Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Daniel (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Robert Talaga Protokolant specjalista Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2026 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 sierpnia 2025 r., nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.

Decyzją nr [...] z dnia 31.10.2024 r. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działający z upoważnienia Burmistrza [...] (dalej jako: "Burmistrz" lub "organ pierwszej instancji") ustalił A. K. (dalej jako: "strona") opłatę za pobyt ojca – L. M. w Domu Pomocy Społecznej w [...] (dalej jako: "DPS" lub "placówka") za: okres od dnia 14.03.2017 r. do dnia 31.03.2017 r. na kwotę [...]zł, od dnia 01.04.2017 r. do dnia 31.12.2017 r. na kwotę [...]zł miesięcznie, od dnia 01.01.2018 r. do dnia 31.03.2018 r. na kwotę [...]zł miesięcznie, od dnia 01.04.2018 r. do dnia 31.12.2018 r. na kwotę [...]zł miesięcznie, od dnia 01.01.2019 r. do dnia 31.03.2019 r. na kwotę [...]zł miesięcznie, od dnia 01.04.2019 r. do dnia 31.12.2019 r. na kwotę [...]zł miesięcznie, od dnia 01.01.2020 r. do dnia 31.03.2020 r. na kwotę [...]zł miesięcznie, od dnia 01.04.2020 r. do dnia 31.05.2020 r. na kwotę [...]zł miesięcznie, od dnia 01.06.2020 r. do dnia 25.06.2020 r. na kwotę [...]zł oraz wskazał, że opłatę w wysokości łącznej [...] zł należy wnieść na konto Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] – w terminie 14 dni od dnia, gdy decyzja stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że L. M. przebywał w placówce od 14.03.2017 r. do 25.06.2020 r., sam ponosił opłatę: od dnia 14.03.2017 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, co wynika z decyzji Burmistrza nr [...] z dnia 26.04.2017 r., od dnia 01.04.2018 r. roku w wysokości [...] zł miesięcznie, na mocy decyzji Burmistrza nr [...] z dnia 08.06.2018 r., od dnia 01.04.2019 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, co wynika z decyzji Burmistrza nr [...] z dnia 24.05.2019 r., od dnia 01.04.2020 r. do dnia 25.06.2020 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, na mocy decyzji Burmistrza nr [...], z dnia 27.07.2020 r. oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 09.06.2021 r., sygn. akt II SA/PO 1008/21.

Jednocześnie średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca DPS w czasie pobytu ojca strony wynosił: w okresie od 01.01.2017 r. do 31.12.2017 r. [...] zł (zarządzenie nr [...] Starosty [...] z dnia 01.12.2016 r., opubl. Dz. Urz. Woj. [...] z dnia 19.12.2016 r., poz. [...]), w okresie od 01.01.2018 r. do 31.12.2018 r. [...] zł (zarządzenie nr [...] Starosty [...] z dnia 14.12.2017 r., opubl. Dz. Urz. Woj. [...] z dnia 19.12.2017 r., poz. [...]), w okresie od 01.012019 r. do 31.12.2019 r. [...] zł (zarządzenie nr [...] Starosty [...] z dnia 6.12.2018 r., opubl. Dz. Urz. Woj. [...] z dnia 10.12.2018 r., poz. [...]), w okresie od 01.01.2020 r. do 31.12.2020 r. [...] zł (zarządzenie nr [...] Starosty [...] z dnia 05.12.2019 r., opubl. Dz. Urz. Woj. [...] z dnia 16.12.2019 r., poz. [...]).

Małżonka L. M. – H. M. przedłożyła do akt sprawy wyrok Sądu Okręgowego w P. , z dnia 23.11.2000 r. orzekający separację małżonków L. M. i H. M.. Mając to na uwadze organ pierwszej instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie dwie osoby obowiązane są do ponoszenia odpłatności za pobyt L. M. w DPS – A. K. oraz O. M. (dzieci). Z zebranego materiału dowodowego wynika, że dochód O. M. nie zobowiązuje go do ponoszenia odpłatności. W związku z tym Burmistrz uznał, że do odpłatności za pobyt swojego ojca w placówce zobowiązana winna być córka, co doprowadziło do wydania decyzji.

Pismem z dnia 09.12.2024 r. strona złożyła odwołanie od wyżej opisanej decyzji zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 572, dalej jako: "K.p.a.") poprzez brak przeprowadzenia postępowania mającego na celu wszechstronne i obiektywne oraz pozwalające na dokładne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy; naruszenie art. 8 K.p.a. poprzez brak podjęcia działań zgodnie z zasadami bezstronności, naruszenie art. 6 K.p.a. w związku z art. 103 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 1214) – stosowanie normy prawnej naruszającej zasadę, że prawo nie może działać wstecz. W związku z tym strona wniosła o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego, wnikliwego rozpoznania.

W uzasadnieniu strona opisała okoliczności umieszczenia ojca w placówce podkreślając przy tym, że od początku kwestionowała te działanie Burmistrza. Wskazała, że sprawa jej odpłatności za pobyt ojca w DPS ciągnie się ponad 7 lat. W tym czasie zwiększono prawie trzykrotnie wysokość obciążających ją kosztów. Doszło bowiem do niekorzystnej dla niej zmiany przepisów, na co organ pierwszej instancji powołuje się w zaskarżonej decyzji. Do odwołania A. K. załączyła pismo z dnia 26.07.2024 r. dotyczące przesłanego do niej projektu umowy dotyczącej odpłatności za pobyt ojca w placówce, postanowienie Sądu Okręgowego w P. z dnia 03.01.2020 r. sygn. akt [...] w przedmiocie całkowitego ubezwłasnowolnienia L. M., postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr [...] oraz protokół z przesłuchania przez Sąd Rejonowy w S. L. M..

Decyzją nr [...] z dnia 04.08.2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wskazało, że sprawa ta była przedmiotem orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24.01.2019 r., sygn. akt II SA/Po 716/18, którym uchylono wcześniej zapadłe w niniejszej sprawie decyzje organów obu instancji, wskazując że obowiązkiem organów było pouczenie strony o możliwości zawarcia umowy w zakresie odpłatności oraz o konsekwencjach wynikających z odmowy jej zawarcia, czego nie uczyniono. W uzasadnieniu tego wyroku sąd nie zakwestionował zarówno kręgu osób obowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt L. M. w DPS ustalonego przez organy, jak i prawidłowości wyliczenia kwoty odpłatności obciążającej stronę. Przesądził za to, że fakt rozdzielności majątkowej strony i jej męża nie ma wpływu na prawidłowość decyzji. Stąd Kolegium uznało, że przeprowadzone przez organ pierwszej instancji postępowanie wyjaśniające, na którego podstawie ustalono szczegółowo sytuację finansową A. K., która prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i córką, było prawidłowe i pozwoliło na dokonanie szczegółowych ustaleń w zakresie możliwości ponoszenia przez nią opłaty za pobyt ojca w placówce.

Następnie organ odwoławczy, opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym szczegółowo przytoczył, w jaki sposób zmieniała się sytuacja finansowa strony w okresie, w którym była zobowiązana do odpłatności za pobyt ojca w DPS. Na podstawie stosownych wyliczeń stwierdził, że kwota należności ustalona przez Burmistrza w zaskarżonej decyzji jest właściwa. Organ odwoławczy zwróciło także uwagę, że organ pierwszej instancji wykonał wskazania sądu i przedłożył projekt umowy dotyczącej odpłatności za pobyt w placówce, której strona nie podpisała. Odnosząc się z kolei do wskazanego w odwołaniu zarzutu naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz Kolegium stwierdziło, że zgodnie z art. 3 ustawy nowelizującej z dnia 15.04.2021 r. do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy (tj. przed dniem 29.04.2021 r.) stosuje się przepisy ustawy zmienionej w art. 1 (ustawy z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej) w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą. Ustawodawca ustalił więc, jakie przepisy należy stosować do spraw wszczętych, a nie zakończonych. W niniejszej sprawie postępowanie wszczęto zawiadomieniem strony z dnia 27.03.2017 r., nr [...] i nie zakończono do dnia wydania decyzji przez Kolegium. Z uwagi na powyższe zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy miały obowiązek zastosować w niniejszej sprawie znowelizowane przepisy.

Pismem z dnia 25.09.2025 r. A. K. (dalej jako: "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wyżej opisaną decyzję Kolegium. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono:

1) naruszenie art. 7 K.p.a. poprzez brak przeprowadzenia postępowania mającego na celu wszechstronne, obiektywne oraz pozwalające na dokładne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, z uwzględnieniem słusznego interesu strony;

2) naruszenie art. 8 K.p.a. poprzez brak podjęcia działań zgodnie z zasadami bezstronności, a wyłącznie w celu uzyskania przez organ uprawnienia do ściągnięcia opłat za pobyt L. M. w DPS;

3) naruszenie art. 6 K.p.a. w związku z art. 103 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej w brzmieniu po nowelizacji przeprowadzonej ustawą z dnia 15.04.2021 r. – niezgodnej z przepisami Konstytucji RP, naruszającej zasady sprawiedliwości i państwa prawa, a w szczególności zasady, że prawo nie może działać wstecz – niekorzystnie dla strony, która próbuje korzystać ze środków odwoławczych;

4) wydanie zaskarżonej decyzji mimo, iż w toku postępowania wykazywano wielokrotnie, że decyzje w przedmiocie: stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza nr [...] z dnia 22.03.2017 r. w sprawie skierowania L. M. do DPS, stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza nr [...] z dnia 26.04.2017 r. w sprawie opłaty za pobyt L. M. w DPS w kwocie [...]zł – oparte są na fałszywych i nieprawdziwych okolicznościach skutkujących tym, że decyzje te powinny być wyeliminowane z obrotu prawnego, a nadto że wszczęte i niezakończone zostało postępowanie w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie skierowania L. M. do DPS oraz ustalenia opłaty za jego pobyt w placówce.

Mając na uwadze przedstawione wyżej zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza, umorzenie postępowania, albo przekazanie sprawy do rozpoznania organowi pierwszej instancji, orzeczenie o kosztach według norm przepisanych oraz wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

Uzasadniając swoje stanowisko skarżąca wskazała, że w jej ocenie ustalenia dotyczące ewentualnej opłaty ją obciążającej, jako uzupełnienie kosztów pobytu jej ojca w DPS powinny opierać się na wyliczeniu rzeczywistych kosztów pobytu w placówce w tym okresie oraz wyliczeniu dochodu przypadającego na osobę zobowiązaną w tzw. kryterium dochodowym obowiązującym w tamtym (zamkniętym) okresie.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując jednocześnie stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 11.12.2025 r., sygn. akt II SA/Po 787/25 Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.

W czasie trwania rozprawy sądowoadinistracyjnej w dniu 12 lutego 2026 r. pełnomocnik skarżącej podniósł, że sam fakt umieszczenia ojca skarżącej w domu pomocy społecznej był nielegalny i jest oparty na nieprawdziwych okolicznościach. Wskazał, że notatka sporządzona jeszcze w 2016 r. przesądza, że ojciec skarżącej nie miał możliwości opowiedzenia o swojej sytuacji, a co ważniejsze podpisania wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej. Zdaniem pełnomocnika istota sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy skarżąca może ponosić odpowiedzialność na podstawie nielegalnej decyzji. W dalszej części pełnomocnik opisał sytuację rodzinną skarżącej, podkreślając, że ojciec ją opuścił. Na pytanie Sądu pełnomocnik wskazał, że w zakresie postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji o umieszczeniu ojca skarżącej w domu pomocy społecznej Kolegium wydało decyzję umarzająca postępowanie wskazując na śmierć osoby skierowanej do domu pomocy społecznej oraz brak interesu prawnego skarżącej w zakresie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej. Dodatkowo pełnomocnik wyjaśnił, że skarżąca jako następca prawny zmarłego ojca podjęła jego zobowiązania prywatne, natomiast w przypadku przeniesienia z domu pomocy społecznej konieczne było jego ubezwłasnowolnienie oraz zgoda sądu na zmianę miejsca pobytu. Na pytanie Sądu pełnomocnik wyjaśnił, że zarzut naruszenia art. 103 ustawy o pomocy społecznej opiera się na wadliwym przyjęciu dopuszczenia możliwości działania prawa wstecz poprzez zwiększenie opłaty skarżącej z uwagi na niemożność partycypowania przez inne osoby w zobowiązaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako: "P.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości decyzji ustalającej opłatę za pobyt ojca skarżącej w Domu Pomocy Społecznej. Równocześnie wyjaśnienia wymaga, że wbrew zarzutom podnoszonym w skardze oraz podniesionym podczas trwania rozprawy sądowoadministracyjnej Sąd w niniejszej sprawie nie mógł wypowiedzieć się, co do okoliczności i zasadności skierowania ojca skarżącej do Domu Pomocy Społecznej. Kognicja sądu administracyjnego w niniejszej sprawie jest ściśle zdeterminowana przedmiotem zaskarżonego aktu. Zaskarżona decyzja dotyczy wyłącznie ustalenia opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej. W tak zakreślonych granicach sprawy, kontrolujący działania organów sąd administracyjny nie jest uprawniony do merytorycznego weryfikowania prawidłowości i zasadności uprzednio wydanej, ostatecznej decyzji o skierowaniu strony do tejże placówki. Stanowisko to wynika bezpośrednio z uregulowanej w art. 16 § 1 K.p.a. zasady trwałości decyzji ostatecznych. Zgodnie z tym przepisem, decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach ściśle przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych.

Zasada trwałości decyzji administracyjnych stanowi jeden z absolutnych fundamentów ogólnego postępowania administracyjnego. Służy ona ochronie pewności obrotu prawnego, stabilności ukształtowanych stosunków prawnych oraz budowaniu zaufania obywateli do organów państwa. Jej najistotniejszym skutkiem jest ustanowienie bezwzględnego domniemania legalności i ważności ostatecznego aktu administracyjnego. Oznacza to, że dopóki decyzja o skierowaniu do Domu Pomocy Społecznej nie zostanie formalnie wyeliminowana z obrotu prawnego we właściwym, nadzwyczajnym trybie weryfikacji (np. poprzez stwierdzenie jej nieważności), wiąże ona w równym stopniu strony, organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne.

Bezpośrednią konsekwencją zasady trwałości jest zakaz przeprowadzania tzw. kontroli incydentalnej. Sąd badający legalność decyzji o ustaleniu odpłatności za DPS nie ma podstaw prawnych, by "przy okazji" tej sprawy badać, czy zachodziły ustawowe przesłanki do umieszczenia osoby w placówce lub czy procedura skierowania przebiegła bez naruszeń prawa. Ostateczna decyzja o skierowaniu do Domu Pomocy Społecznej ma bowiem charakter prejudycjalny dla decyzji o opłacie – samo jej istnienie w obrocie prawnym tworzy nowy stan prawny, który bezwzględnie warunkuje przejście do kolejnego etapu, jakim jest nałożenie obowiązku partycypacji w kosztach utrzymania. Ewentualne zarzuty co do legalności umieszczenia w placówce strona może skutecznie podnosić wyłącznie w odrębnym postępowaniu, którego przedmiotem będzie nadzwyczajna weryfikacja decyzji o skierowaniu.

Odnosząc się do kwestii ewentualnego zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, należy jednoznacznie wskazać, że w realiach niniejszej sprawy nie występuje tzw. zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przepis ten dopuszcza możliwość zawieszenia postępowania z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, cywilnego lub karnego.

W pierwszej kolejności należy podkreślić kluczowy dla sprawy fakt: postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o skierowaniu do Domu Pomocy Społecznej zostało umorzone ostateczną decyzją (zaskarżoną przez skarżącą do sądu administracyjnego). Umorzenie postępowania oznacza jego definitywne i proceduralne zakończenie bez merytorycznego orzekania o istocie sprawy (czyli bez weryfikacji legalności decyzji). Niezależnie od powyższego, należy wskazać, że nawet w sytuacji, w której postępowanie nieważnościowe pozostawałoby w toku, jego wszczęcie nie obligowałoby sądu do zawieszenia postępowania. W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że samo zainicjowanie nadzwyczajnego trybu weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej (np. o stwierdzenie nieważności decyzji o skierowaniu do Domu Pomocy Społeczne) nie stanowi zagadnienia wstępnego dla postępowania dotyczącego decyzji następczej (o ustaleniu odpłatności). Powtórzyć bowiem należy, że dopóki właściwy organ nie wyeliminuje ostatecznej decyzji z obrotu prawnego, korzysta ona z opisanego wcześniej domniemania legalności, wynikającego z zasady trwałości decyzji ostatecznych. Decyzja o skierowaniu wiąże organy i sąd orzekający o odpłatności.

Idąc dalej wskazać należy, że Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, oparł się na przepisach ustawy o pomocy społecznej oraz – co kluczowe w niniejszej sprawie – na wiążącej ocenie prawnej wyrażonej w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Po 716/18.

Zgodnie z art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. W niniejszej sprawie organy administracji były związane wytycznymi zawartymi w wyroku II SA/Po 716/18. Należy podkreślić, że w powołanym orzeczeniu Sąd przesądził już co do zasady o obowiązku ponoszenia przez skarżącą opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej. I tak Sąd, we wcześniejszym wyroku, uchylił decyzje organów wyłącznie z przyczyn proceduralnych – tj. z powodu braku przedstawienia skarżącej propozycji zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, oraz braku pouczenia o skutkach jej niezawarcia. Co jednak niezwykle istotne dla obecnego rozstrzygnięcia, w wyroku II SA/Po 716/18 Sąd wprost wskazał, że nie kwestionuje samej zasadności obciążenia skarżącej kosztami, ani sposobu ich wyliczenia. Jak stwierdzono w uzasadnieniu tamtego wyroku: "W realiach przedmiotowej sprawy nie wzbudziła zastrzeżeń Sądu prawidłowość wyliczenia spornej kwoty obciążającej skarżącą". Sąd wówczas jednoznacznie przesądził również kwestie, które skarżąca ponownie podnosi w obecnym postępowaniu.

I tak, Sąd uznał, że organ prawidłowo wliczył dochody męża skarżącej do dochodu rodziny, dzieląc go przez liczbę osób w gospodarstwie domowym oraz orzekł, że fakt istnienia rozdzielności majątkowej z mężem nie ma wpływu na prawidłowość decyzji ustalającej opłatę. Wobec powyższego, w niniejszym postępowaniu kwestia samej zasady odpowiedzialności finansowej skarżącej oraz metodyki wyliczania jej dochodu korzysta z powagi rzeczy osądzonej i nie może być skutecznie podważana. Organ, wydając zaskarżoną obecnie decyzję, zastosował się do wytycznych Sądu – przedstawił skarżącej projekt umowy, a wobec jej niepodpisania, uprawniony był do wydania decyzji administracyjnej.

Analiza zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że nałożone na skarżącą kwoty odpłatności zostały ustalone prawidłowo i w sposób ścisły odpowiadają regulacjom ustawowym. Sąd zauważa, że kwoty te w spornym okresie są tożsame z kwotami, które były przedmiotem oceny w wyroku II SA/Po 716/18 i co do których Sąd nie znalazł podstaw do ich zakwestionowania. Sąd podziela stanowisko organu, że wyliczenie opłaty nastąpiło w oparciu o sztywne kryteria ustawowe: średni miesięczny koszt utrzymania w DPS w [...] był ustalany na podstawie zarządzeń Starosty [...] właściwych dla danego roku, a opłata została pomniejszona o wkład wnoszony przez samego mieszkańca (70% jego dochodu). W konsekwencji obciążenie skarżącej nie przekracza ustawowych limitów wynikających z jej dochodu i kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

W tym zakresie Sąd w składzie niniejszym, podobnie jak Sąd w sprawie II SA/Po 716/18, nie dopatruje się żadnych nieprawidłowości w działaniach arytmetycznych organu ani w przyjętych podstawach faktycznych wyliczeń.

Sąd podkreśla, że mając na względzie rosnące koszty utrzymania w DPS oraz zmieniającą się sytuację dochodową, organ w zaskarżonej decyzji dokonał szczegółowej waloryzacji opłaty obciążającej skarżącą. Wyliczenie to uwzględnia średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca (który wzrastał z [...] zł w 2017 r. do [...] zł w 2020 r.) oraz wpłaty własne mieszkańca (70% jego dochodu). Zgodnie z decyzją Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], utrzymaną w mocy przez organ II instancji, opłata obciążająca skarżącą została wyliczona w następujących wysokościach dla poszczególnych okresów: za okres 14.03.2017 – 31.03.2017: kwota [...]zł (opłata proporcjonalna za część miesiąca), od 01.04.2017 do 31.12.2017: kwota [...]zł miesięcznie (średni koszt utrzymania w DPS wynosił wówczas [...] zł); od 01.01.2018 do 31.03.2018: kwota [...]zł miesięcznie; od 01.04.2018 do 31.12.2018: kwota [...]zł miesięcznie (średni koszt utrzymania w DPS wzrósł do [...] zł.); od 01.01.2019 do 31.03.2019: kwota [...]zł miesięcznie; od 01.04.2019 do 31.12.2019: kwota [...]zł miesięcznie (średni koszt utrzymania w DPS wzrósł do [...] zł), od 01.01.2020 do 31.03.2020: kwota [...]zł miesięcznie; od 01.04.2020 do 31.05.2020: kwota [...]zł miesięcznie. za czerwiec 2020 (do 25.06.2020): kwota [...]zł (Średni koszt utrzymania w DPS wynosił wówczas [...] zł.).

Powyższe kwoty stanowią różnicę między kosztem utrzymania w placówce a opłatą wnoszoną przez mieszkańca (L. M.), przy czym obciążenie skarżącej nie narusza ustawowych limitów wynikających z jej wysokiego dochodu rodzinnego. Organ odwoławczy słusznie wskazał, że wyliczenia te są matematyczną konsekwencją zastosowania przepisów ustawy do ustalonego stanu faktycznego, a Sąd w niniejszym składzie nie znajduje podstaw do ich kwestionowania

Odnosząc się do zarzutów skarżącej dotyczących trybu ustalenia opłaty, należy wyjaśnić istotną różnicę między ustaleniem opłaty w drodze umowy a w drodze decyzji administracyjnej. Przepis art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej przewiduje tryb umowny jako pierwotny. Umowa ma charakter cywilnoprawny i konsensualny, co oznacza, że strony mogą w niej – w granicach prawa – kształtować wysokość opłaty, biorąc pod uwagę "możliwości" osoby zobowiązanej. Kwoty proponowane w umowie mogą zatem różnić się od tych, które wynikają z rygorystycznego wyliczenia administracyjnego, gdyż umowa dopuszcza pewien margines negocjacyjny uwzględniający indywidualną sytuację życiową. Jednakże, w sytuacji, gdy do zawarcia umowy nie dochodzi (jak w niniejszej sprawie, gdzie skarżąca nie podpisała przedstawionego projektu), organ ma obowiązek ustalić wysokość opłaty w drodze decyzji administracyjnej. W tym przypadku opłata ma charakter związany. Oznacza to, że organ nie posiada już swobody negocjacyjnej – musi ustalić opłatę ściśle według wzoru matematycznego wynikającego z ustawy (różnica między kosztem utrzymania a wpłatą mieszkańca, limitowana wysokością dochodu zobowiązanego). Decyzja administracyjna jest aktem władczym, konkretyzującym obowiązek wynikający z mocy prawa, a jej wysokość jest determinowana obiektywnymi wskaźnikami ekonomicznymi, a nie wolą stron. Dlatego też kwota w decyzji może być różna od propozycji umownych, będąc w tym przypadku pochodną dochodu skarżącej i kosztów utrzymania placówki.

Zarzut naruszenia art. 103 ustawy poprzez jego "wsteczne" zastosowanie jest niezasadny. Należy wyjaśnić, że zmiana treści art. 103 ustawy o pomocy społecznej, dokonana nowelizacją z 2021 r., nie miała w niniejszej sprawie znaczenia w takim sensie, by podważała ona legalność zaskarżonej decyzji. Przedmiotowa zmiana dotyczyła doprecyzowania trybu ustalania opłaty i ewentualnej zmiany umowy lub decyzji, jednak nie zmienia samej istoty obowiązku alimentacyjnego wobec rodzica umieszczonego w DPS. Zgodnie z przepisami intertemporalnymi (art. 3 ustawy nowelizującej), do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie zmian stosuje się przepisy nowe. Organ prawidłowo zastosował więc obowiązujące procedury. Co więcej, istota sporu – czyli fakt, że skarżąca posiada nadwyżkę dochodu pozwalającą na pokrycie kosztów, oraz że nie doszło do zawarcia umowy – pozostaje niezmienna niezależnie od redakcji przepisu art. 103. Zmiana legislacyjna nie zwolniła skarżącej z obowiązku ponoszenia opłaty, którego istnienie potwierdził już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w 2019 roku, a jedynie zmodyfikowała procedurę dojścia do decyzji administracyjnej w przypadku braku konsensusu umownego.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.