I SA/Rz 303/21 - Wyrok

Data orzeczenia	2021-06-10	
Data wpływu	2021-04-28	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie	
Sędziowie	Grzegorz Panek /sprawozdawca/
Jacek Boratyn /przewodniczący/
Piotr Popek	
Symbol z opisem	6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw	
Hasła tematyczne	Ubezpieczenie społeczne	
Skarżony organ	Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS	
Treść wyniku	Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2019 nr 0 poz 2325; art. 145 § 1 pkt 2, art. 134 § 1; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 nr 0 poz 735; art. 61 § 1, art. 61a § 1, art. 156 § 1 pkt 2 ,  art. 9, art. 11, art. 180 § 1 i 2; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2020 nr 0 poz 1842; art. 31zo ust. 1 i 1a, art. 31zq ust. 1, 2, 3, 7 i 8; Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Piotr Popek, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi G.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o anulowanie wycofania wniosku RDZ za okres od marca do maja 2020 roku stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...].	
Uzasadnienie
B.G. (dalej: skarżąca, wnioskodawczyni, płatniczka) poddała kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2021 r. nr [...]. Utrzymano nią w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] ([...]) o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku skarżącej o anulowanie wniosku RDZ za okres marzec - maj 2020 r.

Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynika, że w dniu 22 kwietnia 2020 r. wpłynął do Zakładu wniosek B.G. o zwolnienie jej z obowiązku opłacania należnych składek dla płatników, za osoby zgłoszone do ubezpieczeń społecznych, za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Wniosek zgłoszono na formularzu RDZ. W dniu 23 kwietnia 2020 r. wnioskodawczyni cofnęła wniosek w całości z powodu, jak podała, przekroczenia limitu zatrudnienia na dzień 29 lutego 2020 r. W dniu 29 kwietnia 2020 r. wpłynął do Zakładu wniosek B.G. o zwolnienie z obowiązku opłacania należnych składek dla płatników, za osoby zgłoszone do ubezpieczeń społecznych, za marzec 2020 r.

W piśmie z dnia 9 czerwca 2020 r. nr [...] Zakład poinformował płatniczkę, że została zwolniona z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. W piśmie z dnia 20 czerwca 2020 r. nr [...] poinformowano ją o zwolnieniu z opłacania składek za marzec 2020 r. W piśmie z dnia 23 czerwca 2020 r. nr [...] poinformowano ją o zwolnieniu z opłacania składek za maj 2020 r.

W piśmie z dnia 10 grudnia 2020 r. Zakład poinformował płatniczkę, że w związku z wycofaniem wniosku dotyczącego składek za okres marzec-maj 2020 r. nie ma ona prawa do zwolnienia z opłacania należności za kwiecień i maj 2020 r. Wobec tego postanowiono anulować pisma Zakładu informujące o zwolnieniu jej z opłacania składek za kwiecień i maj 2020 r. (pismo z dnia 9 czerwca 2020 r. nr [...] i z dnia 23 czerwca 2020 r. nr [...]). Rozpatrzono natomiast wniosek dotyczący marca 2020 r.

W piśmie z dnia 18 stycznia 2021 r. Zakład poinformował płatniczkę, że musi przeprowadzić dodatkowe postępowanie wyjaśniające w sprawie wycofanego wniosku.

Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. Zakład odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o anulowanie wycofania wniosku RDZ za okres marzec-maj 2020 r. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy: art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 31zp ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, ze zm.; dalej zwana jako: "uCOVID-19") oraz art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji podano, że Zakład nie może prowadzić postępowania w sprawie anulowania wycofania wniosku RDZ, ponieważ wniosek z dnia 29 kwietnia 2020 r. został już rozpatrzony, a płatniczka została zwolniona z opłacania składek za marzec 2020 r. Wniosek o zwolnienie z opłacania składek za okres od 1 marca do 31 maja 2020 r. powinien być zgłoszony do 30 czerwca 2020 r.

Po rozpatrzeniu wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] marca 2021 r. Zakład utrzymał ww. decyzję w mocy, powołując w podstawie prawnej rozstrzygnięcia przepisy art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 31zq ust. 8 uCOVID-19. Organ podtrzymał stanowisko, że odnośnie składek za okresy od marca do maja 2020 r. wniosek o zwolnienie powinien być zgłoszony do dnia 30 czerwca 2020 r., a do tego czasu wnioskodawczyni zgłosiła wniosek w dniu 22 kwietnia 2020 r. dotyczący ww. okresów, wycofała go dnia 23 kwietnia 2020 r., a w dniu 29 kwietnia 2020 r. zgłosiła wniosek dotyczący marca 2020 r. Innych wniosków nie składała.

W skardze podniesiono, że w związku z pandemią COVID-19 skarżąca zgłosiła wniosek o zwolnienie z opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Ponieważ stan zatrudnienia mógł stanowić dla niej przeszkodę w uzyskaniu zwolnienia wniosek ten wycofała, a następnie zgłosiła tylko dotyczący marca 2020 r. Po tym jednak, jak okazało się, że stan zatrudnienia nie stanowił przeszkody w uzyskaniu zwolnienia także za pozostałe miesiące, chcą się upewnić, czy może z niego skorzystać, zwróciła się z zapytaniem do Zakładu, uzyskując pozytywną odpowiedź. W tym czasie na stronie internetowej PUE ZUS widniała informacja, że została zwolniona z opłacania składek za wszystkie 3 miesiące. Otrzymując taką informację była pewna, że dopełniła wszystkich wymagań, aby skorzystać ze zwolnienia. Wszystkich tych czynności dopełniła przed dniem 30 czerwca 2020 r. Jednak po upływie 6 miesięcy, w grudniu 2020 r., została powiadomiona przez Zakład o anulowaniu wcześniej podjętych decyzji dotyczących kwietnia i maja 2020 r., powołując się na jej pismo z dnia 23 kwietnia 2020 r. o cofnięciu wniosku. Jednak informując ją w czerwcu o zwolnieniu Zakład na ten dokument się nie powoływał, czym wprowadzono ją w błąd. Ponadto w rejestrze pomocy de minimis ciągle figuruje jako podmiot, który taka pomoc otrzymał. Poprzez wadliwe działanie Zakładu straciła prawo do zwolnienia za kwiecień i maj 2020 r.

Do skargi dołączono dokumenty z przebiegu postępowania, w tym:

- wydruk informacji z PUE ZUS obrazujący stan postępowań na dzień 2 czerwca 2020 r. (z informacją o postępowaniu prowadzonym na podstawie wniosku z dnia 22 kwietnia 2020 r., dotyczącym marca 2020 r., jako prowadzenie postępowania wyjaśniającego, przyznaniu zwolnienia za kwiecień 2020 r. oraz oczekiwaniem do rozpoznania wniosku za czerwiec 2020 r.);

- treść zapytania skarżącej z dnia 2 czerwca 2020 r. dotyczącej składki opłaconej za kwiecień 2020 r. oraz warunków, jakie powinna dopełnić, aby uzyskać zwolnienie za okres marzec, kwiecień i maj 2020 r.;

- odpowiedź Zakładu z dnia 18 czerwca 2020 r. informująca, że zwolnienie dotyczy składek nieopłaconych za poszczególne miesiące, z wyjątkiem dotyczącym marca 2020 r., a wniosek odnośnie każdego miesiąca jest weryfikowany odrębnie, a pracownik Zakładu prześle na PUE informacje o każdym miesiącu;

- treść zapytania skarżącej z dnia 26 czerwca 2020 r. o widniejące na jej koncie zadłużenie pomimo otrzymania zwolnienia z opłacania składek

- wydruk informacji z PUE ZUS obrazujący stan postępowań na dzień 26 czerwca 2020 r. (z informacją o postępowaniu prowadzonym na podstawie wniosku z dnia 22 kwietnia 2020 r., na podstawie którego zwolniono ją od opłacania składek za każdy z 3 miesięcy, z datami przyznanego zwolnienia: za marzec 2020 r. - w dniu 15 czerwca 2020 r., za kwiecień 2020 r. - w dniu 30 maja 2020 r., za maj 2020 r. - w dniu 20 czerwca 2020 r.);

- pismo Zakładu z dnia 10 grudnia 2020 r. informujące, że w związku z wycofaniem wniosku dotyczącego zwolnienia z opłacania składek za okres marzec-maj 2020 r. nie ma ona prawa do zwolnienia z opłacania składek za kwiecień i maj 2020 r. oraz o anulowaniu pism informujących ją o zwolnieniu za kwiecień i maj 2020 r., natomiast zwolnienie za marzec 2020 r. przyznano na podstawie wniosku z dnia 29 kwietnia 2020 r.,

- pismo z dnia 16 grudnia 2020 r. stanowiące odpowiedź płatniczki na ww. pismo Zakładu, w którym zawarto oświadczenie o anulowaniu oświadczenia z dnia 23 kwietnia 2020 r.

W odpowiedzi Zakład wniósł o odrzucenie skargi, z uwagi na jej wniesienie z uchybieniem terminu, albo oddalenie jako niezasadnej. Organ podniósł, że skoro skarżąca cofnęła w dniu 23 kwietnia 2020 r. wniosek z dnia 22 kwietnia 2020 r., a następnie dnia 29 kwietnia 2020 r. zgłosiła wniosek dotyczący tylko marca 2020 r., to nie można było rozpoznać już wniosku dotyczącego kwietnia i maja 2020 r. Anulowanie przez płatniczkę wycofania wniosku było bezprzedmiotowe i musiało skutkować odmową wszczęcia postępowania. Płatniczka ubiegała się o pomoc, o jakiej mowa w art. 31zp ust. 1 pkt 1 uCOVID-19. Wniosek o zwolnienie musiał być złożony do dnia 30 czerwca 2020 r., który to termin ma charakter materialnoprawny i nie podlega przywróceniu. Gdyby Zakład prowadził postępowanie dotyczące wszystkich 3 miesięcy, to oznaczałoby to, że wszczął je z urzędu, na co uCOVID-19 nie pozwalała.

Na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I tut. Sądu z dnia 24 maja 2021 r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, skargę skierowano do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, o czym powiadomiono strony postępowania. Termin posiedzenia wyznaczono na dzień 10 czerwca 2021 r., o czym powiadomiono strony, umożliwiając im pisemne zajęcie stanowiska w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Z uwagi na wniosek Zakładu o odrzucenie skargi w pierwszej kolejności Sąd wskazuje, nie został on zaaprobowany. Skarga i dołączone do niej dokumenty wskazują, że skarżąca wyczerpała tzw. tryb skargowy określony przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Wyczerpała tok odwoławczy od wydanej przez Zakład decyzji z dnia 17 lutego 2021 r., po czym w terminie 30 dni od otrzymania decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym w dniu 5 marca 2021 r. wywiodła skargę do sądu administracyjnego. Czynności te spełniają wymagania określone w przepisach art. 52 § 1 i 3 oraz art. 53 § 1 p.p.s.a. Określenie w skardze, że jest ona wnoszona na decyzję z dnia 17 lutego 2021 r., a więc decyzje wydaną przez Zakład w pierwszej instancji, nie jest wystarczającym powodem do odrzucenia skargi, ponieważ z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynika, że toczyło się przed organem postępowanie odwoławcze, a płatniczka nie skorzystała z trybu wniesienia skargi, o jakim mowa w art. 52 § 3 p.p.s.a. Z tych względów skarga była dopuszczalna. Sąd natomiast orzekając na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. w granicach sprawy obowiązany był objąć kontrolą obie wydane przez Zakład decyzje.

Sąd uznał też, że droga sądowoadministracyjna jest dopuszczalna. Decyzje Zakładu zostały podjęte na podstawie przepisów K.p.a. i uCOVID-19 w sprawach, które na mocy uCOVID-19 zostały poddane kontroli sądu administracyjnego.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ale z przyczyn w niej niewskazanych. Kontrolowane decyzje wydano z rażącym naruszeniem zastosowanych przepisów prawa, a postępowanie prowadzące do jej wydania przebiegało z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy dotyczącej rozpoznania wniosku płatniczki o zwolnienie jej z opłacania składek na ubezpieczenie społeczne pracowników za okresy rozliczeniowe marzec, kwiecień i maj 2020 r.

Przeprowadzona kontrola wykazała konieczność zastosowania przez Sąd względem decyzji Zakładu środków określonych w art. 145 p.p.s.a. Zgodnie z zawartymi w nim przepisami, uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji następuje w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przez organ prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto Sąd stwierdza nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "K.p.a.") lub w innych przepisach. Może też stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach szczególnych.

Kontrolowane decyzje wydano na podstawie przepisów zawartych w uCOVID-19, K.p.a. oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Dotyczyły one w istocie kwestii uregulowanych w uCOVID-19, odnoszących się do jednej z form wsparcia przedsiębiorców w postaci zwolnienia płatnika składek z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne za osoby ubezpieczone.

Przepis art. 31zp ust. 1 uCOVID-19, według stanu prawnego na dzień 22 kwietnia 2020 r. stanowił, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., płatnik składek przekazywał do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Zwolnienie, o którym mowa w art. 31zo ust. 1 uCOVID-19, przyznawane było na wniosek płatnika idotyczyło składek w nim określonych, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych, i sam spełniał warunki w nim określone. Płatnik zatrudniający od 10 do 49 ubezpieczonych mógł ubiegać się o zwolnienie określone w art. 31zo ust. 1a uCOVID-19. Z art. 31zq ust. 2 i 3 uCOVID-19 wynikało, że Zakład powinien zwolnić z obowiązku opłacania należności z tytułu składek w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięczny należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek; warunkiem zwolnienia było przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Na podstawie art. 31zq ust. 5 i 6 uCOVID-19 Zakład zobowiązany był poinformować płatnika składek o zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, przy czym płatnika posiadającego utworzony profil w systemie teleinformatycznym Zakładu informowało się wyłącznie poprzez ten profil. Odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek następowała w drodze decyzji (art. 31zq ust. 7 uCOVID-19). Od decyzji odmownej przysługiwały środki zaskarżenia.

W przepisach cytowanej ustawy nie przewidziano trybu procedowania w przypadkach innych, niż polegające na uwzględnieniu wniosku i zwolnieniu płatnika składek z obowiązku ich opłacenia (ewentualnie korekty tej czynności na podstawie art. 31zr ust. 2 uCOVID-19) oraz wydania decyzji o odmowie zwolnienia. Z art. 31zq ust. 8 uCOVID-19 wynikało, że do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy składanego do Prezesa Zakładu należało stosować przepisy K.p.a. dotyczące odwołań od decyzji. Nie wyłączało to jednak dyspozycji art. 180 § 1 i 2 K.p.a., z których wynika, że przepisy Kodeksu stosuje się w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania. Jak natomiast wynikało z art. 31zt uCOVID-19, obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek. Sprawy te należą zatem do kategorii spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, o których mowa w K.p.a.

W ocenie Sądu, analiza przedłożonego materiału dowodowego oraz stanowisk stron wskazuje, że skarżąca nie zgłosiła kolejnego wniosku o zwolnienie z opłacania składek za okresy od marca do maja 2020 r., po upływie przepisanego terminu (tj. po dniu 30 czerwca 2020 r.), lecz tylko oświadczenie woli, aby jej oświadczenie z dnia 23 kwietnia 2020 r., zmierzające do wycofania wniosku z dnia 22 kwietnia 2020 r., potraktować jako niebyłe (pismo płatniczki z dnia 16 grudnia 2020 r.). Oświadczenia takiego nie można było potraktować jako wniosku wszczynającego postępowanie administracyjne w rozumieniu art. 61 § 1 K.p.a., w tym postępowanie w sprawie zwolnienia z opłacenia składek za okresy od marca do maja 2020 r., ponieważ takie już zostało zainicjowane wnioskiem płatniczki z dnia 22 kwietnia 2020 r. Organ nie wskazuje bowiem, aby płatniczka złożyła kolejny druk formularza RDZ. Skoro zaś oświadczenie zawarte w jej piśmie z dnia 16 grudnia 2020 r. nie było wnioskiem inicjującym postępowanie, to Zakład nie mógł zastosować względem tego oświadczenia regulacji określonej w art. 61a § 1 K.p.a. Oświadczenie płatniczki z dnia 16 grudnia 2020 r. o anulowanie oświadczenia z dnia 23 kwietnia 2020 r. należało ocenić jako stanowisko w sprawie, czynność procesową, którą podjęto zanim organ rozpoznał procesowo żądanie określone w piśmie z dnia 23 kwietnia 2020 r. Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że oświadczenie z dnia 23 kwietnia 2020 r., pomimo że złożone zaledwie dzień po wpłynięciu do Zakładu formularza RDZ w dniu 22 kwietnia 2020 r., nie wywołało skutków anulacyjnych dla tego wniosku, skoro było procedowane przez Zakład i na jego podstawie przyznano płatniczce zwolnienie z opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Przepisy uCOVID-19, a tym bardziej K.p.a., nie regulują sposobu postępowania Zakładu w sytuacji takiej, jaka wystąpiła w okolicznościach kontrolowanej sprawy, w tym do wycofania się organu z podjętych czynności lub aktów. W świetle ogólnych zasad postępowania administracyjnego oraz zasad konstytucyjnych, w szczególności zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, a także zasady zaufania do organów państwa te regulacje normatywne stosujących, za naruszające te wartości uznać należałoby sytuację lub praktykę, w której organ podejmuje czynność materialnotechniczną, względnie akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, a następnie wycofuje się z zajętego wcześniej stanowiska zdziałanej czynności (podjętej "decyzji", nie jako aktu administracyjnego, ale sposobu wywołania skutku prawnego), bez wyraźnej ku temu podstawy prawnej. Rodziłoby to dla podmiotu administrowanego (tutaj: płatnika składek na ubezpieczenia społeczne) niepewność co do sytuacji prawnej i majątkowej. Tak jak Zakład nie uznał oświadczenia płatniczki o anulowaniu oświadczenia z dnia 23 kwietnia 2020 r., tak płatniczka miała uzasadnione podstawy oczekiwać, że przyznane jej przez Zakład w maju i czerwcu 2020 r. wsparcie dotyczące ostatecznie wszystkich 3 okresów rozliczeniowych (marzec, kwiecień i maj 2020 r.) nie zostanie cofnięte. Takiego trybu postępowania, jak zastosowany przez Zakład, przepisy uCOVID-19 ani K.p.a. nie przewidują. Z akt sprawy nie wynika zaś, aby Zakład wydał odnośnie wniosku płatniczki z dnia 22 kwietnia 2020 r. decyzję, o jakiej mowa w art. 31zq ust. 7 uCOVID-19, albo decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku z dnia 22 kwietnia 2020 r. W pismach Zakładu nie wskazano też, na jakiej podstawie anulowano wcześniej podjęte czynności, o których informowano płatniczkę na jej profilu w portalu PUE ZUS.

Biorąc pod uwagę, że płatniczka podejmowała próby kontaktu z Zakładem poprzez swój profil w systemie teleinformatycznym Zakładu, powinien on w pierwszej kolejności zbadać intencje płatniczki i ewentualnie udzielić jej niezbędnych wyjaśnień, kierując się zasadami interesu społecznego i słusznego interesu obywatela oraz prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej, a także zasady informowania, o której mowa w art. 9 K.p.a., oraz zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 K.p.a. Prawnym obowiązkiem organów administracji publicznej jest bowiem czuwanie nad tym, aby strony postępowania nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu powinny udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Miało to szczególny wymiar i wydźwięk (znaczenie) w początkowej fazie epidemii COVID-19, kiedy przyjmowane rozwiązania prawne i ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej stanowiły istotne novum dla podmiotów administrowanych, a diametralnej zmianie uległ także, na skutek wprowadzanych ograniczeń natury administracyjnej, sposób codziennego funkcjonowania. Znaczna część czynności urzędowych została ograniczona, wstrzymana albo przeniesiona do sfery elektronicznej. Słusznie zatem skarżąca powoływała się na trudności w kontakcie w Zakładem.

Poczynienie tak szerokiego wywodu, jak przedstawiony wyżej, konieczne było z uwagi na dyspozycję art. 134 § 1 p.p.s.a. Ocena prawidłowości zaskarżonych decyzji wymagała analizy całego procesu rozpoznawania przez Zakład wniosku skarżącej o udzielenie jej jako płatnikowi określonej formy wsparcia, w tym analizy poszczególnych czynności obu stron. Kontrola li tylko samych decyzji, w oderwaniu od okoliczności złożenia przedmiotowego oświadczenia w dniu 16 grudnia 2020 r. objętego ww. decyzjami, byłaby ułomna, ponieważ nie pozwoliłaby uchwycić istoty sprawy. Zakład wykreował bowiem sprawę administracyjną, której nie było i nie było intencją płatniczki składek jej inicjowanie. Z prezentowanego przez nią konsekwentnie stanowiska wynikało, że jej zamiarem było uzyskanie wnioskowanej formy wsparcia za wszystkie 3 okresy rozliczeniowe. W okolicznościach "zawirowań" prawnych w odnośnym czasie i trudności w kontakcie z administracją publiczną, co uznać należy za fakt notoryjny, rolą Zakładu było udzielenie takiego wsparcia informacyjnego płatnikowi składek, aby w czasie ograniczenia prawa prowadzenia działalności gospodarczej nie doznał dalej idących negatywnych skutków ogłoszonego w kraju stanu epidemii z powodu COVID-19. Temu przecież służyć ma uCOVID-19.

Z podanych względów Sąd ocenił decyzje jako wydane z rażącym naruszeniem art. 61a § 1 K.p.a., co w świetle przepisów art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. wymagało stwierdzenia ich nieważności. Powołany przepis art. 61a § 1 K.p.a. nie mógł znaleźć zastosowania do oświadczenia płatniczki zawartego w piśmie z dnia 16 grudnia 2020 r., ponieważ nie zmierzał on do wszczęcia postępowania administracyjnego. Stan faktyczny, jaki jest z tym oświadczeniem związany, jest diametralnie odmienny od tego, który warunkuje podjęcie przez organ administracji publicznej czynności jurysdykcyjnej na jego podstawie, a więc którego dotyczą przepisy art. 61 § 1 i art. 61a § 1 K.p.a. Zastosowanie tych przepisów było istotnie nieprawidłowe. Oświadczenia tego nie można było także potraktować jako nowego wniosku o zwolnienie z opłacania składek za ww. okresy, złożonego po dniu 30 czerwca 2020 r. Oświadczenie to bezpośrednio nawiązywało bowiem do czynności zdziałanych przez płatniczkę w dniach 22 i 23 kwietnia 2020 r., co miało niewątpliwie miejsce przed dniem 30 czerwca 2020 r.

Przepisy uCOVID-19 nie regulują postępowania Zakładu w sytuacjach takich, jakie wystąpiły w okolicznościach kontrolowanej sprawy, co nie oznacza, że Zakład i płatniczka znaleźli się w sytuacji "bez wyjścia". W takim przypadku należało skorzystać z unormowania prawnego określonego w art. 180 § 1 K.p.a. Wskazana ustawa zawiera zaś pełne instrumentarium prawne, które w odpowiedni sposób pozwalało ocenić złożone w dniu 23 kwietnia 2020 r. oświadczenie, w szczególności związane z wyjaśnieniem płatnicze zasad i warunków zwolnienia i ewentualnych skutków wycofania wniosku, w szczególności w kontekście charakteru terminu określonego w uCOVID-19 przewidzianego dla żadnej przez płatniczkę pomocy. Niemniej, Zakład oświadczenia tego nie uwzględnił i nie zakończył postępowania w jakikolwiek sposób. Natomiast przez długi czas oświadczenia z dnia 23 kwietnia 2020 r. nie traktował jako anulującego wniosek z dnia 22 kwietnia 2020 r., skoro już po jego otrzymaniu udostępniał płatniczce informacje o prowadzeniu postępowania co do wszystkich trzech okresów rozliczeniowych, a następnie informacje o przyznaniu jej zwolnienia z opłacania składek za wszystkie te okresy. Płatniczka otrzymała zatem informację (została przez Zakład zawiadomiona, jak wymagały tego przepisy uCOVID-19) o podjętych czynnościach z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień wynikających z uCOVID-19. Zmiana stanowiska Zakładu została wyartykułowana dopiero w piśmie z dnia 10 grudnia 2020 r., tyle że ani pismo to nie zawiera informacji o podstawie prawnej skutku, który chciano nim wywołać. Biorąc jednak pod uwagę oświadczenia i zapytania płatniczki, które kierowała do Zakładu przed dniem 30 czerwca 2020 r., oraz działalność samego Zakładu do tego czasu, można zasadnie twierdzić, że jej oświadczenie z dnia 23 kwietnia 2020 r. nie wywołało żadnych skutków prawnych już w tamtym czasie i treść oświadczenia anulacyjnego złożonego 16 grudnia 2020 r. nie miała istotnego znaczenia dla losów wniosku z dnia 22 kwietnia 2020 r. Takie działanie Zakładu może być ocenione jako wypełniające dyspozycję art. 105 § 2 K.p.a., zwłaszcza jeżeli uwzględnić cele uCOVID-19. Niewątpliwie przyznane płatniczce uprawnienie może być rozpatrywane w kategoriach interesu społecznego służącego przeciwdziałaniu negatywnym skutkom COVID-19. Oświadczenie z dnia 16 grudnia 2020 r. powinno być natomiast ocenione wyłącznie jako stanowisko wyrażone przez stronę w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem z dnia 22 kwietnia 2020 r., które dodatkowo Zakład otrzymał po wcześniejszym powiadomieniu płatniczki o przyznanym jej zwolnieniu. Tylko ten wniosek, ewentualnie z kolejnym zgłoszonym 29 kwietnia 2020 r., choć stanowił on powielenie wniosku odnoszące się do jednego z miesięcy wcześniejszego wniosku, mógł być oceniany przez pryzmat przepisów powołanych w decyzjach, w szczególności przepisów art. 61 i 61a K.p.a.

Rzeczą Zakładu w dalszym toku postępowania będzie poddanie analizie przedłożonych przez płatniczkę oświadczeń, przy uwzględnieniu podjętych czynności odnośnie składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r., tj. w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem z dnia 22 kwietnia 2020 r., i ich ocena przez pryzmat uregulowań prawnych zawartych w uCOVID-19 i K.p.a., w tym charakteru czynności z zakresu administracji publicznej podejmowanych na podstawie przepisów uCOVID-19 odnośnie informowania płatników o zwolnieniu z opłacania składek za poszczególne okresy rozliczeniowe. Ponowne wydanie decyzji odnośnie oświadczenia zawartego w piśmie płatniczki z dnia 16 grudnia 2020 r. nie będzie jednak możliwe. Uwzględniając wytyczne zawarte w uzasadnieniu Zakład oceni, czy oświadczenie płatniczki z dnia 23 kwietnia 2020 r. stanowi istotną przeszkodę procesową w rozpoznaniu jej wniosku z dnia 22 marca 2020 r.