Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Anna Janowska Sędziowie sędzia WSA Przemysław Krzykowski (sprawozdawca) sędzia WSA Katarzyna Górska Protokolant Specjalista Monika Rząp po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi C. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 stycznia 2025 r., nr 37/2025 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.

Zaskarżoną decyzją z 10.01. 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, Zakład) odmówił C. M. (dalej: skarżący, strona): - na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497), zwanej dalej "u.s.u.s.": umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 80 897,05 zł, - na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem w łącznej kwocie 57.446,30 zł, za okresy wskazane w sentencji zaskarżonej decyzji. Jak wynika z akt sprawy, 13 listopada 2024 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Powołał się na pogarszający się stan zdrowia. Wskazał, że problemy zdrowotne zaczęły się od 2010 r. od urazu kręgosłupa. Następnie pracując jako brukarz pojawiły się poważne problemy z kolanami. Podkreślił, że pomimo przeprowadzonych artroskopii nie ma znaczącej poprawy. Poinformował, że ma trudności w poruszaniu się, szczególnie po nierównych nawierzchniach. Poza tym ma naderwane wiązadła prawego barku. Wskazał, że czasami posiłkuje się zastrzykami, które są kosztowne (seria 3 zastrzyków to ok 600,00 zł). Wskazał, że opisana sytuacja utrudnia podjęcie zatrudnienia. Pomimo kilkukrotnych prób skarżący jest zmuszony iść na przymusowe zwolnienie i leczenie. W dniu 27 grudnia 2024 r. Zakład wydał decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku skarżącego o umorzenie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Powołując się na przepis art. 24 u.s.u.s. Zakład uznał, że nie upłynął jeszcze termin, w którym zaległości mogą być dochodzone. Wskazał, że zgodnie z zapisami ustawy w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostały wprowadzone zmiany dotyczące m.in. skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek do 5 lat. Równocześnie ustawa wprowadza przepisy przejściowe regulujące bieg terminu przedawnienia w przypadku, gdy jego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. Zgodnie z art. 27 ustawy deregulacyjnej, przedawnienie należności z tytułu składek oraz nienależnie opłaconych składek, dla których bieg przedawnienia rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się 5 letni okres przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r., chyba, że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej. W przypadku natomiast zaistnienia okoliczności powodujących zawieszenie biegu przedawnienia, po ich ustaniu przedawnienie biegnie dalej. Zgodnie z art. 24 ust 5b w/w ustawy bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Zakładu, bieg terminu przedawnienia został zawieszony od wszczęcia postępowania egzekucyjnego w lutym 2011 r., co zawiesiło bieg terminu przedawnienia do nadal. Ponadto bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia złożenia przez wniosku o umorzenie na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz. u. z 2012 r., poz. 1551) zwanej dalej abolicyjną do dnia uprawomocnienia się decyzji o odmowie umorzenia należności na tej podstawie (zgodnie z art. 1 ust 15.w/w ustawy bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji.). Zatem w stosunku do ww. należności zawieszeniu uległ termin przedawnienia na okres od 23 stycznia 2013 r. do 9 września 2014 r. oraz od 26 września 2014 r. do 2 marca 2016 r. W związku z powyższym ww. zadłużenie nie uległo przedawnieniu i jest wymagalne. Zakład wskazał, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Zgodnie z Kompleksowym Systemem Informatycznym ZUS skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w L. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej poinformował, że posiada dochód z innych źródeł w kwocie 1 000,00 zł. Wskazał, że jest rozwiedziony od 13 września 2001 r. i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Poinformował, że nie korzysta z pomocy społecznej. Ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat eksploatacyjnych w kwocie 350,00 zł oraz koszty leczenia w wysokości 250,00 zł. Skarżący nie posiada żadnych zobowiązań pieniężnych, wierzytelności i majątku nieruchomego. Zaznaczył natomiast, że posiada pojazd marki [...] rok produkcji 1996. W Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców skarżący figuruje jako właściciel: samochodu ciężarowego [...] rok produkcji 1996, samochodu osobowego [...] rok produkcji 2007. Zgodnie z Bazą Danych Ksiąg Wieczystych skarżący posiada działkę rolną o pow. 1,9600 ha we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej . Rozpatrując wniosek skarżącego w oparciu o art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. organ uznał, że nie można stwierdzić zaistnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1 ("dłużnik zmarł"), pkt 4 (nie toczyło się postępowanie likwidacyjne) oraz pkt 4a powołanej ustawy. Nie stwierdzono również przesłanki z art. 28 ust 3 pkt 2 oraz ust 4b i 4c w/w ustawy albowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby skarżący składał wniosek o ogłoszenie upadłości lub by prowadzone postępowanie upadłościowe zostało umorzone. Nie wystąpiły również okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 ustawy. Organ podniósł, że Dyrektor Oddziału ZUS w O. wszczął postępowanie egzekucyjne obejmujące nieopłacone przez stronę należności. W ramach egzekucji dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę, które w toku postępowania ustało. Nie wyczerpano możliwości dochodzenia należności. Postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. Na nieruchomości skarżącego dokonano zabezpieczenia należności z tytułu składek. 4 września 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał promesę odstępującą od zabezpieczenia hipotecznego dokonanego w dziale IV księgi wieczystej pod warunkiem wpłaty kwoty wynikającej z aktu notarialnego umowy sprzedaży. W dniu 10 października 2023 r. dokonano wpłaty. W przedmiotowej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Do czasu stwierdzenia przez właściwy w sprawie organ egzekucyjny braku majątku, nie można wykazać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Następnie Zakład wskazał, że umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zostało określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego organ podniósł, że skarżący jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Strona posiada dochód z innych źródeł w kwocie 1 000,00 zł. Skarżący jest rozwiedziony od 13 września 2001 r. i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Strona ponosi, stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat eksploatacyjnych w kwocie 350,00 zł oraz koszty leczenia w wysokości 250,00 zł. Skarżący nie wskazał, aby były problemy w ich regulowaniu. W ocenie Zakładu, skarżący nie udowodnił, że nie ma żadnej możliwości uregulowania należności z tytułu składek. Nie wykazał korzystania z zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych rodzinom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej (np. na zakup opału, opłat za media czy zakup posiłków lub żywności). Nie udowodnił zatem, że w związku z trudną sytuacją, na którą obecnie się powołuje, zostały podjęte działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego jakim dysponują powołane do tego instytucje socjalne. Ponadto w toku postępowania skarżący nie dołączył do akt sprawy dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat. Zdaniem organu, ograniczone możliwości płatnicze, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona. Zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna skarżącego ma charakter definitywny. Skarżący jest w wieku przedemerytalnym i po osiągnięciu wieku emerytalnego będzie mógł ubiegać się o przyznanie świadczenia emerytalnego. Niemożność zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych powinna być brana pod uwagę przy umarzaniu zaległości, jeśli wynika ona z przyczyn niezależnych, obiektywnych, którym strona nie jest w stanie się przeciwstawić, mimo podjętego w tym kierunku wysiłku. Odnosząc się do wskazanych przez skarżącego problemów zdrowotnych (w tym uraz kręgosłupa, problemy z kolanami, naderwane wiązadła prawego barku, orzeczona częściowa niezdolność do pracy do 30 kwietnia 2022 r.) organ uznał, że wskazane problemy nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia płatnika możliwości uzyskiwania dochodu niezbędnego do opłacenia należności. W sprawie nie została udowodniona całkowita i trwała niezdolność skarżącego do pracy zarobkowej. Zdaniem organu, zadłużenie wobec ZUS nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć ani klęski żywiołowej, natomiast było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. W świetle powyższego Zakład nie mógł stwierdzić istnienia przesłanki zdefiniowanej w § 3 ust. 1 pkt 2 w/w rozporządzenia. Oceniając zasadność umorzenia należności w kontekście art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 rozporządzenia Zakład stwierdził, że zgromadzone w aktach sprawy dokumenty nie potwierdzają istnienia przesłanki umorzenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący odniósł się do swojej sytuacji majątkowej. Wyjaśnił m.in. że pobiera paczki żywnościowe, zaś dochody w kwocie ok 1000 zł stanowią pomoc finansową od jego syna. Skarżący obecnie zbiera ostatnie dokumenty celem uzyskania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W jego ocenie, skarżący został potraktowany niesprawiedliwie. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie sądowej w dniu 16 kwietnia 2025 r. skarżący oświadczył, że złożył już wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności i czeka na orzeczenie Komisji. Z uwagi na poważne problemy zdrowotne nie jest w stanie podjąć pracy. Podkreślił, że jego sytuacja materialna jest bardzo trudna. Na dowód czego przedłożył oryginały dwóch dokumentów:

1. Decyzja Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia 27 lutego 2025 r. z rygorem natychmiastowej wykonalności o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej w postaci świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności (zasiłek celowy) w łącznej wysokości 400 zł

2. Zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia wydane dla potrzeb zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności z dnia 2 kwietnia 2024 r. (znak: [...] które skarżący przedłożył Komisji do spraw orzekania o niepełnosprawności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy podnieść, że sprawa rozpoznawana przed Sądem dotyczy negatywnie rozpoznanego przez Zakład wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek za wskazane w sentencji decyzji okresy. Wobec powyższego konieczne jest odniesienie się do kwestii przedawnienia zadłużenia skarżącego. Pomimo, że w skardze skarżący nie zarzucił organom przedawnienia należności objętych kontrowaną decyzją, to okoliczność ta była przez Sąd badana z urzędu. Sąd administracyjny orzeka bowiem na podstawie akt sprawy i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, w myśl postanowień art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd podziela przeważający pogląd sądów administracyjnych w tym zakresie i aprobuje stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazane w wyroku z dnia 2 grudnia 2020 r., sygn. I GSK 927/20 (opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), zgodnie z którym wprawdzie przedmiotem postępowania o umorzenie należności z tytułu składek, nie może być badanie zadłużenia a jedynie ustawowe podstawy umorzenia należności, to jednak w postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek organ powinien odnosić się do konkretnej kwoty tych należności weryfikowalnej na podstawie wiarygodnych dokumentów. Przypomnieć także należy, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i rentowe może być prowadzone wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie - jego zdaniem - ich uiścić. A zatem rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona - nie uległy przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne. Naczelny Sąd Administracyjny w omawianym orzeczeniu zauważył, że wadliwość prowadzonego przez organ postępowania będzie powodował brak ustalenia czy nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności, gdyż wówczas skutkowałoby to koniecznością umorzenia takiego postępowania - jako bezprzedmiotowego (por. wyroki NSA z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. II GSK 15/09 oraz z dnia 17 listopada 2017 r., sygn. II GSK 2181/17, opubl. w CBOSA). W związku z powyższym Sąd powinien mieć wiedzę czy nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności, gdyż wówczas skutkowałoby to koniecznością umorzenia takiego postępowania - jako bezprzedmiotowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. II GSK 15/09, opubl. w CBOSA). Z tych samych względów Sąd rozstrzygając wniosek w przedmiocie umorzenia należności powinien mieć dane umożliwiające stwierdzenie, że obowiązek spłaty należności w dacie wydania decyzji nadal obciąża skarżącego. Nie oznacza to, że w toku postępowania o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Sąd przejmuje obowiązki organu egzekucyjnego. Z tych względów należało też uznać, że jakkolwiek przedawnienie należności z tytułu składek nie stanowi przesłanki skutkującej ich umorzeniem, to podniesiona przez Sąd kwestia przedawnienia mieści się w granicach sprawy o umorzenie należności składkowych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2017 r., sygn. II GSK 1492/17, opubl. w CBOSA). Zadaniem organu jest zatem takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś, by decyzja ta poddawała się kontroli Sądu. W rozpatrywanej sprawie orzekające organy stwierdziły w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji, że figurujące na koncie skarżącego należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Sąd po przeanalizowaniu dokumentów źródłowych podziela powyższą konstatację. W aktach kontrolowanej sprawy znajduje się pismo ZUS [...] Wydział Rozliczeń Płatników Składek z dnia 26 marca 2025 r. na okoliczność, że należności względem ZUS za lata 2001-2004 nie uległy przedawnieniu i są wymagalne, oraz że bieg terminu przedawnienia tych należności został zawieszony. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w niniejszej sprawie bieg terminu przedawnienia należności został zawieszony na skutek wdrożenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Postępowania egzekucyjne do należności za okres 05.2001 r.-07.2004r. zostały wszczęte przez Dyrektora ZUS w O. na przestrzeni okresu 17.10.2001 do 10.11.2004r. do rachunków bankowych (zob. Tom I, nr 1 lata 2001-2006 ZUS Oddział w O. Inspektorat w L. Wydział Rozliczeń Kont Płatników Składek [...]).

Po wyegzekwowaniu części należności na skutek zbiegu egzekucji postępowanie egzekucyjne zostało przekazane do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. 13.12.2004r. Począwszy od 15.12.2004 r. do 11.04.2006 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. bezpośrednio kierowane były tytuły wykonawcze obejmujące należności za okres 06.2001 r. do 12.2004r. (zob. Tom I, nr 2 lata 2001-2006 ZUS Oddział w O. Inspektorat w L. Wydział Rozliczeń Kont Płatników Składek [...]). Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z 15.09.2006r. [...] umorzył postępowanie za okres od 12/2001 do 12/2004 jako bezskuteczne. Następnie Dyrektor ZUS w O. 17.02.2011r. wdrożył postępowanie egzekucyjne dotyczące okresu 06.2001-12.2004 r. na podstawie tytułów wykonawczych i zajęć o nr [...]. (zob. Tom 2, lata 2004-2011 ZUS Oddział w O. Inspektorat w L. Wydział Rozliczeń Kont Płatników Składek [...]). Postępowanie to zostało skierowane do wynagrodzenia za pracę. Postępowanie egzekucyjne wobec płatnika jest nadal aktywne. Jak wynika z akt sprawy obecnie na koncie płatnika jest zaległość za okres 12/2001-12/2004. Nie stwierdzając zatem przedawnienia ww. zadłużenia skarżącego i podzielając w tym zakresie stanowisko Zakładu należy wskazać materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 3 u.s.u.s należności z tytułu składek mogą być umorzone przez Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a. Nieściągalność należności została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s i zachodzi w przypadku, gdy:

dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust.1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,

nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 4c. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365) Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W świetle przywołanych przepisów podkreślić należy, że skarżący na rozprawie sądowej w dniu 16 kwietnia 2025 r. w całości podtrzymał swoje twierdzenia zawarte we wniosku z 13 listopada 2024 r. o umorzenie należności z tytułu składek. Oświadczył, że złożył już wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności i czeka na orzeczenie Komisji. Z uwagi na poważne problemy zdrowotne nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy. Podkreślił, że jego sytuacja materialna jest bardzo trudna. Na dowód czego przedłożył oryginały dwóch dokumentów:

1. Decyzja Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia 27 lutego 2025 r. z rygorem natychmiastowej wykonalności o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej w postaci świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności (zasiłek celowy) w łącznej wysokości 400 zł

2. Zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia wydane dla potrzeb zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności z dnia 2 kwietnia 2024 r. (znak: [...] które skarżący przedłożył Komisji do spraw orzekania o niepełnosprawności

W ocenie Sądu w świetle przedłożonych dokumentów nie sposób jednoznacznie wskazać, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia.

Nie przesądzając o powyższych okolicznościach, Sąd pragnie zwrócić uwagę, że rozważenie interesu strony postępowania w sprawach o umorzenie składek musi być akcentowane szczególnie wyraźnie i znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (wyrok NSA z 13 października 2017 r., sygn. akt II GSK 179/16).

Podkreślenia wymaga to, że w interesie publicznym nie jest zmuszenie jednostki do popadnięcia w sytuację skrajnego ubóstwa. W tym wypadku – wbrew twierdzeniom organu – nie jest dopuszczalne faworyzowanie interesu finansów ubezpieczeń społecznych. Przy czym okoliczność niekorzystania jak dotychczas z pomocy społecznej nie może być traktowana jako dowód, że nie ma zagrożenia, że strona nie będzie w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że nie do zaakceptowania, także z punktu widzenia interesu społecznego, jest sytuacja, w której spłata zobowiązań wobec ZUS zmuszałaby dłużnika do korzystania z pomocy społecznej (wyrok WSA w Poznaniu z 27 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1766/13).

Z dokumentów przedłożonych przez stronę skarżącą jak również wyjaśnień złożonych na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2025 r. wynika, że sytuacja materialna skarżącego jest bardzo trudna. Sąd pragnie zwrócić uwagę, ze zgodnie z danymi Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z 3 kwietnia 2025 r. minimum socjalne przy jednoosobowym gospodarstwie pracowniczym w IV kwartale 2024 r. na osobę wynosi 1826, 87 zł. W przypadku jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego kwota ta wynosi odpowiednio 1834,68 zł. Konsumpcja poniżej tego poziomu oznacza poziom życia niższy niż uznany za minimalnie wystarczający pod względem biologicznym i społecznym. Sąd pragnie zwrócić uwagę, że jak wynika z opublikowanego w październiku 2024 roku przez The European Anti-Poverty Network (EAPN) raportu "Poverty Watch Poland 2024" w przypadku gospodarstwa jednoosobowego sfera wykluczenia społecznego w 2023 r. określona została na poziomie 1711 zł, ubóstwo relatywne 1092 zł, ubóstwo skrajne 913 zł. Jest to poziom, który zgodnie zagraża życiu i zdrowia człowieka. Przebywanie w takiej sytuacji dłużej niż dwa miesiące zagraża zdrowiu fizycznemu (Zob. GUS, 2025. Kwartalne wskaźniki makroekonomiczne. Warszawa: GUS, dostępne na https://stat.gov.pl/wskazniki).

Z ostatecznej decyzji Wójta Gminy L. z dnia 27 lutego 2025 r. która przyznała skarżącemu świadczenie pieniężne na zakup posiłku wynika, że skarżący spełnił kryteria przyznania pomocy dla osób prowadzących jednoosobowe gospodarstwo domowe o dochodach mieszących się do 100% kryterium dochodowego ustawy o pomocy społecznej w 2025 r, czyli kwotę 1010 zł. Organ przywołanej decyzji nadał rygor natychmiastowej wykonalności ze względu na ważny interes strony, tj. konieczność zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych osoby.

W ocenie Sądu treść dokumentów znajdujących się w aktach sprawy winna skłonić Zakład do bardziej wnikliwej analizy sytuacji skarżącego.

Zaznaczenia również wymaga, że uzasadnienie odmowy umorzenia należności ich publicznoprawnym charakterem, czy też okolicznością, że skarżący, jako przedsiębiorca, prowadzi profesjonalną działalność i ponosi ryzyko z nią związane, tak jak to zrobił organ w niniejszej sprawie, wyłączałoby możliwość jego stosowania i realizacji celu, któremu ma służyć. Taka wykładnia, podważająca w istocie zasadę racjonalności ustawodawcy, nie może zyskać akceptacji (wyrok NSA z 11 lutego 2011 r. sygn. akt II GSK 172/10).

Podkreślić należy, że ustawodawca nie pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięć, ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia (wyrok NSA z 8 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1807/14) ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia. W tych sprawach konieczne jest także zastosowanie zasady zawartej w art. 7 k.p.a. in fine ustanawiającej obowiązek uwzględnienia przy orzekaniu zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywatela. Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych (wyrok NSA z 21 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 301/06).

Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że interes publiczny nie powinien być rozważany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata należności powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa nie jest zgodna z interesem publicznym, jednocześnie nie jest zgodna również z interesem obywatela (wyroki NSA: z 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1502/14).

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja naruszyła przepisy postępowania, tj.: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i przepisy prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia. Zaskarżone rozstrzygnięcie jest co najmniej przedwczesne.

Z powyższych względów Sąd uznał, że sprawa winna być ponownie rozpatrzona w szerszym zakresie niż to uczyniono w zaskarżonej decyzji. W ponownym postępowaniu ZUS zobowiązany będzie do uwzględnienia powyższej oceny prawnej i wyeliminowania wskazanych nieprawidłowości. Organ powinien zgromadzić odpowiedni materiał dowodowy. Dokonując ustaleń, powinien odnieść się do sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego, i w tym kontekście dokonać realnej oceny możliwości spłaty zadłużenia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy powinien przedstawić ustalenia dotyczące ściągalności zadłużenia oraz prognozy co do efektywności egzekucji w przyszłości, czego nie uczynił w sposób wystarczający.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja, jako naruszająca przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, musiała zostać uchylona. Z tych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.