn. akt KMP117/96, z którego wynika, że w sprawie egzekucyjnej z wniosku wierzyciela A. R. przeciwko dłużnikowi M. R., w grudniu 2009 r. potrącono kwotę 245,63 zł w tym: 31,52 zł tytułem opłaty, 4 zł - przelew, wierzycielce przekazano 100 zł , na fundusz alimentacyjny 110,11 zł. Z kolei w piśmie z dnia 17 lutego 2010 r. sygn. akt KMP 24/06 dostarczonym do organu pierwszej instancji w dniu 23 lutego 2010 r. Komornik Sądowy poinformowała, że w sprawie egzekucyjnej z wniosku wierzyciela I. P. przeciwko dłużnikowi M. R. w grudniu 2009 r. potrącono kwotę 42,27 zł w tym: 5,37 wyniosły koszty komornika, 2 zł - przelew, 34,90 zł wysłano wierzycielce.

Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych (pkt 1), składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach (pkt 2), kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (pkt 3).

Wymienione enumeratywnie pomniejszenia oraz odliczenia od dochodu nie zawierają wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych lub innych opłat, należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej.

Zatem organ pierwszej instancji mając powyższe na uwadze ustalił, że kwota renty z tytułu niezdolności do pracy po potrąceniu podatku dochodowego, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz świadczonych alimentów wynosi 381,26 zł. Tym samym dochód wnioskodawcy w grudniu 2009 r. tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie zasiłku okresowego wyniósł 422,59 zł (kwota świadczenia rentowego i dochód z gospodarstwa rolnego).

W myśl art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. W niniejszej sprawie w – w ocenie organu – zmieniła się sytuacja dochodowa strony.

Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. znak: [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. działając z upoważnienia Wójta Gminy R. zmienił wysokość zasiłku okresowego z kwoty 66,60 zł na kwotę 27,21 zł. W uzasadnieniu powołując wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 1121/08 podkreślił, że odliczeniu od przychodów podlega wyłącznie kwota miesięcznych bieżących alimentów należnych osobie uprawnionej bez kwot zaległych świadczeń i ewentualnych odsetek oraz kosztów egzekucyjnych. Ponadto zaznaczył, że zgodnie z art. 38 ust. 3 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50 % różnicy miedzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej (477 zł) a jej dochodem (422,59). Z uwagi na konstytutywny charakter decyzja wywiera skutki na przyszłość.

Podkreślono nadto, że pisma Komornika Sądowego potwierdzające przekazanie alimentów wierzycielkom skarżącego jak również decyzje Wójta Gminy dotyczące wymiaru podatku rolnego były wiążące dla organu pomocy społecznej.

W skardze (nazwanej odwołaniem) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższe rozstrzygnięcie nie sprecyzowanej co do wniosków M. R. stwierdził, że jest ono dla niego bardzo krzywdzące. Podkreślił, że jest osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej opieki lekarskiej, a środki, które otrzymuje z ZUS są niewystarczające.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) "Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej". W myśl § 2 cyt. przepisu kontrola powyższa jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Z kolei stosownie do dyspozycji art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a." "Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną". Oznacza to, że sąd administracyjny rozstrzygając w granicach sprawy, w której skarga została wniesiona, ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi zarzutami, wnioskami i żądaniami.

Korzystając z powyższego uprawnienia należy stwierdzić, że skarga M. R. mimo swej lakoniczności i braku sformułowania konkretnych zarzutów zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r., o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa". Przepis ten pozwala na zmianę lub uchylenie decyzji administracyjnej w sprawie przyznania świadczeń z pomocy społecznej na niekorzyść strony bez jej zgody w następujących przypadkach:

1. zmiany przepisów prawa;

2. zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony;

3. pobrania nienależnego świadczenia;

4. jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5.

W trzech pierwszych sytuacjach zmiana lub uchylenie decyzji jest obowiązkowe, natomiast w ostatnim przypadku organ może to uczynić na zasadzie uznania administracyjnego.

W rozpoznawanej sprawie zmiana wysokości przyznanego M. R. zasiłku okresowego z kwoty 66,60 zł na kwotę 27,21 zł została uzasadniona zmianą dochodu skarżącego. Wskazano w związku z tym, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w R. uzyskał w dniu 1 lutego 2010 r. oraz w dniu 17 lutego 2010 r. informacje od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K., iż alimenty bieżące wypłacono wierzycielkom skarżącego w grudniu 2009 r. wyniosły 134,90 zł, natomiast wysokość renty skarżącego bez potrąceń komorniczych wyniosła 516,16 zł. Podkreślono, że odliczeniu od przychodów stanowiących dochód osoby ubiegającej się o świadczenie pieniężne z pomocy społecznej, podlega wyłącznie kwota miesięcznych bieżących alimentów należnych osobie uprawnionej na podstawie prawnego tytułu, tj. bez kwot zaległych świadczeń i ewentualnych odsetek oraz kosztów egzekucyjnych. W związku z tym, od wysokości renty skarżącego za grudzień 2009 r. odjęta została kwota 134,90 zł, dlatego też jego dochód z renty wyniósł 381,90 zł, a dochód z gospodarstwa rolnego – 41,33 zł.

W efekcie organ uznał, że wysokość (minimalna) zasiłku okresowego w przypadku M. R. stanowi zgodnie z art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy, 50% różnicy między kryterium dochodowym (477 zł) i dochodem strony (422,59 zł).

Z akt sprawy wynika, że przed wydaniem decyzji o przyznaniu skarżącemu zasiłku okresowego z dnia 26 stycznia 2010 r. organ I instancji dysponował notatką służbową z tej samej daty sporządzoną przez pracownika socjalnego A. B. na podstawie informacji Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K., według której alimenty przekazane faktycznie na dzieci skarżącego z jego renty wyniosły 213,69 zł, wobec czego jako dochód z tytułu renty przyjęto kwotę 302,47 zł, stanowiącą różnicę między wysokością renty – 516,16 zł i kwotą wypłaconych alimentów – 213,69 zł (k.9 akt adm.).

Należy domniemywać, że powyższa informacja komornika nie odpowiadała rzeczywistemu stanowi rzeczy, skoro następnie, w pismach z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt KMP 24/06 (k.18 akt adm.) oraz z dnia 18 stycznia 2010 r., które wpłynęło do GOPS w R. 1 lutego 2010 r. sygn. akt KMP 117/96 (k.4 akt adm. dołączonych do sprawy II SA/Lu 391/10) podał, że kwoty alimentów przesłane wierzycielkom w grudniu 2009 r. wyniosły odpowiednio: 34,90 zł i 100 zł.

Powyższe oznacza, że w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia ze zmianą sytuacji dochodowej strony, lecz z wadliwym ustaleniem dochodu strony przed wydaniem decyzji z dnia 26 stycznia 2010 r. Należy zauważyć, że zarówno informacja zawarta w notatce służbowej z 26 stycznia 2010 r. jak też dane wskazane w pismach komornika sądowego dotyczą wysokości alimentów przekazanych wierzycielkom w grudniu 2009 r. Nie chodzi tu zatem o zmianę sytuacji dochodowej strony, przez którą – zdaniem Sądu – należy rozumieć zwiększenie lub zmniejszenie dochodu w trakcie pobierania świadczenia, lecz o podważenie ustaleń faktycznych odnośnie dochodu skarżącego na podstawie dowodów, które pojawiły się już po wydaniu decyzji z 26 stycznia 2010 r.

Z tego względu wydanie orzeczenia w oparciu o art. 106 ust. 5 ustawy z powołaniem się na zmianę sytuacji dochodowej strony narusza ten przepis w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Organy nie analizowały równocześnie innych przesłanek pozwalających na weryfikację decyzji w trybie omawianego przepisu, co uniemożliwia sądowi czynienie w tym względzie rozważań. O ile dokonana w trakcie ponownego rozpatrzenia sprawy analiza taka da wynik negatywny, postępowanie administracyjne w trybie art. 106 ust. 5 ustawy winno być umorzone.

Ubocznie wypada wskazać, że skarżącemu przyznano zasiłek okresowy w minimalnej wysokości wskazanej w art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy (50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby), podczas gdy zgodnie z ust. 2 pkt 1 zasiłek ten może być przyznany również w większej wysokości. W tej sytuacji, obowiązkiem organu było przedstawienie w uzasadnieniu decyzji motywów, jakimi kierował się przyznając stronie świadczenie w takiej a nie innej wysokości. W niniejszej sprawie nie uczyniono tego zarówno w decyzji zaskarżonej jak też w decyzji pierwszoinstanyjnej, a także w weryfikowanej decyzji z dnia 26 stycznia 2010 r., świadczy to o przekroczeniu granic uznania administracyjnego.

Wskazanie w odpowiedzi na skargę na pewne okoliczności odnoszące się do ogólnych zasad przyznawania pomocy społecznej i fakt korzystania przez stronę z innych świadczeń nie zmienia powyższej oceny, gdyż winny być one zawarte w uzasadnieniu decyzji, by Sąd mógł się do nich odnieść. Odpowiedź na skargę nie może zaś służyć do "poprawiania" decyzji.

Z przedstawionych wyżej względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Wobec uwzględnienia skargi w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, iż do czasu uprawomocnienia się wyroku zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.